Akademik el kitabının ithalatı yasaklandı, nüshalarının imhasına izin verildi
Tayland, 37 bölüm ve 474 sayfada 45 akademisyenin çalışmalarını bir araya getiren Routledge Contemporary Thailand El Kitabı’nın ikinci baskısının ithalatını yasakladı. Polis, karar kapsamında nüshalara el koyup imha edebilecek. Yasağı ihlal edenler üç yıla kadar hapis, 60.000 bahta kadar para cezası veya her iki cezayla birden karşı karşıya kalacak.
İçindekiler
- Akademik el kitabının ithalatı yasaklandı, nüshalarının imhasına izin verildi
- Polis kararı ne diyor?
- İkinci baskıda neler değişti?
- Farklı sonuçlar doğuran iki yasa
- Öğrenciler ve kütüphaneler de sonuçlarına katlanacak
- Pavin, yasağın okurları internete yönelteceğini düşünüyor
- Aynı editörün bir kitabına daha yasak
- Editörün sürgünü ve ayrı davalar
- Kısıtlamalar nasıl gelişti?
- Öne Çıkanlar
Ulusal Polis Şefi Samran Nualma, 30 Ekim 2026’da 2550 B.E. (2007) tarihli Matbaa Tescil Yasası’nın 10. maddesine dayanarak kararı imzaladı. Yasak, yabancı yayının Tayland’da dağıtılmak üzere sipariş edilmesini veya ithal edilmesini kapsıyor. Polis, yayının içeriğinin ulusal güvenliği, kamu düzenini ve genel ahlakı tehdit ettiğini belirtiyor.
Ağustos ayında İngilizce yayımlanan el kitabının editörlüğünü, Tayland’ın 2014’teki askerî darbesinden bu yana sürgünde yaşayan ve Kyoto Üniversitesi Güneydoğu Asya Çalışmaları Merkezi’nde profesör olan Pavin Chachavalpongpun üstlendi. Bölümlerde monarşi, ordu, protesto hareketleri ve ülkedeki kraliyet ailesine hakaret yasasının uygulanması inceleniyor. 2019’da yayımlanan ilk baskı yasaklanmamıştı.
Pavin, karara monarşiyle ilgili bölümlerin yol açtığını söylüyor. Hükümet, güvenliği ve kamu düzenini korurken akademik özgürlüğe saygı duyduğunu belirtiyor. Bu açıklamalar, Tayland’ın en güçlü kurumları hakkındaki araştırmaların dolaşımının kısıtlanıp kısıtlanmaması gerektiğine ilişkin temel görüş ayrılığını ortaya koyuyor.
Polis kararı ne diyor?
Tayland Kraliyet Polisi’nin kararında, el kitabındaki yazıların ulusal güvenliğe zarar verebileceği, kamuoyunda rahatsızlık yaratabileceği veya huzursuzluğa yol açabileceği belirtiliyor. Karar, yayının Tayland’a dağıtım amacıyla sokulmasını yasaklıyor; cezai yaptırımların yanı sıra nüshalara el konulmasına ve bunların imha edilmesine de izin veriyor.
Karar genellikle Tayland Budist takviminde 2026’ya karşılık gelen 2569 yılıyla birlikte 555/2569 numarasıyla anılıyor. Ancak yayımlanmış bir metin aktarımında numara 455/2569 olarak geçiyor. Bazı kaynaklarda kararın Kraliyet Gazetesi’nde yayımlanma tarihi 4 Kasım, bazılarında ise 5 Kasım olarak veriliyor. İmza tarihi tutarlı biçimde 30 Ekim olarak belirtiliyor ve yasağın derhâl yürürlüğe girdiği ifade ediliyor.
Polis, sakıncalı bulduğu belirli bölümleri veya pasajları açıklamadı; kararda elektronik baskılara da açıkça değinilmiyor. Bu eksiklikler, okurları ve akademik kurumları yasağa hangi görüşlerin yol açtığı veya yetkililerin dijital erişimi nasıl ele almayı planladığı konusunda ayrıntılı bir açıklamadan yoksun bırakıyor.
Tayland’a basılı nüsha getiren kuruluşlar açısından sonuç doğrudan: Dağıtım amacıyla yurt dışından verilen bir sipariş, sorumluların yargılanmasına yol açabilir; kitaplara da el konulup bunlar imha edilebilir.
İkinci baskıda neler değişti?
