Micron, belleğin gelecek on yılı için farklı bir yol izliyor
Micron Technology, Samsung Electronics, SK Hynix ve Çinli ChangXin Memory Technologies’in (CXMT) yöneldiği daha küçük 4F² tasarımına geçmek yerine mevcut 6F² DRAM hücre yapısını geliştirmeyi sürdürecek. Şirketin alternatif yaklaşımı, geleneksel DRAM’da ilave iyileştirmeler yapılmasını, wafer bonding’i ve ilerleyen dönemde 3D DRAM geliştirilmesini bir araya getiriyor.
İçindekiler
- Micron, belleğin gelecek on yılı için farklı bir yol izliyor
- Daha küçük hücre neden daha büyük bir tartışma yaratıyor?
- Micron neyi, ne zaman üretmeyi planlıyor?
- Samsung ve SK Hynix dikey transistörlere yöneliyor
- CXMT, ekipman kısıtlamalarını aşmanın yolunu arıyor
- Dikey HBM, belleği işlemcinin üzerine yerleştiriyor
- HBM’de yıllık ilerleme, arz sıkışıklığıyla buluşuyor
- Aynı yol haritası telefonlara, sunuculara ve depolamaya uzanıyor
- Rekabeti çalışan çipler ve üretim maliyetleri belirleyecek
- Öne Çıkanlar
Micron, 21 Ekim 2026’daki teknoloji webinarında bir sonraki büyük adımın takvimini netleştirdi: 2027’nin ikinci yarısında Idaho eyaletinin Boise kentinde 1-delta DRAM’ın seri üretimine başlanması. Şirket, mevcut 1-gamma nesline kıyasla bit yoğunluğunu yüzde 20’li seviyelerin ortasında artırmayı hedefliyor. Bu, aynı çip alanında daha fazla veri depolanması anlamına geliyor.
Micron Başkanı ve Teknoloji ile Ürünlerden Sorumlu Üst Yöneticisi Scott DeBoer, şirketin 4F² yapısının daha fazla küçültülmesinde temel fiziksel sorunlar gördüğünü söyledi. Micron’un sunumuna göre şirket, mimariyi 20 yılı aşkın süredir inceliyor ve ölçeklendirme için uygulanabilir bir yol bulamıyor.
Samsung ve SK Hynix farklı bir rota izliyor. İki şirket de daha sonra 3D DRAM’a geçmeden önce 4F²’yi uygulanabilir kılmayı amaçlayan dikey transistör yapılarını araştırıyor. Gelişmiş çip üretim ekipmanlarına erişim kısıtlamalarıyla karşı karşıya olan CXMT de sunucu belleği için bu tasarım üzerinde çalışıyor.
Rekabetin merkezinde pratik bir soru var: Hangi yaklaşım daha düşük maliyetle daha güvenilir bellek sunabilir? Micron, tanıdık bir hücre tasarımını korurken çiplerin üretim ve bağlantı biçimini değiştirmeye yatırım yapıyor; şirket bunun müşterilere 4F²’ye geçişten daha fazla fayda sağlayacağına inanıyor.
Daha küçük hücre neden daha büyük bir tartışma yaratıyor?
DRAM, bilgisayarın hızlıca ihtiyaç duyduğu bilgileri tutan çalışma belleğidir. Geleneksel bellek hücrelerinin her biri bir bit veri depolar. Hücrede anahtar görevi gören bir transistör ve elektrik yükünü tutan bir kapasitör bulunur.
6F² ve 4F² etiketleri, hücrenin üretim boyutu F’ye göre kapladığı alanı tanımlar. F aynı kaldığında, alanı altı birimden dört birime indirmek, nominal hücre alanını üçte bir oranında küçültür. İdeal bir yerleşimde aynı alana yüzde 50 daha fazla hücre sığabilir; çünkü altı bölü dört 1,5 eder.
Micron’un itirazı kapasitörlerle ilgili. Transistör daha az yer kaplaması için dikey konumlandırılsa bile üzerindeki kapasitörlerin kararlı kalması, yükü tutması ve komşularıyla etkileşime girmemesi için yeterli alana ihtiyacı var. DeBoer, kapasitörler arasındaki mesafe olan kapasitör aralığının DRAM bit yoğunluğunu belirleyen temel sınır olduğunu söyledi.
DeBoer, soru-cevap oturumunda Micron’un gerekçesini şöyle açıkladı:
4F² ölçeklendirmesinde, nihayetinde 4F² yerine 3D DRAM’a geçilmesine yol açacak temel sorunlar var.
Üretim süreci de ek kısıtlamalar getiriyor. Daha uzun ve dar yapıları tutarlı biçimde oluşturmak zorlaşırken, incelen elektrik bağlantılarında direnç artabiliyor ve sinyallerin hareketi yavaşlayabiliyor. Ticari fayda, bu zorluklar aşıldıktan sonra bir wafer’dan kaç çalışır bit elde edildiğine bağlı.
Micron neyi, ne zaman üretmeyi planlıyor?
Micron, 1-gamma teknolojisinin hâlihazırda yüksek hacimli üretimde olduğunu ve önümüzdeki 12 ay içinde tanıtılacak ürünlerin temelini oluşturacağını söylüyor. Bir sonraki nesil 1-delta; HBM5, dikey HBM ve cihazın yakınında yapay zekâ çıkarımı için kullanılacak bellek dâhil çeşitli ürünlere güç vermek üzere tasarlanıyor.
Sonraki 1-epsilon nesli, wafer bonding’i DRAM yol haritasına ekliyor. Bu süreç, ayrı ayrı üretilen wafer’ların birleştirilmesine olanak tanıyor. Böylece mühendisler bellek hücrelerini ve bunları destekleyen devreleri farklı üretim adımlarıyla geliştirme konusunda daha fazla esnekliğe kavuşuyor.
