Soğuk Dağ Dereleri Yeni Bir Kırsal İş Kolunu Destekliyor
2024 yılına gelindiğinde, Luong Thi Luc ve eşi Pham Ngoc Thanh’in dağlık Thanh Hoa eyaletinde kurduğu mersin balığı çiftliğinde yılda 20.000 balık yetiştiriliyor, gelir yaklaşık 2 milyar VND’ye, kâr ise 600 milyon VND’nin üzerine çıkıyordu. Burada beş yerel çalışan düzenli iş buluyor ve ayda 6 milyon ila 8 milyon VND kazanıyordu; bu tutar bölge ortalamasının oldukça üzerindeydi.
İçindekiler
- Soğuk Dağ Dereleri Yeni Bir Kırsal İş Kolunu Destekliyor
- Başarısız Bir Atölyeden Balık Yetiştiriciliğine
- İlk Balıkları Yaşatmanın Maliyeti
- Su ve Yemleme Neden Sürekli Takip Gerektiriyor?
- Aile Çiftliğinden Kooperatife
- Kentli Alıcılar ve Yerel Balıkların Tanınması
- Pu Rinh’de Seller İlk Öncülerden Birini Sınadı
- Yeni Gelir, Kadınların Liderliği ve Yerel Turizm
- Büyüme Beceriye, Finansmana ve Sağlıklı Derelere Bağlı
- Öne Çıkanlar
Quan Son ilçesinin Son Dien beldesine bağlı Ban Xuan Son köyündeki işletme, 2020’de Suoi Sua Deresi’nin kenarında yapılan bir gözlemle doğdu: derenin suyu yıl boyunca serin ve temiz kalıyor, akışı kesilmiyordu. Bu koşullar, soğuk suya ve özenli bakıma ihtiyaç duyan, yüksek değere sahip bir balık olan mersin balığını yetiştirme fırsatı sundu.
Uzun süredir yoksulluk ve geleneksel tarımla anılan topluluklar için çiftlik, geçim sağlamanın farklı bir yolunu sunuyor. Luc ve Thanh, başarısız bir bambu yemek çubuğu atölyesinden kent pazarlarına ürün sağlayan ve su ürünleri yetiştiriciliğine, yani balık ve diğer su canlılarının üretimine, dört hanenin daha başlamasına yardımcı olan bir işletmeye geçiş yaptı.
Lang Chanh ilçesinde Pu Rinh Dağı’nın eteklerinde Ha Khac Sam’in işlettiği ikinci çiftlik, bu fırsatın Quan Son’la sınırlı olmadığını gösteriyor. Sam’in çiftliği yılda 8 ila 9 ton mersin balığı ve somon üretiyor; geliri 3 milyar VND’ye yaklaşıyor.
Her iki işletme de büyümenin neden dikkatli planlama gerektirdiğini gösteriyor. Tek başına soğuk su yeterli değil: üreticiler yüksek altyapı maliyetleri, sıkı yemleme programları, hastalık riski ve sellerle karşı karşıya. Deneyimleri, dağlardaki su kaynaklarına dayanan bir ekonomik fırsata işaret ediyor; ancak bu fırsat beceriye, yatırıma ve çiftlikleri ayakta tutan derelerin korunmasına bağlı.
Başarısız Bir Atölyeden Balık Yetiştiriciliğine
Luc ve Thanh, Hanoi’de beden eğitimi öğrenimi gördü. Evlendikten sonra daha iyi bir yaşam kurma umuduyla Luc’un memleketi Quan Son’a döndüler. İlk girişimleri bambu yemek çubuğu üreten bir atölyeydi; ancak istikrarsız pazar ve düşük kâr onları başka bir iş aramaya yöneltti.
Dönüm noktası, 2020’de Suoi Sua’yı ziyaret ettiklerinde yaşandı. Thanh’in Yen Bai’de mersin balığını başarıyla yetiştiren akrabaları vardı; bu da nelerin mümkün olabileceğine dair somut bir örnek sunuyordu. Thanh, aynı türü köylerinde yetiştirmeyi önerdi ve Luc hemen kabul etti.
Çift, balık hakkında araştırma yapmaya ve altyapıyı hazırlamaya başladı. Kararları, sürekli serin su sağlayan bir dere gibi yerel bir doğal kaynağı başka yerde edinilen deneyimle bir araya getirdi. Ayrıca, eğitim aldıkları alanın dışında, teknik açıdan zorlu bir işe girişmeleri anlamına geliyordu.
İki çiftliğin gelişimi on yılı aşkın bir döneme yayılıyor:
- 2010: Ha Khac Sam, yerel yönetimlerin desteği ve 400 milyon VND’yi aşan kişisel yatırımıyla Lang Chanh’da çiftliğini kurdu.
