Rekor seviye, ithalat hâlâ önde
Vietnam'ın mal ticareti, ihracat keskin biçimde artarken ithalatın daha da hızlı büyümesiyle 2026'nın ilk 10 ayında tahminen 1.010,6 milyar dolara ulaştı ve ilk kez 1 trilyon doları aştı. Sanayi ve Ticaret Bakanlığı, ihracatın bir yıl öncesine göre %27,4 artışla yaklaşık 499 milyar dolar olduğunu bildirirken ülkenin toplamda yaklaşık 12,7 milyar dolarlık ticaret açığı verdiğini kaydetti.
İçindekiler
- Rekor seviye, ithalat hâlâ önde
- 1 trilyon dolarlık rakam neyi ölçüyor?
- Vietnam bu noktaya ne kadar hızlı ulaştı?
- İhracat artışının lokomotifi imalat
- Sonraki aşamada yerli işletmeler neden kilit rol oynuyor?
- Daha hızlı büyüme ve ileri ürünler için strateji
- Daha fazla pazar, tek bir alıcıya daha az bağımlılık
- Gümrükteki değişiklikler mal taşıma maliyetini hedefliyor
- Son çeyrekte standartlar sınanacak
- Öne Çıkanlar
Hükümetin resmî ticaret güncellemesi aracılığıyla yayımlanan bakanlık verileri, toplam mal ticaretinin %32,3 arttığını gösteriyor. Ekim ayı tek başına tahminen 122,2 milyar dolarlık ticarete sahne oldu; bu, Ekim 2025'e göre %47,6 artış anlamına geliyor.
Vietnam, Ekim ayında tahminen 6,8 milyar dolarlık ticaret fazlası da verdi; böylece üst üste ikinci ayı fazla ile kapattı. Bu gelişme birikmiş açığın azalmasına yardımcı oldu; yani ülke, yurt dışından aldıklarıyla yurt dışına sattıkları arasındaki farkı daralttı.
Bu dönüm noktası, bakanlığın 2030'a kadar uzanan ve 2045'e yönelik bir vizyon içeren mal ithalat ve ihracat stratejisi taslağı hazırladığı sırada geldi. Hedefler, sınır ötesinde daha fazla ürün taşımaktan ibaret değil: plan, Vietnamlı şirketlerin daha büyük rol üstlenmesini, daha ileri imalatı ve az sayıda ticaret ortağına bağımlılığın azaltılmasını amaçlıyor.
Mevcut zorluk rakamlarda açıkça görülüyor. Gümrük verilerinde yabancı yatırımlı işletmeler toplam ticaretin yaklaşık %77,5'ini oluştururken elektronik, telefon ve makineleri kapsayan üç grup mal ticaretinin yarısından fazlasını gerçekleştirdi. Vietnam'ın sıradaki görevi, bu ölçeği yerli tedarikçilere daha fazla iş sağlayacak biçimde değerlendirmek.
1 trilyon dolarlık rakam neyi ölçüyor?
Mal ticareti, ihraç ve ithal edilen ürünlerin değerini toplar. Dolayısıyla Vietnam'ın 1.010,6 milyar dolarlık toplamı, her iki yönde hareket eden malları ölçüyor. İhracat yurt dışına satışları, ithalat ise diğer ülkelerden yapılan alımları ifade ediyor.
Bir fabrika bu toplamın her iki tarafına da katkıda bulunabilir. Fabrika elektronik bileşenleri ithal edip bunları ekipmana dönüştürebilir ve bitmiş ürünleri ihraç edebilir. Ticaret verileri, sınırı geçtiklerinde hem ithal bileşenleri hem ihraç edilen ekipmanı hesaba katar. Vietnam'da kalan katma değer, ülke içinde sağlanan iş gücü, malzeme ve hizmetlere bağlıdır.