Pavin, gözden geçirilen baskının 2020’deki gösterilerin ardından yaşanan siyasi değişimleri yansıtması amacıyla hazırlandığını söyledi. O gösterilerde genç protestocular, hem monarşide hem de orduda reform yapılması yönünde benzeri görülmemiş taleplerde bulunmuştu. Güncellenen el kitabında 21. yüzyılda monarşi ve yetkililerin Ceza Kanunu’nun 112. maddesini, yaygın adıyla lese majeste yasasını, nasıl kullandığı inceleniyor.
Kitap, kraliyet siyasetiyle sınırlı kalmıyor. Bölümlerde demokratik muhaliflere karşı kullanılan hukuki yöntemler, reform isteyen gençlik hareketleri, devlet gözetimi, Tayland’ın güney sınır vilayetlerindeki şiddet olayları ve toplumsal cinsiyet ile cinsel haklar ele alınıyor. Bu kapsam, monarşiyi iktidarın işleyişine ve farklı grupların siyasi ve toplumsal değişim arayışlarına ilişkin daha geniş bir incelemenin içine yerleştiriyor.
Kitabın editörü ve monarşinin önde gelen eleştirmenlerinden Pavin, yasağı doğrudan bu konularla ilişkilendirdi:
Bu tür konular, kitabı yasaklamaya karar vermelerinin nedeni. Tayland’da demokrasi geriliyor ve kitap yasakları bunun açık bir göstergesi.
2019 baskısıyla yapılan karşılaştırma önemli; çünkü önceki baskı herhangi bir yasak olmadan dolaşıma girmişti. Dolayısıyla yeni kısıtlama, el kitabının adını taşıyan tüm baskıları değil, protestolardan bu yana yaşanan gelişmeleri ele almak üzere hazırlanan baskıyı etkiliyor.
Farklı sonuçlar doğuran iki yasa
Matbaa Tescil Yasası’nın 10. maddesi, ulusal polis şefine monarşi, ulusal güvenlik, kamu düzeni veya genel ahlakla ilgili gerekçelerle yayınların ithalatını yasaklama yetkisi veriyor. Yasa, yayınlara el konulmasına ve bunların imha edilmesine de izin veriyor. 27. maddeye göre ithalat yasağını ihlal edenler üç yıla kadar hapis, 60.000 bahta kadar para cezası veya her iki cezayla birden karşı karşıya kalabiliyor.
Ceza Kanunu’nun 112. maddesi ise farklı bir suçu kapsıyor: Kralı, kraliçeyi, veliahtı veya naibi karalamak, aşağılamak ya da tehdit etmek. Mahkûmiyet hâlinde her suç için üç ila 15 yıl hapis cezası verilebiliyor. El kitabında bu yasa inceleniyor; ithalat yasağının kendisi ise matbaacılıkla ilgili mevzuata dayanıyor.
Bu ayrım, davayı takip edenler açısından önemli. Yayın yasağını ihlal etmenin azami hapis cezası üç yıl. 112. madde kapsamındaki bir mahkûmiyet ise ilgili azami cezaların üç ve 15 yıl olmasına göre tek bir suç için bunun beş katı hapis cezası getirebilir.
Tayland’ın 2007 tarihli matbaacılık yasası, yayımlamak için izin alınmasını gerektiren eski sistemi tescil sistemiyle değiştirdi. Yayıncılar kimlik bilgilerini açıklamak ve yayımlanan kitapların nüshalarını Millî Kütüphane’ye göndermek zorunda. 10. maddedeki ithalat yasağı ise polise yabancı yayınların ülkeye girişini denetlemek için ayrı bir yetki veriyor.
Öğrenciler ve kütüphaneler de sonuçlarına katlanacak
Pavin, el kitabının öncelikle öğrenciler için yazılmış akademik bir çalışma olduğunu ve alıcıların çoğunun üniversitelerle kütüphaneler olduğunu söyledi. Bu nedenle nüshaların ithalatını yasaklamak, ticari dağıtımcıların yanı sıra eğitim, araştırma ve ortak koleksiyonlar için kitap satın alan kurumları da etkiliyor.
Bir kütüphane nüshasından yıllar boyunca çok sayıda okur yararlanabilir. Kitabın ülkeye girişini kısıtlamak, özellikle öğrencilerin kendi nüshalarını satın almadan başvurabileceği kapsamlı bir akademik eser söz konusu olduğunda, siparişi veren kişinin ötesinde erişimi de etkiliyor.
Kitabın 45 katkı sunanı ve 37 bölümü, etkilenen yayının kapsamının genişliğini de gösteriyor. Polis, Pavin’in yasağa yol açtığını düşündüğü monarşi konularının yanı sıra güney sınırlarındaki şiddet, gözetim ve cinsel haklara ilişkin bölümleri de içeren kitabın tamamını kısıtladı.