- 2020: Luc ve Thanh, Suoi Sua Deresi’nin potansiyelini fark etti ve mersin balığı girişimleri için hazırlıklara başladı.
- 2023: Çift, üretimi, pazarlamayı ve diğer hanelere desteği koordine etmek amacıyla Thanh Luc Su Ürünleri Kooperatifi’ni kurdu.
- 2024: İşletmelerinde yılda 20.000 mersin balığı yetiştiriliyor, gelir yaklaşık 2 milyar VND’ye, kâr ise 600 milyon VND’nin üzerine çıkıyordu.
İlk Balıkları Yaşatmanın Maliyeti
Luc ve Thanh, uzak konumlarında eksik olan altyapının büyük bölümünü kendileri kurmak zorunda kaldı. Ulaşım yollarına, elektrik bağlantısına, beton havuzlara ve suyu dereden doğrudan havuzlara taşıyan bir sisteme önemli yatırımlar yaptılar.
İlk partilerinde, Lao Cai eyaletindeki Sapa’dan getirilen 1.000’den fazla yavru mersin balığı vardı. İlk dönemde bunların çoğu öldü. Çiftin deneyiminin sınırlı olması ve hassas yavru balıkları uzun mesafeden taşımanın güçlüğü, başlangıcı özellikle zorlu kıldı.
Tarım danışmanları ve mersin balığı uzmanları yöntemlerini geliştirmelerine yardımcı oldu. Luc ve Thanh, su sıcaklığını, oksijen seviyesini ve yemleme saatlerini yakından takip etmeyi öğrendi. Bu koşulların her biri, balıkların sağlıklı kalıp büyümesini etkiliyor.
Su ve Yemleme Neden Sürekli Takip Gerektiriyor?
Çiftlikteki mersin balıkları, 18 ila 23 santigrat derece sıcaklığında suya, sürekli oksijen beslemesine ve temiz, kesintisiz akan suya ihtiyaç duyuyor. Bu koşullardaki değişiklikler, balıkların hastalanmasına veya stokun büyük bölümünün telef olmasına yol açabiliyor. Bu nedenle güvenilir bir dere işletmenin temelini oluştururken, günlük takip de koşullar değiştiğinde üreticilerin müdahale etmesine yardımcı oluyor.
Havuzların yeterince derin ve geniş olması gerekiyor. Anlatılan yetiştiricilik yönteminde havuzlar 1,2 ila 1,4 metre derinliğinde ve 20 ila 35 metrekare büyüklüğünde. Balıkların doğal yaşam alanı olan akarsuları andırması için su sürekli dolaştırılıyor.
Yemleme de zorlu bir rutin gerektiriyor. Yavru mersin balıklarının gece saatleri de dahil olmak üzere iki saatte bir beslenmesi gerekiyor. Büyümeyi ve balığın lezzetini desteklemek için yem kaliteli olmalı ve çoğunlukla ithal ediliyor. Bu gereklilikler, havuzlar kurulduktan sonra bile iş gücü, yem ve teknik bilgi maliyetlerinin sürmesine yol açıyor.
Yaklaşık bir yıl deneyim yoluyla öğrenmenin ardından Luc ve Thanh ilk başarılı hasatlarını yaptı. Kilogramı 180.000 ila 220.000 VND arasında değişen fiyatlarla iki tondan fazla mersin balığı sattılar. Giderler çıktıktan sonra kârları yaklaşık 100 milyon VND oldu.
Bu gelir, çoğu ailenin orman açarak tarım yaptığı bir bölgede önemli bir tutardı. Çifte büyümek için bir temel sağladı; ancak hemen gelen bir finansal başarıdan değil, kayıpların ve balıkları yakından takip etmekle geçen bir dönemin ardından elde edildi.
Aile Çiftliğinden Kooperatife
Luc ve Thanh, ilk hasatlarının ardından işletmelerini büyüttü. 2024’e gelindiğinde yıllık üretim 20.000 mersin balığına ulaşmış, gelir 2 milyar VND’ye yaklaşmış ve kâr 600 milyon VND’yi aşmıştı. Gelir, bir işletmenin satışlardan elde ettiği paradır; kâr ise giderler çıktıktan sonra kalan tutardır.
Çiftlikte yaratılan beş düzenli iş, yerel hanelere ayda 6 milyon ila 8 milyon VND ücret sağlıyor. Bu ücretler bölge için geleneksel tarıma tümüyle bağımlı olmaya bir alternatif sunuyor ve bölge ortalamasının üzerinde bulunuyor.