Bakanlığın tahmini, ocak-ekim dönemini kapsıyor. 29 Ekim'de erişilebilen gümrük verilerine göre ticaret 1.001,3 milyar dolara ulaştı. Bunun 493,64 milyar dolarını ihracat, 507,66 milyar dolarını ithalat oluştururken açık 14,02 milyar dolar oldu. Bakanlığın 10 ayın tamamına ilişkin tahmininde ise açık yaklaşık 12,7 milyar dolar olarak verildi.
29 Ekim tarihli gümrük verilerinde ithalat %37,6, ihracat ise %27,2 arttı. Böylece ithalat, ihracattan 10,4 puan daha hızlı büyüdü. Yabancı bileşen ve makine kullanan imalatçılar için yurt dışından daha fazla alım yapmak üretim artışını destekleyebilir; ancak bu durum yabancı tedarikçilere maruz kalma riskini de artırır.
Vietnam bu noktaya ne kadar hızlı ulaştı?
Vietnam'ın toplam mal ticareti 2016'da 351,38 milyar dolar, 2025'te ise 929,92 milyar dolardı. Bu, ticaret hacminin önceki seviyesinin yaklaşık 2,65 katına çıktığını ve bu dönemde yıllık ortalama yaklaşık %11 büyüdüğünü gösteriyor.
Yeni tahmine göre 2026'nın yalnızca 10 ayındaki ticaret, 2025'in tamamındaki toplamı şimdiden yaklaşık 80,68 milyar dolar aştı; bu da kabaca %8,7'lik artış demek. Art arda gelen dönüm noktaları, büyük artışların ne kadar hızlandığını ortaya koyuyor:
- 2007: Yıllık mal ticareti ilk kez 100 milyar dolara ulaştı.
- 2011: Ticaret 200 milyar doları aştı.
- 2015: Ticaret 300 milyar dolara ulaştı.
- 2019: Ticaret 500 milyar dolara ulaştı.
- 2022: Ticaret 700 milyar dolara ulaştı.
- 2025: Ticaret 900 milyar doları aştı.
- Ocak-ekim 2026: Tahmini ticaret 1.010,6 milyar dolara ulaştı.
Eşlik eden ticaret verilerine göre Vietnam, ihracatta küresel sıralamada 18'inci, ithalatta 20'nci sırada yer aldı. Güneydoğu Asya Uluslar Birliği (ASEAN) içinde toplam mal ticaretinde Singapur'un ardından ikinci oldu.
İhracat artışının lokomotifi imalat
İşlenmiş ve imal edilmiş ürünler, ilk 10 ayda Vietnam ihracatının %87,4'ünü oluşturdu. Hem yerli işletmelerin hem yabancı yatırımlı işletmelerin bulunduğu sektörde ihracat artarken Çin, ABD, Avrupa Birliği, Güney Kore ve ASEAN'ın da aralarında bulunduğu başlıca pazarlara satışlar yükseldi.
Üç ürün grubu özellikle büyük paya sahipti: bilgisayarlar, elektronik ürünler ve bileşenler; telefonlar ve bileşenleri; makine, ekipman, aletler ve yedek parçalar. Bu ürün gruplarının ihracat ve ithalatı, 29 Ekim itibarıyla bir yıl öncesine göre %49 artarak yaklaşık 532 milyar dolara ulaştı.
Bu birleşik değer, o tarihteki 1.001,3 milyar dolarlık gümrük ticareti toplamının yaklaşık %53'üne karşılık geliyordu. Dolayısıyla Vietnam'ın uluslararası ticaretinin büyük bir bölümü, teknoloji ve sanayi üretiminde kullanılan ekipman, bileşen ve bitmiş ürünlerle bağlantılı.
Bakanlığın tahminindeki %27,4'lük ihracat artışı, hükümetin yıl geneli için belirlediği %15 ila %16 hedefinin oldukça üzerindeydi. Gümrük idaresi, 2026 genelinde ihracat artışının %25'i aşabileceğini öngördü. Bu bir tahmindi; yıllık sonuca kasım ve aralık ayları da eklenecekti.
