Varsayımsal bir satış dalgası, gerçek bir 500 milyar NT$ sınırıyla karşı karşıya
Tayvan’ın PTT hisse senedi forumunda dolaşıma giren bir tahmin, hükümetin devreye girmesinden önce hisselerin ne kadar düşebileceğine ilişkin tartışmayı yeniden alevlendirdi. Senaryoda Taiwan Semiconductor Manufacturing Co.’nun hisse başına 1.760 NT$’a, gösterge TAIEX’in ise 33.000 puana gerilemesi öngörülüyor. Tartışmanın arka planında somut bir rakam var: Ulusal Finansal İstikrar Fonu’nun 500 milyar NT$’lık yetkili finansmanı bulunuyor; fonun tamamlanan son müdahalesinde ise yalnızca 12,25 milyar NT$ kullanıldı.
İçindekiler
- Varsayımsal bir satış dalgası, gerçek bir 500 milyar NT$ sınırıyla karşı karşıya
- 33.000 puan senaryosunun varsayımları
- Fonun müdahale edip etmeyeceğine kim karar veriyor?
- Son kurtarma müdahalesini ne tetikledi?
- Rekor 279 günün tarihleri
- 500 milyar NT$’la ne kadar destek sağlanabilir?
- Fonun son kârını TSMC belirledi
- Yatırımcılar gerçekte neleri gözlemleyebilir?
- Öne Çıkanlar
Forum gönderisinde, güçlü bir piyasa rallisinin ardından yaşanabilecek olası bir geri çekilmeyi tasvir etmek için bir yapay zekâ modeli kullanıldı. Gönderinin yazarı, bazı hisselerin yüzde 60 ila 70 değer kaybedebileceğinden ve zararın konut piyasasına ve genel ekonomiye yayılabileceğinden endişe etti. Diğer katılımcılar, endeks 33.000’e ulaşmadan hükümetin alım yapmasını bekliyordu. Şüpheciler ise önemli ölçüde büyümüş bir piyasayı desteklemek için ne kadar paraya ihtiyaç duyulacağını sorguladı.
Tayvan’ın müdahale kuralları, her iki tahminden de daha sağlam bir başlangıç noktası sunuyor. Yasada, desteği otomatik olarak devreye sokacak bir endeks seviyesi veya düşüş oranı belirtilmiyor. Önemli olayların ve para hareketlerinin piyasa düzenini, yatırımcı güvenini ya da ulusal istikrarı tehdit edip etmediğine bir komite karar veriyor.
Fonun yakın dönemdeki geçmişi de tartışmaya perspektif kazandırıyor. Fonun dokuzuncu müdahalesi, ABD’nin tarife açıklamalarının ardından yaşanan çalkantı üzerine 9 Nisan 2025’te başladı ve 12 Ocak 2026’da sona erdi. Fonun verilerine göre, bu 279 gün boyunca TAIEX yüzde 75,76 yükseldi. Olası bir sonraki müdahaleyi anlamak için hem hangi koşullarda harekete geçildiğine hem de hükümetin son seferde gerçekte ne aldığına bakmak gerekiyor.
33.000 puan senaryosunun varsayımları
PTT’deki gönderinin yazarı, TSMC için 1.760 NT$’ı ve TAIEX için yaklaşık 33.000 puanı kişisel bir senaryo olarak sundu. Paylaşımda model ayarları, hesaplama yöntemi ya da zaman çizelgesi yer almadı. Yazar ayrıca yıl sonuna doğru yapılacak seçimlerin, o tarihten önce büyük bir düzeltme yaşanması ihtimalini azaltacağını öne sürdü.
TAIEX’te en büyük ağırlığa TSMC sahip; bu da şirketin fiyat hareketlerinin endeks üzerinde özellikle büyük etkisi olduğu anlamına geliyor. Endeks, çok sayıdaki hissenin hareketini tek bir sayıda birleştiriyor ve büyük şirketlere daha fazla ağırlık veriyor. Bu nedenle TSMC’nin fiyatından endeks seviyesini tahmin etmek, diğer şirketlerin fiyatları ve göreli ağırlıkları hakkında da varsayımlarda bulunmayı gerektiriyor.
Endeksteki düşüş yatırımcıları farklı biçimlerde etkiler. Hisseleri çok daha önce almış biri kârını koruyabilirken, zirveye yakın bir seviyeden alan biri zararla karşılaşabilir. Tek tek hisseler de gösterge endeksten çok daha sert hareket edebilir. Tartışmadaki konut piyasasının çökmesi senaryosu, kayıpların emlak talebine ve hanehalkı mali durumuna yayılacağı yönünde ek bir varsayıma dayanıyordu.
