Singapur’un Ayakta Kalması İçin Kurulan Şirketler
Goh Keng Swee, doğal kaynakları olmayan küçük bir adanın en acil sorunlarından birine çözüm bulmak için finans, denizcilik hizmetleri, perakende, savunma, sigortacılık ve ulaşım alanlarında şirketlerden oluşan bir ağ kurulmasına öncülük etti: Singapur nasıl istihdam yaratabilir ve bağımsızlığını koruyabilirdi? Bu çabanın sonucunda büyüyen şirketlerin toplam değerinin 200 milyar dolara yakın olduğu tahmin ediliyor.
İçindekiler
- Singapur’un Ayakta Kalması İçin Kurulan Şirketler
- Hükümet İş Dünyasına Neden Girdi?
- Kâr ve Profesyonel Yönetim
- Temasek ve GIC’nin Farklı Görevleri
- Askerî Tersanelerden Ulusal Dayanıklılığa
- Diğer Ülkeler Bu Modeli Neden İnceledi?
- Savunma, Eğitim ve Kültür Hayatı
- Refah Pratikte Ne Anlama Geliyordu?
- Siyaset ile İş Dünyasını Ayrı Tutmak
- Öne Çıkanlar
Singapur’un ilk maliye bakanı ve ekonomisinin başlıca mimarlarından biri olan Goh, kamu mülkiyetini pratik bir araç olarak gördü. Şirketler kamu yararına hizmet edecek, ancak kendi ayakları üzerinde durmaları, yetkin çalışanlar istihdam etmeleri ve özel şirketlerden beklenen disiplinle faaliyet göstermeleri gerekecekti.
Bu yaklaşım, farklı sorumluluklara sahip iki kurumun şekillenmesine yardımcı oldu: Hükümetin büyüyen şirket portföyünü yönetmek üzere 1974’te kurulan Temasek Holdings ve döviz rezervlerini yatırıma yönlendirmek amacıyla 1981’de kurulan Singapur Hükümeti Yatırım Kurumu (GIC). Her ikisi de Singapur’un varlık biriktirme ve krizlere hazırlanma çabalarında merkezi bir rol üstlendi.
Goh’nun etkisi savunma, eğitim ve kültür alanlarına da uzandı. Ekonomik düşüncesi bu sorumlulukları birbirine bağlıyordu: Bir ülkenin istihdama ve yatırıma olduğu kadar güvenliğe, nitelikli insanlara ve vatandaşlarının yaşamdan keyif alabileceği alanlara da ihtiyacı vardı.
4 Ağustos 2025 itibarıyla Goh’nun mirasının merkezindeki konu, kamu mülkiyeti ile şirketlerin bağımsızlığı arasında kurmaya çalıştığı denge olmaya devam ediyor. Singapur’un deneyimi, profesyonel yönetim, mali disiplin ve açık bir sorumluluk paylaşımı çalışmalara yön verdiğinde kamu şirketlerinin ulusal kalkınmayı nasıl destekleyebileceğini gösteriyor.
Hükümet İş Dünyasına Neden Girdi?
Singapur 1960’larda ciddi baskılarla karşı karşıyaydı. Britanya’nın 1967’de aniden çekilmesi, on binlerce işi ve ekonomide üretilen mal ve hizmetlerin toplam değerini ifade eden gayrisafi yurt içi hasılanın önemli bir bölümünü tehlikeye attı. Henüz gelişmekte olan özel sektörün bu faaliyetlerin yerini alabilecek kapasitesi sınırlıydı.
Kalkınma ekonomisi eğitimi alan Goh, ekonomik faaliyeti başlatmaya ve ulusal güvenliği güçlendirmeye hükümetin yardımcı olması gerektiğine inanıyordu. Adanın dayanabileceği doğal avantajları azdı. Şirket kurmak; anlamlı istihdam sağlamak, yurt dışından yatırım çekmek ve Singapur’un ihtiyaç duyduğu kabiliyetleri geliştirmek için bir yol sunuyordu.
Adam Smith’in “görünmez el” düşüncesi Goh’nun yaklaşımını etkiledi. Basitçe ifade etmek gerekirse bu düşünce, kendi ticari çıkarlarının peşinden giden insanların daha geniş ekonomik faydalar da yaratabileceğini anlatır. Bununla birlikte Goh, aşırılıkları denetim altında tutmak ve kamu yararına hizmet etmesini sağlamak için kapitalizme akıllıca yön verilmesi gerektiğine inanıyordu.