Hükümet sözcü yardımcısı Lalida Persvivatana, hükümetin tutumunu kamuoyunu korumakla bireysel ve akademik özgürlükleri dengelemek olarak açıkladı. Tayland’ın şu önceliğe sahip olduğunu söyledi:
"ifade özgürlüğüne ve akademik özgürlüğe saygı gösterirken ulusal güvenliği ve kamu düzenini korumaya öncelik veriyor".
Bu açıklama, hükümetin beyan ettiği öncelikleri ortaya koyuyor. Üniversiteler ve dağıtımcılar açısından bağlayıcı olan ise yaptırımlar içeren ve basılı nüshaları dolaşımdan kaldırma yetkisi veren polis kararı.
Pavin, yasağın okurları internete yönelteceğini düşünüyor
Pavin, el kitabına dikkat çektiği için polise teşekkür ederek yasağa tepki gösterdi. Basılı nüshaların ithalatını yasaklamanın okurları elektronik baskıları aramaya yönelteceğini ve kitaba normalde ulaşamayacağı bir tanıtım sağlayacağını savundu.
Kyoto Üniversitesi profesörü bu görüşünü Facebook’ta paylaştı:
Sosyal medya ve internet çağında böyle bir yasak işe yaramaz. İnsanlar basılı kitabı atlayıp e-kitaba yönelebilir.
Pavin’in yanıtı, fiziksel dağıtımı denetlemekle uluslararası yayın kanalları üzerinden okurlara ulaşmak arasındaki pratik gerilime dikkat çekiyor. Basılı kitaplar ithalatçılar, kitapçılar ve kurumların satın alma sistemlerinden geçiyor. Elektronik baskılar ise okurlara farklı kanallardan ulaşabiliyor; Pavin de bazı okurların format değiştireceğini düşünüyor.
Pavin ayrıca tartışmanın hem kendisine hem de yayınevine maddi yarar sağlayacağını öne sürdü. İlginin ve satışların artacağı yönündeki öngörüsü, yasağın muhtemel etkisine ilişkin kendi değerlendirmesi; bu açıklamayla birlikte herhangi bir satış rakamı paylaşılmadı.
Aynı editörün bir kitabına daha yasak
Tayland daha önce, Pavin’in editörlüğünü yaptığı ve Yale Üniversitesi Güneydoğu Asya Çalışmaları Programı tarafından yayımlanan Rama X: Kral Vajiralongkorn Döneminde Tayland Monarşisi adlı kitabı da yasaklamıştı. Yetkililer, kitap Temmuz 2023’te yayımlanmadan önce harekete geçmiş ve 21 Temmuz’da düzeltilmiş bir yasak kararı yayımlamıştı.
Önceki yasağa eşlik eden polis açıklamasında, kitabın kapağı ile içeriğinin monarşiye hakaret ettiği, kamu barışını ve genel ahlakı tehdit ettiği belirtilmişti. Yeni adımda da kraliyet kurumunu inceleyen bir yayına karşı matbaacılıkla ilgili mevzuat kullanılıyor.
Hukuk hakları örgütü iLaw, 2007 tarihli yasa kapsamında polisin ithalatını yasakladığı en az altı yayın tespit etti; bunların tamamı monarşiyle ilgili. İki yayında Pavin’in adı geçiyor. Diğer dört yayın şunlar:
- Giles Ungpakorn’un kaleme aldığı Thailand's Crisis and the Fight for Democracy.
- Andrew McGregor Marshall’ın kaleme aldığı A Kingdom in Crisis.
- Marie Claire dergisinin Fransızca baskısının Kasım 2015 sayısı.
- The New Age of the Kings: Modern Monarchies in Malaysia and the World adlı kitapta yayımlanan Thailand: Colossally Popular başlıklı makale.
Bu liste, söz konusu yetkinin kitaplar, bir dergi sayısı ve daha kapsamlı bir kitapta yer alan bir makale dâhil olmak üzere farklı yayın türlerine karşı kullanıldığını gösteriyor. Tespit edilen altı yayının ortak konusu monarşi.
Editörün sürgünü ve ayrı davalar
Pavin, akademiye geçmeden önce Tayland Dışişleri Bakanlığı’nda 16 yıl çalıştı. 2014’teki askerî darbenin ardından iktidardaki cuntanın çağrısına uymayı reddetti. Pasaportu iptal edildi, hakkında yakalama kararı çıkarıldı ve o tarihten bu yana Kyoto’da sürgünde yaşıyor.