Finans Akademisi'nde ekonomi uzmanı ve kıdemli öğretim görevlisi olan Dinh Trong Thinh, dönüm noktasına ulaşılmasında hükümetin, Sanayi ve Ticaret Bakanlığının ve diğer bakanlıkların benimsediği ihracat politikalarının katkısına dikkat çekti. Ayrıca 1 trilyon doların aşıldığı ilk yılın ardından bakanlıkların, yerel yönetimlerin ve üreticilerin ticareti güçlendirmeyi sürdürmesi çağrısında bulundu.
Sonraki aşamada yerli işletmeler neden kilit rol oynuyor?
Gümrük verilerine göre yabancı yatırımlı işletmelerin ticaret hacmi, bir yıl öncesine göre %37 artışla yaklaşık 778 milyar dolara ulaştı. Yerli işletmelerin ticaret hacmi ise %16 artışla yaklaşık 223 milyar dolar oldu. Her iki kesim de büyüdü ancak yabancı yatırımlı işletmelerin yer aldığı kesim iki kattan fazla hızlı genişledi.
Genellikle DYY kısaltmasıyla anılan doğrudan yabancı yatırım, yurt dışındaki yatırımcıların Vietnam'da faaliyet gösteren işletmelere sermaye koymasını ifade eder. Bu işletmeler fabrikalar, teknoloji, uluslararası müşteriler ve yerleşik tedarik ağları sağlayabilir. Ticaretteki yüksek payları, Vietnamlı tedarikçilerle kurulacak bağlantıları ülkenin sanayi hedeflerinin önemli bir parçası hâline getiriyor.
Bir fabrikaya bileşen, ambalaj veya teknik hizmet sağlayan yerli bir şirket, bitmiş ürünü kendisi ihraç etmese bile uluslararası üretimden iş alabilir. Daha yüksek nitelik gerektiren işlere geçmek için teknik özelliklere uyma, teslimatı güvenilir biçimde gerçekleştirme ve istikrarlı kaliteyi koruma becerisi gerekir.
Bakanlığın strateji taslağı, yerli işletmelerin ihracattaki payını 2030'a kadar yaklaşık %28-%30'a, 2045'e kadar ise %38-%40'a çıkarmayı hedefliyor. Bu hedefler yalnızca ihracatla ilgili; yabancı yatırımlı işletmelere atfedilen mevcut %77,5'lik pay ise ihracat ve ithalatın toplamını kapsıyor.
Vietnamlı şirketler açısından teknolojiye, finansmana, yönetim becerilerine ve üretim standartlarına erişim pratikteki temel mesele. Yerel işletmeler, bu siparişleri yerine getirmek için gereken malzeme, bileşen ve uzmanlık gerektiren işlerin daha fazlasını sağlayabildiğinde büyük siparişler ülke ekonomisine daha fazla katkıda bulunacak.
Daha hızlı büyüme ve ileri ürünler için strateji
Strateji taslağı, 2026-2030 döneminde yıllık ortalama ihracat artışının %15-%16, ithalat artışının ise %12-%13 olmasını hedefliyor. Bakanlık, ticaretin Vietnam'ın bu dönemde yılda en az %10 büyüme hedefine katkı sağlamasını amaçlıyor.
Plan ayrıca 2026-2030 döneminde ihracat değerinin ortalama %3-%6'sına denk gelen sürdürülebilir bir mal ticareti fazlası, 2045'e kadar ise %7-%10'luk fazla öngörüyor. Basitçe söylemek gerekirse amaç, ihracat ve ithalatın yalnızca büyümesi değil, yurt dışına satışların yurt dışından alımları istikrarlı bir farkla aşması.
İşlenmiş ve rafine ürünlerin ihracattaki payının 2030'a kadar %89-%90'a, 2045'e kadar ise %92'nin üzerine çıkarılması hedefleniyor. İleri teknoloji kullanan ürünlerin, işlenmiş ve imal edilmiş ürün ihracatının yaklaşık yarısını 2030'da, %55'ten fazlasını ise 2045'te oluşturması bekleniyor.