Goh’nun yakın çalışma arkadaşlarından Philip Yeo, Goh’nun amacıyla özel bir şirket sahibinin amacı arasındaki farkı şöyle anlattı:
Şirketi verimli ve düzgün yönetiyor, borç alıyor ve çalışanları işe alıyor. Bir iş insanından farkı yok. Ancak temel fark, Dr. Goh’nun devlet kapitalisti olması. İş insanı kendisi için kâr eder; Dr. Goh ise bunu kamu yararı için yaptı.
Goh’nun şirketleri, kalıcı hükümet kuruluşlarına dönüşmek yerine ekonomik faaliyeti harekete geçirmek için tasarlanmıştı. Amaçları, yeni bağımsız olmuş bir ülkede birbirinden ayrılması zor çeşitli ihtiyaçları bir araya getiriyordu: istihdam, yenilikçilik, yatırım ve kırılgan bağımsızlığın korunması.
Kâr ve Profesyonel Yönetim
Goh, yaklaşımını iki temel gereklilik üzerine kurdu: mali sürdürülebilirlik ve yetenek. Kamu şirketlerinin verimli ve kârlı olmaları, kendi kendilerini finanse edebilmeleri bekleniyordu. Bu şirketlere ayrıcalık tanınmayacak, sübvansiyon ya da kurtarma desteği sağlanmayacaktı. Başarısız olan bir işletmenin iflas etmesine izin verilebilirdi.
Kâr önemliydi; çünkü sürekli kamu parasına ihtiyaç duyan bir şirket, ulusal gücün kaynağı olmak yerine yük hâline gelirdi. Goh’nun ticari disiplin konusundaki ısrarı, kamu işletmelerinin verimsizleşip kamu kaynaklarını tükettiği ülkelerdeki yaklaşımdan farklıydı.
Başbakan Lawrence Wong, siyasetçilerin ve kamu görevlilerinin girişimci olarak başarılı olabileceklerini varsaymalarına karşı Goh’nun yaptığı uyarıyı daha sonra şöyle aktardı:
Dr. Goh, birçok ülkede siyasetçilerin ve kamu görevlilerinin girişimcilik işlevlerinde başarılı olabileceklerini düşünmelerinin sık rastlanan bir tuzak olduğuna dikkat çekmişti. Buna ‘trajik bir yanılsama’ diyordu.
Wong, Goh’nun bu varsayımı neden trajik bulduğunu da şöyle açıkladı:
Trajik; çünkü devlete ait bütün işletmeler en iyi niyetlerle yola çıkar. Ancak zamanla ticari ve piyasa disiplinini gözden kaçırır, şişkin, verimsiz ve savurgan yapılara dönüşürler.
Goh başlangıçta şirketleri kurmaya yardımcı olmaları için önde gelen kamu görevlilerini işe aldı, ardından hızla profesyonel yöneticilere yöneldi. İş kararlarının, işletmeleri yönetme becerisine sahip kişilerin özgürce hareket edebilmeleriyle alınması gerektiğine inanıyordu.
Yöneticiler inisiyatif almaya ve yenilik yapmaya da teşvik ediliyordu. Kamu yararını gözeten adımlar attıkları sürece hata yaptıklarında Goh onlara destek oluyordu. Özerklik beraberinde hesap verebilirliği de getiriyordu: Yöneticiler karar alma serbestisine sahipti, ancak şirketlerinin performansından da sorumluydu.
Temasek ve GIC’nin Farklı Görevleri
Temasek Holdings, Singapur’un genişleyen kamu bağlantılı şirketler portföyünü yönetmek üzere 1974’te kuruldu. Kurumun görev tanımı, bu varlıkların yönetiminde ticari ilkeleri merkeze koyarken şirketlerin faaliyetlerini hükümetin yönlendirmesinden uzak tutuyordu.
Hükümet, günlük şirket kararlarına müdahale etmeden politikaları belirleyecekti. Şirketler de devletten özel ayrıcalık talep etmeyecekti. Bu görev paylaşımı, yöneticilerin siyasi hedefler yerine verimlilik ve kârlılığa odaklanmasını sağlamayı amaçlıyordu.