Forum katılımcıları, fiyatlar düştüğünde tüm parasını yatırmaya hazır olanlarla alıcıların gerçekten harekete geçip geçmeyeceğini sorgulayanlar arasında bölündü. Bu görüş ayrılığı, endeks hedefinin ardındaki pratik meseleyi ortaya koyuyor: Yatırımcıların bir satış dalgası sırasında alım planlarını uygulayabilmek için ellerinde kullanıma hazır para ve kayıplara dayanacak yeterli kapasite bulunması gerekiyor.
Fonun müdahale edip etmeyeceğine kim karar veriyor?
Ulusal Finansal İstikrar Fonu, kuruluşunu ve yönetimini düzenleyen mevzuat kapsamında 2000 yılında kuruldu. Fonun denetleyici makamı, Tayvan Kabinesi olan Executive Yuan’dır. Fon, önemli iç veya uluslararası olayların güveni ve piyasa düzenini bozması durumunda finansal istikrarı desteklemek amacıyla faaliyet gösteriyor.
11 ila 13 üyeden oluşan bir yönetim kurulu; fonun çalışma stratejisini, finansman düzenlemelerini ve piyasaya girme ya da piyasadan çıkma kararlarını belirliyor. Kurula başbakan yardımcısı başkanlık ediyor. Bu yapı, alım kararlarını belirli bir endeks seviyesindeki bilgisayar tetikleyicisine bağlamak yerine yetkiyi bir kurula veriyor.
Mevzuat; önemli olayları, büyük uluslararası sermaye hareketlerini, kamu güvenini ve finansal piyasalarda düzensizlik tehlikesini dikkate alıyor. Dolayısıyla endeksin 33.000 puana gerilemesi, işlemlerin normal seyrinde ilerleyip ilerlemediği veya paniğin yayılıp yayılmadığı da dahil olmak üzere, bu düşüşün yaşandığı koşullarla birlikte değerlendirilecek.
PTT’deki yazarın seçimlerle ilgili savı, siyasi davranışa ilişkin bir beklentiye dayanıyor. Yasal karar ise piyasa koşullarını değerlendiren komite tarafından veriliyor. Tamamlanan operasyona ilişkin açıklamada yeni bir müdahale için herhangi bir tarih ya da endeks hedefi duyurulmadı.
Son kurtarma müdahalesini ne tetikledi?
Hükümet, ABD Başkanı Donald Trump’ın tarife açıklamalarının ardından gelen iki sert işlem gününün ardından 8 Nisan 2025’te fona müdahale yetkisi verdi. TAIEX, 7 Nisan Pazartesi günü yüzde 9,7 düşmüş, ardından 8 Nisan Salı günü 772,40 puan, yani yüzde 4,02 daha gerilemişti.
Endeks o salı günü 18.459,95 puandan kapanarak 14 ayın en düşük seviyesini gördü. TSMC, yüzde 3,77 düşüşle 816 NT$’dan kapandı. Önde gelen elektronik üreticilerinden Hon Hai Precision Industry, üst üste ikinci işlem gününde günlük düşüş limitine ulaştıktan sonra 125 NT$’dan kapandı.
Maliye Bakanlığı, müdahale yetkisinin verilmesine yol açan uluslararası koşullara dikkat çekti ve yıl başından beri yabancı yatırımcıların satışlarını sürdürdüğünü belirtti. Bakanlık açıklamasında şu ifadeyi kullandı:
uluslararası panik havası güçlü olmayı sürdürüyor
8 Nisan’da işlem hacmi 548,951 milyar NT$’a ulaştı ve endekste o tarihe kadarki en büyük sekizinci günlük puan düşüşü kaydedildi. Bu rakamlar müdahale ortamını ortaya koyuyor: Sert kayıplar, yüksek işlem hacmi ve Tayvan dışındaki piyasaları da etkileyen bir şok.
Bölge piyasalarında farklı yönlerde hareketler görüldü. Tokyo aynı salı günü yüzde 6’dan fazla yükselirken Hong Kong, bir önceki gün yüzde 13’ten fazla düşmesinin ardından yüzde 1’den fazla değer kazandı. İşlemlerin kısa süreliğine durdurulduğu Cakarta’da endeks günü yüzde 7,9 düşüşle tamamladı. Tayvan komitesi, tek başına bir endeks eşiğine değil, uluslararası çapta yaşanan bir gelişmeye yanıt veriyordu.
Rekor 279 günün tarihleri
8 Nisan’daki yetkilendirme ile 9 Nisan’daki başlangıç, aynı operasyonun art arda gelen aşamalarını ifade ediyor. Önce komite izin verdi, ardından fon dokuzuncu piyasa istikrarı görevine başladı. Operasyon, fon tarihindeki en uzun müdahale oldu.