Hükümetin güncellemesinde, Vietnam'ı 2045'e kadar dünyanın en büyük 10 ticaret ekonomisinden biri hâline getirme hedefi yer alıyor. Strateji henüz taslak aşamasında ve kabul tarihi belirtilmedi. Büyüme oranları, pazar payları ve sıralamalar, işletmelerin ve kamu kurumlarının gerçekleştirmek için çalışması gereken öneri niteliğindeki hedefler.
Daha fazla pazar, tek bir alıcıya daha az bağımlılık
29 Ekim tarihli verilere göre Vietnam'ın 237 ülke ve bölgeyle ticari ilişkisi vardı. Bu pazarların 36'sı Vietnam'dan en az 1 milyar dolarlık ihracat yaparken 31'i en az 1 milyar dolarlık ithalat sağladı.
Strateji taslağı, 2030'a kadar yıllık 1 milyar doların üzerinde ihracat yapılan pazar sayısının 45'i, 2045'e kadar ise 55'i aşmasını hedefliyor. Mevcut 36 pazarla karşılaştırıldığında 2030 hedefi, en az 10 yeni pazarın bu eşiği aşmasını gerektiriyor.
2030'a kadar hiçbir ihracat pazarı toplam ihracatın %25'inden fazlasını, hiçbir ithalat pazarı da ithalatın %35'inden fazlasını oluşturmayacak. En büyük üç ihracat pazarı veya bölgesinin toplam payı 2030'a kadar %55'in, 2045'e kadar ise %50'nin altına inecek.
Bakanlık ayrıca Güney Asya, Orta Doğu, Afrika ve Latin Amerika'daki gelişmekte olan pazarların ihracatın yaklaşık %10'unu 2030'da, %15'ini ise 2045'te oluşturmasını istiyor. Bu bölgelere satışları genişletmek, talebi daha fazla müşteri ve ekonomi arasında dağıtacak.
Büyük bir alıcının siparişleri azalttığı veya bir pazarın gümrük vergilerini değiştirdiği durumlarda bu çeşitlilik üreticiler için önem taşıyor. Daha geniş bir müşteri tabanı, işletmeye satış yapabileceği daha fazla yer sunar. Tedarikçileri çeşitlendirmek de bir kesinti nedeniyle malzemelerin tek bir ülkeden temininin zorlaştığı durumlarda benzer bir işlev görür.
Gümrükteki değişiklikler mal taşıma maliyetini hedefliyor
Ticaret artarken Vietnam gümrük idaresinin işleme aldığı işlem hacmi de büyüyor. Gümrük idaresi, 2026'nın üçüncü çeyreğine ilişkin sonuçlarında 171 idari işlem sıraladı: 96'sı tamamen çevrim içi, 49'u kısmen çevrim içi yapılabiliyor, 26'sı ise bilgileri internet üzerinden sunuyor.
Gümrük idaresi 15 Haziran-14 Eylül arasında 29,27 milyondan fazla başvuru aldı; başvuruların neredeyse tamamı çevrim içi yapıldı. Sistemler ayrıca 44 tür elektronik belgeyi işleme aldı ve gümrük beyannamelerindeki bilgilerin otomatik olarak kontrol edilmesini sağladı.
Belge bilgilerinin aktarılmasında yapay zekâ kullanılarak manuel veri girişi, hata ve baskı maliyetlerinin azaltılmasına yardımcı olundu. Tekrarlanan sevkiyatlar yapan şirketler için yinelenen veri girişlerinin azalması, her mal hareketinde idari iş yükünü hafifletebilir.
Merkezi gümrükleme pilot uygulaması 1 Haziran 2026'da Hai Phong'daki III. Bölge Gümrük Alt İdaresinde başladı. Uygulama, belgelerin alınması ve kontrol edilmesini birkaç gümrük birimine dağıtmak yerine tek bir işlem noktasında topladı.