Goh, Singapur’un döviz rezervlerini yatırıma yönlendirmek gibi farklı bir ihtiyaca yanıt olarak 1981’de GIC’nin kurulmasını önerdi. GIC’ye yatırımları küresel ölçekte çeşitlendirilmiş bir portföye yayma ve uzun vadede getiri elde etme görevi verildi. Çeşitlendirme, sonuçların tek bir piyasaya ya da varlığa tümüyle bağlı kalmaması için parayı farklı yatırımlara dağıtmak anlamına gelir.
GIC’nin kurulması, hammadde tabanına dayanmayan bir ekonomi için egemen varlık fonu kavramının öncülüğüne katkıda bulundu. Egemen varlık fonu, bir ülke adına varlık yatırımı yapar. Doğal kaynakları olmayan, küçük ve dışa açık Singapur ekonomisi için rezervlere yatırım yapmak hem krizlere karşı koruma sağlıyor hem de gelecek nesillere gelir bırakıyordu.
Bu kurumsal gelişimin başlıca aşamaları şöyleydi:
- 1967: Britanya’nın çekilmesi, yeni şirketler aracılığıyla istihdamın ve ekonomik faaliyetin yerini doldurma baskısı yarattı.
- 1974: Hükümetin şirket portföyünü ticari ilkelerle yönetmek üzere Temasek Holdings kuruldu.
- 1981: Goh, Singapur’un döviz rezervlerini çeşitlendirilmiş küresel bir portföye yatırmak için GIC’nin kurulmasını önerdi.
Askerî Tersanelerden Ulusal Dayanıklılığa
Britanya’ya ait askerî tersanelerin ticari tersanelere ve mühendislik şirketlerine dönüştürülmesi, Goh’nun ekonomi ve güvenlik alanındaki düşüncelerini bir araya getirdi. Bu dönüşüm, istihdamın korunmasına yardımcı olurken Britanya’nın çekilmesinin yarattığı ilk sarsıntının ötesinde Singapur’un kullanabileceği kabiliyetler de oluşturdu.
Bu geniş kapsamlı çabadan doğan şirketler, askerî ve sivil alanlarda önem kazandı. ST Engineering olarak bilinen Singapore Technologies Engineering, havacılık ve savunma alanlarında bölgesel ve küresel ölçekte faaliyet gösteren bir şirkete dönüştü; hem ticari müşterilere hem de askerî ihtiyaçlara hizmet verdi.
Goh bu kabiliyetleri ulusal dayanıklılığın parçası olarak görüyordu: Singapur’un, olağan koşullar bozulduğunda faaliyetlerini sürdürebilecek ve karşılık verebilecek kuruluşlara ihtiyacı vardı. Bir şirket istihdam sağlayıp gelir elde ederken ülke için önemli beceri ve hizmetleri de koruyabilirdi.
COVID-19 salgını sırasında Temasek ve portföyündeki şirketler tedarik zincirlerinin sürdürülmesine, toplum bakım merkezlerinin kurulmasına ve halk sağlığı çalışmalarına destek oldu. Bu faaliyetler, yerleşik işletmelerin, çalışanların ve operasyonel kabiliyetlerin kriz anında nasıl seferber edilebileceğini gösterdi.
Singapur’un rezervleri de ulusal ölçekte benzer bir amaca hizmet etti. Zaman içinde biriktirilen ve yatırıma yönlendirilen varlıklar şoklara karşı tampon oluştururken şirketler de somut kaynaklar ve hizmetlerle katkıda bulunabiliyordu.
Diğer Ülkeler Bu Modeli Neden İnceledi?
Çin, Sri Lanka ve başka ülkelerdeki politika yapıcılar, kamu varlıklarını verimli yönetme konusunda ders çıkarmak için Temasek ve GIC’yi inceledi. Bunun cazibesi açık: Hükümetler, kötü yönetimin, tekrarlanan zararların ya da siyasi müdahalenin maliyetini üstlenmeden değerli şirketlere sahip olmanın faydalarını istiyor.