- 7 Nisan 2025: ABD’nin tarife açıklamalarının ardından TAIEX yüzde 9,7 düştü.
- 8 Nisan 2025: Endeks yüzde 4,02 daha düşerek 18.459,95 puana geriledi; hükümet, işlemler sona erdikten sonra müdahaleye izin verdi.
- 9 Nisan 2025: Fon, dokuzuncu istikrar operasyonuna başladı.
- 12 Ocak 2026: Kurul, 279 günün ardından operasyonu sonlandırdı; eldeki hisselerde gerçekleşmemiş kâr 6,44 milyar NT$ oldu.
- Ocak ayındaki çıkış kararının ardından 6 Mayıs: Fon, operasyon sırasında aldığı hisselerin satışını tamamlayarak net 9,93 milyar NT$ kâr kaydetti.
İstikrar görevinin sona ermesiyle eldeki hisselerin satışının tamamlanması farklı tarihlerde gerçekleşti. Fon, görevi sona erdiğinde destek alımlarını durduruyor, ardından elindeki hisseleri kademeli olarak elden çıkarıyor. Bu yaklaşım, portföyün tamamını bir anda piyasaya sürmek yerine satışları zamana yayıyor.
Ocak ayında çıkış sırasında kaydedilen 6,44 milyar NT$’lık tutar, hâlâ elde tutulan hisselerdeki kâğıt üzerindeki kazançtı. Daha sonra açıklanan 9,93 milyar NT$’lık tutar ise hisseler satıldıktan sonraki net kârı gösteriyordu. Fark, yatırımın farklı aşamalarını yansıtıyor.
500 milyar NT$’la ne kadar destek sağlanabilir?
Fonun 500 milyar NT$’lık finansman çerçevesi, kamuya ait şirket hisselerinin teminat gösterilmesi karşılığında kullanılabilecek 200 milyar NT$’a kadar borçlanmayı içeriyor. Kalan 300 milyar NT$ ise posta tasarruflarında, sigorta ve emeklilik fonlarında bulunan, menkul kıymet yatırımında kullanılabilecek ancak henüz yatırıma yönlendirilmemiş uygun kaynaklardan sağlanabiliyor.
Bu tutarlar, kullanılmasına izin verilen finansman kapasitesini ifade ediyor. Gerçekte kullanılan miktar ise büyük farklılıklar gösterdi. Fon, Ekim 2000’deki müdahalesinde yaklaşık 120 milyar NT$ yatırım yaptı; bu, tarihindeki en yüksek kullanım oldu. Mart 2020’de başlayan operasyonda ise 207 gün boyunca yalnızca 760 milyon NT$ yatırım yaptı.
Son operasyonda 12,25 milyar NT$ kullanıldı; bu, 500 milyar NT$’lık çerçevenin yüzde 2,45’ine karşılık geliyor. Ölçeği kıyaslamanın bir başka yolu da 8 Nisan 2025’teki tek işlem gününün 548,951 milyar NT$’lık işlem hacmi. Bu tutar, fonun kullanmasına izin verilen toplam kapasiteyi aşıyordu.
İşlem hacmi, her işlemde bir alıcı ve bir satıcı bulunmak üzere el değiştiren hisselerin değeridir. İstikrar fonu, yetkililerin işlemleri ve güveni dengeleyeceğini düşündüğü hisselerde alımları yoğunlaştırabilir. Bu nedenle fonun finansman kapasitesi, savunabileceği sabit bir endeks puanına doğrudan çevrilemez.
Desteğin trilyonlarca Tayvan dolarına mal olacağı yönündeki forum tartışması, satışların boyutuna ve ne kadar süreceğine bağlı. Geçmiş operasyonlar, hükümetin farklı krizlerde çok farklı miktarlarda kaynak kullandığını gösteriyor. Komitenin yetkisi, aksaklıklara yanıt vermek için bir araç sunuyor; ancak fiyatlar piyasanın genelindeki işlemlere bağlı kalmayı sürdürüyor.
Fonun son kârını TSMC belirledi
TSMC, tamamlanan operasyonda merkezi bir rol oynadı. Fon, çip üreticisine 7,702 milyar NT$ yatırım yaptı; bu tutar toplam alımların yaklaşık yüzde 63’üne karşılık geliyordu. Fonun TSMC’den elde ettiği net kâr, yaklaşık 113 milyon NT$ nakit temettü dahil 7,772 milyar NT$’a ulaştı.
Toplam 12,25 milyar NT$’lık portföy 9,93 milyar NT$ net kâr sağladı; getiri yaklaşık yüzde 81 oldu. Fon, müdahale döneminde TAIEX’in 13.175,53 puan, yani yüzde 75,76 yükseldiğini açıkladı.