Siyasi faaliyetleri arasında, Tayca adı Talad Luang olan ve monarşiyle demokratik reform önerilerinin tartışıldığı Royalist Marketplace adlı Facebook grubu da bulunuyor. Grubun üye sayısı 2 milyonu aştı. Pavin, grupla bağlantılı olarak 2020’de hakkında suçlama yöneltildiğini söyledi.
Thai Lawyers for Human Rights, Ağustos 2026’da Pavin’in önceki ay grupta paylaşılan gönderilerle bağlantılı 112. madde suçlamalarıyla karşı karşıya olan üç kişiden biri olduğunu bildirdi. Bu davalar sosyal medya faaliyetleriyle ilgili; polisin son adımı ise el kitabının ithalatını kısıtlıyor.
Bu gelişmeler, kitap yasağını, yurt dışından kraliyet siyaseti hakkında konuşmayı sürdüren bir akademisyenle yetkililer arasındaki daha uzun soluklu çatışmanın parçası hâline getiriyor. Pavin’in yurt dışında bulunması uluslararası yayın yapmasına imkân verirken ithalat kararı, basılı eserin Tayland içindeki dolaşımını kısıtlıyor.
Kısıtlamalar nasıl gelişti?
El kitabının yayın geçmişi, Tayland’da yakın dönemde yaşanan siyasi çalkantılarla sansür yetkilerini değiştirmeye yönelik önceki girişimlerin kesiştiği bir döneme denk geliyor. Başlıca gelişmeler şöyle:
- 2007: Tayland, polise belirli yabancı yayınları yasaklama yetkisi veren hükümler de içeren Matbaa Tescil Yasası’nı kabul etti.
- 2011: Kültür Bakanlığı, Kraliyet Gazetesi’nde önceden yayımlanma koşulu olmadan basımı, dağıtımı ve ithalatı derhâl yasaklama yetkilerinin genişletilmesini önerdi. Devlet Konseyi, önerinin Anayasa’yla çelişebileceği uyarısında bulunarak yeniden değerlendirilmek üzere geri gönderdi.
- 2014: Askerî darbeyi, Pavin’in uymayı reddettiği çağrı ve sürgününün sürmesi izledi.
- 2019: El kitabının ilk baskısı yasaklanmadan yayımlandı.
- 2020: Genç protestocular monarşi ve orduda değişiklik talep etti; bu gelişmeler daha sonra gözden geçirilmiş el kitabında ele alındı.
- Temmuz 2023: Yetkililer Pavin’in Rama X kitabını yasakladı.
- Ağustos 2026: El kitabının ikinci baskısı İngilizce yayımlandı.
- 30 Ekim 2026: Ulusal polis şefi, Kasım başında kamuoyuna duyurulan son yasak kararını imzaladı.
2011’deki öneri, yayın denetiminin kapsamının da daha önce Anayasa bakımından incelendiğini gösteriyor. El kitabına yönelik mevcut kısıtlama, yabancı yayınlar üzerindeki yürürlükteki yetkiye dayanıyor ve tartışmayı doğrudan ithalatçılara, dağıtımcılara ve kitabı edinmek isteyen kurumlara taşıyor.
Öne Çıkanlar
- Tayland, Routledge Contemporary Thailand El Kitabı’nın ikinci baskısının dağıtım amacıyla sipariş edilmesini veya ithal edilmesini yasakladı.
- Yasağı ihlal edenler üç yıla kadar hapis, 60.000 bahta kadar para cezası veya her iki cezayla birden karşı karşıya. Polis nüshalara el koyup bunları imha edebilir.
- El kitabında 45 akademisyenin yazdığı 37 bölüm bulunuyor; monarşi, ordu, protesto hareketleri ve diğer siyasi ve toplumsal konular ele alınıyor.
- 2019’da yayımlanan ilk baskı yasaklanmamıştı. Pavin, gözden geçirilen baskının 2020 gösterilerinden sonraki değişimleri yansıttığını söylüyor.
- Polis, güvenlik ve kamu düzeni gerekçelerini öne sürüyor. Pavin, yasağa monarşiyle ilgili içeriğin yol açtığını söylüyor ve okurların elektronik baskıları arayacağını düşünüyor.
- Bu, Pavin’in editörlüğünü yaptığı bir kitabın karıştığı ikinci yasak. İlkinde, 2023’te Rama X kitabı hedef alınmıştı.