Akademik incelemeler, Singapur’un kendine özgü tarihini, siyasi kültürünü ve ölçeğini elde ettiği sonuçlar açısından önemli etkenler olarak gösteriyor. Benzer bir yapıyı benimsemeye çalışan ülkeler, kurumları, kamu sektörleri ve siyaset ile iş dünyası arasındaki ilişkiler farklı olduğu için karma sonuçlar aldı.
Çin, şirketlerin nasıl yönetildiğini ve hesap verebilir kılındığını belirleyen kural ve sorumluluklar anlamına gelen kurumsal yönetim alanında Temasek’in yaklaşımını inceledi. Ancak sonunda kamu işletmeleri için farklı bir kurumsal tasarım benimsedi.
Sri Lanka, kamu maliyesine yönelik riskleri azaltmayı ve yönetişimi iyileştirmeyi amaçlayarak 4 Ağustos 2025 itibarıyla Temasek modelini örnek alan bir holding şirketi kurmayı planlıyordu. Bu çabanın önündeki zorluklar arasında istikrarsız bakanlıklar ve parasal istikrarsızlık da bulunuyordu.
Singapur’un yaklaşımını farklı kılan unsurlar birlikte işliyor. Hükümet politikaları belirliyor, profesyonel yöneticiler şirketleri yönetiyor ve şirketler sübvansiyon ya da özel muamele görmeden ticari disipline tabi oluyor. İşe alımda siyasi yakınlıktan çok yetkinlik öne çıkarken yatırım kararlarında gelecek nesiller gözetiliyor.
Dayanıklılık ve uyum sağlama yeteneği de bu yaklaşımı tamamlıyor. Kurumların krizlere yanıt verecek ve yeni fırsatları değerlendirecek ölçüde bağımsız ve yetkin olması gerekiyor. Bu nedenle bir holding şirketi kurmak görevin yalnızca bir parçası; kararlarını yöneten kurallar ve bu kararlardan sorumlu kişiler de önem taşıyor.
Savunma, Eğitim ve Kültür Hayatı
Goh’nun sorumlulukları finansın ötesine uzanıyordu. İçişleri ve savunma bakanı olarak zorunlu askerlik hizmetini başlattı ve Singapur’un güvenliğini güçlendirdi.
Eğitim reformları kapsamında öğrencileri farklı öğrenim yollarına yönlendiren kademelendirme sistemini getirdi ve müfredat geliştirme çalışmalarını başlattı. Kademelendirme öğrencileri farklı eğitim yollarına yerleştirirken müfredat geliştirme, okullarda nelerin öğretileceğini ele alıyordu. Her ikisi de eğitimi ülkenin değişen ihtiyaçlarıyla buluşturma çabasının parçasıydı.
Goh ayrıca Jurong Kuş Parkı, Singapur Hayvanat Bahçesi ve Singapur Senfoni Orkestrası’na öncülük etti. Bu projeler, canlı ve kozmopolit bir şehir olarak Singapur’un gelişimine katkı sağlayarak kültür ve dinlenme olanaklarını genişletti.
Bu girişimler, onun ulus inşası yaklaşımının kapsamını ortaya koyuyor. Ekonomik kalkınma şirketlerden ve yatırım hesaplarından ibaret değildi. Savunma bağımsızlığı destekliyor, eğitim insanları istihdama hazırlıyor, kültür ve dinlenme kurumları ise günlük yaşamı zenginleştiriyordu.
Refah Pratikte Ne Anlama Geliyordu?
Singapur’un dönüşümü istihdam, eğitim ve yükselen refah üzerinden ölçüldü. Dünya Ekonomik Forumu, Singapur liderlerinin yalnızca yoksulluğu ortadan kaldırmaya değil, refah yaratmaya odaklandığını belirtti.
Bu yaklaşım, politikanın merkezine pratik soruları yerleştirdi: İstihdam nasıl yaratılır ve sürdürülür, yatırım nasıl çekilir, yenilikçilik nasıl teşvik edilir? Goh’nun girişimleri bu sorulara yanıt vermenin yollarından biriydi. Bunun yanı sıra becerilerin geliştirilmesi ve Singapur’un iş yapmak için güvenilir bir yer hâline getirilmesi de hedefleniyordu.