Fon sekiz şirkette alım yaptı: TSMC, Hon Hai, ASE Technology Holding, MediaTek, Delta Electronics, Quanta Computer, Fubon Financial Holding ve Formosa Plastics. Bunların altısı teknoloji şirketiydi; bu da operasyonun Tayvan borsasının merkezindeki bir sektöre ne ölçüde odaklandığını gösteriyor.
Hon Hai’ye 1,86 milyar NT$, yani yatırımın yaklaşık yüzde 15’i ayrıldı ve şirketten 478 milyon NT$ net kâr elde edildi. ASE’ye yaklaşık yüzde 7’ye karşılık gelen 860,86 milyon NT$ yatırıldı; bu yatırımdan 1 milyar NT$ net kâr sağlandı. TSMC ile birlikte bu üç şirket, yatırılan paranın yaklaşık yüzde 85’ini aldı.
Daha küçük pozisyonlar arasında Fubon Financial’a yatırılan 77,40 milyon NT$ ve Formosa Plastics’e yatırılan 6,91 milyon NT$ yer aldı. Başka şirketlerde hissesi bulunan yatırımcılar açısından çıkarılacak pratik sonuç şu: Fon, alımlarını seçili hisselere yöneltiyor. Küçük şirketlerden oluşan bir portföy, büyük şirketlerin öncülük ettiği bir endeksten çok farklı bir toparlanma yaşayabilir.
Yatırımcılar gerçekte neleri gözlemleyebilir?
Maliye Bakanlığı ve fonun yönetim kurulu, bir istikrar operasyonuna izin verilip verilmediğini, operasyonun sürüp sürmediğini veya sona erip ermediğini duyuruyor. Mali tablolar ve sonradan yapılan açıklamalar da harcamalar, portföy ve yatırım sonuçları hakkında bilgi sağlıyor.
Kamuya ait bankaların günlük işlemleri, yetkilendirilmiş bir istikrar operasyonundan ayrı bir faaliyettir. Olası müdahaleyi takip eden yatırımcıların, bu banka işlemleriyle komitenin açıklamalarını birbirinden ayırması gerekiyor. Fon ayrıca alıp sattığı her hisseyi anında, günlük olarak açıklamıyor.
PTT’deki tartışma bunun neden önemli olduğunu gösteriyor. Hükümetin belirli bir seviyede alıma başlayacağı inancı, henüz resmî bir karar alınmadan kişinin ne kadar risk üstleneceğini etkileyebilir. Borç para kullanan biri için ek bir sorun daha var: Teminat değerlerinin düşmesi, beklenen toparlanma gerçekleşmeden önce daha fazla nakit yatırmayı gerektirebilir ya da yatırımcıyı satışa zorlayabilir.
Yüzde 60’lık kayıp, başlangıçtaki 100 NT$’lık yatırımdan geriye 40 NT$ bırakır. 40 NT$’dan yeniden 100 NT$’a ulaşmak için yüzde 150 kazanç gerekir. Yüzde 70’lik kayıpta ise 30 NT$ kalır ve zararı telafi etmek için yaklaşık yüzde 233 kazanç gerekir. Bu hesaplar, fiyatların sonunda toparlanmasını bekleyen bir yatırımcı için bile kaybın büyüklüğünün neden önemli olduğunu gösteriyor.
Hanehalkları açısından somut sorular; yatırımların ne kadar yoğunlaştığı, ne kadar borç kullanıldığı ve paraya ne zaman ihtiyaç duyulacağı. Hükümet desteği piyasa istikrarını hedefliyor. Her hanenin ise kendi ödeme tarihleri, tek tek şirketlere maruziyeti ve düşüşü atlatacak kadar bekleyebilme imkânı var.
Öne Çıkanlar
- PTT’deki bir senaryoda TSMC’nin 1.760 NT$’a, TAIEX’in ise yaklaşık 33.000 puana düşeceği öngörülerek hükümet desteği tartışmaya açıldı.
- Tayvan’ın müdahale yasasında fonu devreye sokacak otomatik bir endeks eşiği veya düşüş oranı bulunmuyor.
- Dokuzuncu istikrar operasyonu 9 Nisan 2025’ten 12 Ocak 2026’ya kadar sürdü ve rekor kırarak 279 gün devam etti.
- Fon, 500 milyar NT$’lık yetkili kapasitesinin 12,25 milyar NT$’ını kullandı; daha sonra 9,93 milyar NT$ net kâr açıkladı.
- Yatırımın yaklaşık yüzde 63’ü TSMC’ye ayrıldı; şirketten 7,772 milyar NT$ net kâr elde edildi.
- Gelecekteki müdahale kararları; olaylara, güvene ve piyasa düzenine göre komite tarafından verilecek.