2023’te kurulan Thanh Luc Su Ürünleri Kooperatifi, çiftin üretim ve pazarlamayı koordine ederken komşularının da yetiştiriciliğe başlamasına yardımcı olmasını sağladı. Kooperatif şimdi Quan Son’daki dört haneye yavru balıkların yanı sıra yem ve teknik rehberlik sağlıyor.
Kentli Alıcılar ve Yerel Balıkların Tanınması
Thanh Hoa’da yetiştirilen mersin balıkları Hanoi, Hai Phong ve Quang Ninh’deki restoranlara ve turizm merkezlerine ulaşıyor. Bu satış noktaları, uzak dağ topluluklarındaki üretimi büyük kentlerin ve turizm pazarlarının müşterileriyle buluşturuyor.
Ürün, üç yıldızlı OCOP sertifikası aldı. OCOP, kaliteli yerel spesiyaliteleri ödüllendiren devlet programı “Her Beldeye Bir Ürün”ün kısaltmasıdır. Bu tanınma, talebin artmasına ve yeni pazarlara erişimin önünün açılmasına yardımcı oldu.
Kooperatif, ticaretin çeşitli aşamalarını bir araya getiriyor: yavru balık ve yem temini, üretim bilgisinin paylaşılması ve satışların organize edilmesi. Zorlu ve yeni bir faaliyete başlayan haneler için bu girdilere ve rehberliğe erişim, tek başına çalışan aile işletmelerinin sınırlarını aşmaya yardımcı olabiliyor.
Yüksek kaliteli, yerel üretim mersin balığına yönelik yurt içi talebin artması, daha fazla gelişme için alan yaratıyor. Sektörün belirlenen fırsatları arasında ihracat potansiyeli de bulunuyor; ancak burada anlatılan mevcut ticaret Vietnam’daki restoranlar ve turizm merkezleri üzerinde yoğunlaşıyor.
Pu Rinh’de Seller İlk Öncülerden Birini Sınadı
Thanh Hoa’nın “Mersin Balığı Kralı” olarak bilinen Ha Khac Sam, girişimine 2010’da başladı. Yerel yönetimlerin desteği ve kendi cebinden koyduğu 400 milyon VND’yi aşkın sermayeyle Lang Chanh ilçesinde Pu Rinh Dağı’nın eteklerinde bir çiftlik kurdu.
Sam, balık stoklarının tamamını yok eden yıkıcı seller de dahil olmak üzere tekrarlanan aksiliklerle karşılaştı. Deneyimi, dağ sularına bağlı bir işletmenin bu suların yıkıcı gücüne de maruz kalabileceğini gösteriyor. Azmi ve yetiştirme yöntemlerinde yaptığı değişiklikler faaliyetini sürdürmesine yardımcı oldu.
Sam şimdi eyaletin en büyük mersin balığı ve somon çiftliğini işletiyor; yılda iki türden toplam 8 ila 9 ton üretiyor. Gelir 3 milyar VND’ye yaklaşıyor, yıllık kâr ise 500 milyon ila 600 milyon VND arasında. Üretim miktarı çiftlikte yetiştirilen her iki türü de kapsıyor.
Sam’in işletmesi birkaç yerel çalışana istikrarlı iş sağlıyor ve su ürünleri yetiştiriciliği ile ekolojik turizme ilgi duyan ziyaretçileri çekiyor. Çiftlik, balık yetiştiriciliğini çevredeki dağ doğasına duyulan ilgiyle birleştiren bölgesel bir örnek hâline geldi.
İki girişimin geçmişi farklı olsa da ikisi de ciddi yatırımlara ve aksiliklerden öğrenmeye dayandı. Luc ve Thanh ilk yavru balıklarını yaşatmakta zorlandı; Sam ise sellerde tüm stokunu kaybetti. Sonraki kazançları, bu önceki risklerle birlikte değerlendirilmeli.
Yeni Gelir, Kadınların Liderliği ve Yerel Turizm
Muong etnik grubundan olan Luc, Thanh Hoa Kadınlar Birliği tarafından örnek kadın girişimci olarak gösterildi. Liderliği ve bilgisini paylaşmaya istekli olması, topluluğundaki diğer kişileri yeni ekonomik faaliyetleri değerlendirmeye teşvik etti.
Çiftlik, kadınlar ve etnik azınlık toplulukları için geçimlik tarımın ötesinde yerel işletme sahipliğine bir örnek sunuyor. Kooperatif aracılığıyla balık, yem ve danışmanlık alan çalışanlar ve komşu haneler de bu olanaklardan yararlanıyor.
Mersin balığı yetiştiriciliği çiftliklerin çevresinde daha geniş bir iş faaliyeti yaratıyor ve gençlerin çalışmak için kentlere gitmek yerine topluluklarında kalmasını teşvik edebiliyor. Başarılı haneler için bu faaliyet, geçimlik üretimden girişimciliğe geçişi ve kentlerdeki işlerle rekabet edebilen gelirleri beraberinde getirdi.