4 Ağustos 2025’te yayımlanan habere göre Singapur’da kişi başına düşen GSYH 57 bin doların üzerindeydi, ortaöğretime katılım neredeyse evrensel düzeye ulaşmıştı ve ülke uluslararası alanda güven, dürüstlük ve güvenilirlikle tanınıyordu. Kişi başına düşen GSYH, ekonomik üretimin değerini nüfusa bölerek her bir sakine düşen üretim için genel bir ölçü sunar.
Şirketlerin toplam değerinin 200 milyar dolara yakın olduğu yönündeki tahmin, girişim kurma çabasının kalıcı ölçeğini yansıtıyor. Ancak bu girişimlerin kamu yararına katkısı, Goh’nun yaratmayı hedeflediği istihdam, kabiliyetler ve ulusal özgüvenle de ölçülüyordu.
Siyaset ile İş Dünyasını Ayrı Tutmak
Başbakanlar Lee Hsien Loong ve Lawrence Wong, hükümetlerin iş dünyasına müdahale etme eğiliminin sürdüğüne ikisi de dikkat çekti. Kamuya karşı hesap verebilirliği korurken ticari disiplini sürdürmek, Singapur modelinin temel zorluklarından biri olmaya devam ediyor.
Kamuya hesap verebilirlik, ulusal varlıkları yöneten kurumların kararlarından sorumlu olması demektir. İş dünyasının bağımsızlığı ise yöneticilerin ticari kararlar alabilecekleri hareket alanına ihtiyaç duymasıdır. Goh’nun sistemi, profesyonel muhakemenin yerini siyasi yönlendirmenin almasına izin vermek yerine bu iki unsuru bir arada tutmaya dayanıyor.
Artan korumacılık, tedarik zincirlerindeki aksamalar ve yeni güvenlik kaygıları da Singapur’un şirketleriyle yatırım kurumlarının faaliyet gösterdiği ortamı değiştirdi. Korumacılık, yerli işletmeleri yabancı rakiplere tercih eden ve dışa açıklık üzerine kurulu bir ekonomi için güçlükler yaratan önlemleri ifade eder.
Goh’nun kendi kendine yetme, dışa açıklık, uyum sağlama ve hükümet ile iş dünyası arasında net bir görev paylaşımı ilkeleri Singapur’un ekonomi stratejisine yön vermeyi sürdürüyor. Temasek ve GIC, krizlere karşı koruma sağlama ve ülkenin geleceğine duyulan güveni destekleme işlevlerinin yanı sıra ulusal varlıkların yönetiminde merkezi rolünü koruyor.
Bu kurumların gücünü sürdürmesi, Goh’nun temellerinde aradığı niteliklere bağlı: yetkin insanlar, dürüstlük, ticari disiplin ve yakın siyasi dönemin ötesine uzanan faydalar için karar alma isteği.
Öne Çıkanlar
- Singapur’un ilk maliye bakanı Goh Keng Swee, istihdam yaratmak, yatırım çekmek ve ulusal bağımsızlığı desteklemek için kamu işletmelerinden yararlandı.
- Britanya’nın 1967’de çekilmesi, on binlerce işi ve ekonomik faaliyetin önemli bir bölümünü tehlikeye attı.
- Goh, şirketlerin kârlılığı gözetmesini, profesyonel yöneticiler çalıştırmasını ve ayrıcalık, sübvansiyon ya da kurtarma desteği olmadan faaliyet göstermesini şart koştu.
- Temasek 1974’te kamu şirketlerini yönetmek için kuruldu; döviz rezervlerini küresel ölçekte yatırıma yönlendirmek üzere GIC 1981’de faaliyete geçti.
- Bu kalkınma çabasıyla bağlantılı şirketlerin toplam değerinin 200 milyar dolara yakın olduğu tahmin ediliyor.
- Çin ve Sri Lanka Singapur’un yaklaşımını inceledi; ancak yönetişim ve ekonomik koşullardaki farklılıklar tercihlerini etkiledi.
- Goh ayrıca zorunlu askerlik hizmetini başlattı, eğitim reformları yaptı ve önemli kültür ve dinlenme kurumlarına öncülük etti.
- Ticari kararları siyasi müdahaleden ayrı tutmak, modelin temel unsurlarından biri olmaya devam ediyor.