Pilot uygulama kapsamında ortalama gümrükleme süresi, mayıs ayına kıyasla yaklaşık %12, ilk çeyreğe kıyasla ise %14 kısaldı. Daha hızlı gümrükleme, malların fabrikalara, depolara veya müşterilere doğru yoluna devam etmeden önce beklediği süreyi azaltabilir. Böylece idari reform, artan ticaret hacmini yönetmenin pratik bir parçası hâline gelir.
Son çeyrekte standartlar sınanacak
Sanayi ve Ticaret Bakanlığı, dördüncü çeyrek için ihracatı teşvik etmeyi, pazarları çeşitlendirmeyi ve mevzuata uyum kapasitesini güçlendirmeyi öncelikler arasına aldı. Bakanlık, yeni pazarlara erişim ararken mevcut serbest ticaret anlaşmalarından daha etkin biçimde yararlanmayı planlıyor.
Ticaret anlaşmaları gümrük vergilerini düşürebilir ancak işletmelerin anlaşma koşullarını karşılaması gerekir. Menşe kuralları, bir ürünün anlaşmaya katılan bir ülkeden gelmiş sayılıp sayılmayacağını belirler. İzlenebilirlik şartları, işletmelerin ürünlerin ve girdilerin nereden geldiğini göstermesini ister; çevre standartları da ürünlerin nasıl üretildiğini ve belgelendirildiğini etkileyebilir.
Bakanlık, ticaret savunma soruşturmaları, gümrük vergisi engelleri, çevre standartları, izlenebilirlik ve menşe koşulları konusunda daha erken uyarı sistemleri oluşturmayı planlıyor. Ticaret savunma soruşturmaları belirli ithalat ürünlerine ek vergiler getirilmesine yol açabilir ve böylece yurt dışındaki müşterinin ödemesi gereken fiyatı değiştirebilir.
Tarım ürünleri ihracatçılarını ayrıca bir dizi pratik iş bekliyor. Bakanlık karantina anlaşmalarını ve protokollerini genişletmeyi, resmî ihracat kanallarını teşvik etmeyi, soğutmalı taşımacılığı ve depolamayı geliştirmeyi, ayrıca üretim alanlarıyla paketleme tesislerini her ticaret ortağının koşullarına uygun hâle getirmeyi amaçlıyor.
Çiftçiler ve gıda işletmeleri için bu önlemler, pazara erişimi ürünün varış noktasındaki durumuyla ilişkilendiriyor. Onaylı üretim alanları, belgelenmiş işlemler ve güvenilir soğutma, sevkiyatların ülkeye giriş koşullarını karşılamasına ve çabuk bozulan ürünlerin satılabilir durumda kalmasına yardımcı olur. Dolayısıyla Vietnam'ın ticaret stratejisi, yurt dışında daha fazla müşteri bulmanın yanı sıra çiftliklerde, fabrikalarda, gümrüklerde ve limanlarda yürütülen çalışmalara da bağlı.
Öne Çıkanlar
- Vietnam'ın mal ticareti, 2026'nın ocak-ekim döneminde tahminen 1.010,6 milyar dolara ulaştı; artış %32,3 oldu.
- İhracat %27,4 artışla yaklaşık 499 milyar dolara ulaşırken toplam ticaret açığı yaklaşık 12,7 milyar dolar oldu.
- Ekim ayında tahminen 6,8 milyar dolarlık fazla verildi; bu, üst üste ikinci aylık fazla oldu.
- Gümrük verilerine göre yabancı yatırımlı işletmeler ticaretin yaklaşık %77,5'ini oluşturdu.
- Strateji taslağı, 2030 ve 2045'e kadar ihracat artışının hızlandırılmasını, yerli işletmelerin katkısının artırılmasını ve pazarların çeşitlendirilmesini hedefliyor.
- Daha fazla büyümeyi yönetmek için gümrük reformları ve ürün standartlarına daha sıkı uyum büyük önem taşıyor.