Son Dien beldesi başkan yardımcısı Luong Van Chien, bu modeli Quan Son’daki türünün ilk örneği olarak nitelendiriyor. Uygun su kaynaklarına sahip üç ila dört başka noktada da uygulanabileceğini düşünüyor. Bu koşul önemli: büyüme olanağı, balıkları destekleyebilecek suya sahip yerler bulmaya bağlı.
Tri Nang beldesi başkanı Trinh Duc Hung da mersin balığı yetiştiriciliği, ekonomik kalkınma ve topluluk turizmi arasındaki bağlantıya dikkat çekiyor. Çiftlik ziyaretleri, dağların doğal güzelliklerini yerel olarak yetiştirilen mersin balığından hazırlanan yemeklerle bir araya getirebilir; bu yaklaşım Sam’in işletmesine gösterilen ziyaretçi ilgisinde şimdiden karşılık buluyor.
Büyüme Beceriye, Finansmana ve Sağlıklı Derelere Bağlı
Yeni üreticiler bir balık satabilmeden önce ciddi masraflarla karşılaşıyor. Yollar, elektrik, havuzlar ve su sistemleri yatırım gerektirirken, üretim boyunca yem masrafı yüksek kalıyor. Birçok aile için başlangıç maliyeti, finansmana erişim olmadan bu faaliyeti ulaşılmaz kılabiliyor.
Teknik eğitim de aynı ölçüde gerekli. Mersin balıkları çevresel değişikliklere duyarlı; üreticilerin su kalitesini, sıcaklığı, yemlemeyi ve hastalık risklerini yönetmek için özel bilgi edinmesi gerekiyor. Luc ve Thanh’in çiftliğindeki deneyim, tarım danışmanları ve uzmanlardan alınan desteğin değerini gösteriyor.
Yerel yönetimler teknik eğitim, krediye erişim ve pazar geliştirme girişimleri yoluyla destek sağlamayı değerlendiriyor. Daha fazla hanenin üretime başlamasıyla ürün kalitesini koruyabilmek için yeni girişimcilerin gerekli kaynaklara ve becerilere sahip olması da büyüme için şart.
Yetiştiriciliğin sürdürülebilmesi için dağ derelerinin sağlıklı kalması gerekiyor. Su kullanımı, yerel kaynakları tüketmemeli veya aşağı havzadaki ekosistemlere zarar vermemeli. Çiftliklerin bağlı olduğu çevreyi korumak için atık yönetimi ve yemin sorumlu biçimde temin edilmesi de gerekli.
Büyümenin bir sonraki aşaması hâlâ değerlendiriliyor; belirli bir genişleme takvimi açıklanmış değil. Bu fırsat balık satışını, yerel istihdamı ve turizmi bir araya getiriyor. Ancak uygulamadaki görevler somut: uygun su kaynağını güvence altına almak, üreticileri hazırlamak, altyapıyı finanse etmek ve üretimi sorumlu biçimde yönetmek.
Luc, Thanh ve Sam, soğuk sularda su ürünleri yetiştiriciliğinin zorlu dağ koşullarında önemli gelir sağlayabileceğini gösterdi. Bu yararın daha fazla aileye ulaşması, her yeni bölgede becerilere ve kaynaklara aynı özenin gösterilmesine bağlı olacak.
Öne Çıkanlar
- 2024 yılına gelindiğinde Luc ve Thanh’in çiftliğinde yılda 20.000 mersin balığı yetiştiriliyor, gelir yaklaşık 2 milyar VND’ye, kâr ise 600 milyon VND’nin üzerine çıkıyordu.
- Düzenli çalışan beş kişi ayda 6 milyon ila 8 milyon VND kazanıyor; kooperatif, Quan Son’daki dört haneye daha destek sağlıyor.
- Thanh Hoa’da yetiştirilen mersin balıkları Hanoi, Hai Phong ve Quang Ninh’de satılıyor ve üç yıldızlı OCOP sertifikası taşıyor.
- Ha Khac Sam’in çiftliği yılda 8 ila 9 ton mersin balığı ve somon üretiyor, 500 milyon ila 600 milyon VND kâr sağlıyor.
- Mersin balığı yetiştiriciliği serin, temiz ve akan su; sürekli takip; sık yemleme ve ciddi yatırım gerektiriyor.
- Yerel yetkililer, eğitim, finansman ve çevrenin korunmasının büyüme için temel olduğu yeni çiftlikler ve turizm alanlarında potansiyel görüyor.