Micron, sonraki nesiller için High-NA EUV litografiyi ve yeni malzemeleri de öne çıkarıyor. High-NA EUV, daha ince çip desenlerini işlemek için gelişmiş bir optik sistem kullanıyor. Yol haritasında bunlara ek olarak 3D1 ve 3D2 olarak adlandırılan iki aşamalı 3D DRAM geliştirme süreci yer alıyor.
- 21 Ekim 2026: Micron, 6F²’yi geliştirme ve wafer bonding ile 3D DRAM üzerinde çalışma kararını açıklıyor.
- 2027’nin ikinci yarısı: Micron, Boise’de 1-delta DRAM’ın seri üretimine başlamayı hedefliyor.
- 2027’nin ikinci yarısı: 11. nesil NAND’ın üretiminin de bu dönemde artırılması planlanıyor.
- Sonraki DRAM nesilleri: 1-epsilon ile wafer bonding devreye girecek; ardından gelişmiş litografi, yeni malzemeler ve 3D DRAM çalışmaları gelecek.
- 2027-2030: Micron’un HBM yol haritası, birbirini izleyen yıllarda HBM4E, HBM5, HBM5E ve HBM6 nesillerini kapsıyor.
Micron, 3D DRAM’ın ticari olarak piyasaya çıkışı için kesin bir tarih vermedi. DeBoer, geçişin maliyete, üretim karmaşıklığına ve cihaz performansına bağlı olacağını söylerken geleneksel düzlemsel DRAM’ın birkaç nesil daha geliştirileceğine inandığını belirtti.
Samsung ve SK Hynix dikey transistörlere yöneliyor
Samsung’un yaklaşımı; dikey kanallı transistörleri, wafer bonding’i ve indiyum galyum çinko oksit (IGZO) adı verilen bir oksit yarı iletkene yönelik araştırmaları bir araya getiriyor. Şirket, gelişmiş 4F² araştırmalarını yaklaşık beş yıldır sürdürüyor.
İstenmeyen elektrik yükü kaybı olan kaçak akımı azaltma potansiyeli nedeniyle IGZO üzerinde araştırma yapılıyor. DRAM hücresinin bilgisayar tarafından güvenilir biçimde okunabilmesi için yükünü yeterince uzun süre koruması gerektiğinden kaçak akım önemli. Samsung’un bonding yaklaşımında bellek hücrelerini içeren wafer ile destek devrelerini içeren wafer ayrı tutuluyor, ardından bu iki wafer birleştiriliyor.
SK Hynix, 4F² dikey kapı platformunu wafer bonding ile birleştiren araştırmalarını açıkladı. Şirket bu mimariyle daha yüksek yoğunluk ve daha düşük güç tüketimi hedeflerken uzun vadede 3D DRAM’a geçiş için de hazırlık yapıyor.
Sektör tahminleri, Koreli şirketlerin 4F² üretimine 2027-2028 civarında başlayabileceğine işaret ediyor. Daha temkinli tahminler ise yerleşik üreticilerden anlamlı miktarda ürünün 2028’in sonlarından önce piyasaya çıkmayacağını öngörüyor. Bu tahminler geliştirme çalışmalarına, müşteri onayına ve üretim verimine; yani üretilen çiplerin doğru çalışma oranına bağlı.
Bu nedenle wafer bonding, birbiriyle rekabet eden stratejilerin ortak araçlarından biri. Samsung ve SK Hynix, 4F²’yi uygulanabilir kılmak için bu yöntemi kullanmayı hedefliyor. Micron ise 6F²’yi korurken wafer bonding’den yararlanmayı planlıyor. Anlaşmazlık, bonding’in bir rolü olup olmayacağıyla değil, hücre mimarisi ve geliştirme sırasıyla ilgili.
CXMT, ekipman kısıtlamalarını aşmanın yolunu arıyor
CXMT’nin 4F²’ye yönelmesinin bir başka nedeni de aşırı ultraviyole litografi ekipmanlarına erişim kısıtlamaları. Şirket, daha eski argon florür litografi araçlarını kullanırken yoğunluğu artırabilecek yapısal bir değişiklik üzerinde çalışıyor.
Önerilen yaklaşım, 12 inç çapındaki wafer’lar arasında dikey kapı yapılarıyla hibrit bonding’i birleştiriyor. Bellek dizileri ve çevre birimlerindeki mantık devreleri ayrı ayrı üretilip ardından birbirine bağlanıyor. Bu yaklaşımla depolama yoğunluğunun yüzde 30 ila 50 artırılabileceği tahmin ediliyor.
CXMT, sunucular için DDR5 kayıtlı bellek modüllerini, yani RDIMM’leri hedefliyor. Şirket, ürünü 2026 sonundan önce piyasaya sunmayı ve aynı yıl içinde müşteri onayını almayı hedeflediğini açıkladı. Üretim verimi, sevkiyat hacmi ve kapsamlı ticari üretime geçiş takvimi ise açıklanmadı.
Duyuruyla pazara arzda kayda değer bir artış arasında hâlâ birkaç aşama var. Sunucu müşterilerinin belleği onaylaması ve CXMT’nin daha büyük sevkiyatları mümkün kılacak maliyetle tutarlı üretim yapabilmesi gerekiyor.
Goldman Sachs, CXMT’nin aylık DRAM wafer kapasitesinin 2026 sonundaki 290.000 seviyesinden 2028 sonunda 513.000’e çıkacağını öngörüyor. Bu, 223.000 wafer’lık, yani yaklaşık yüzde 77’lik bir artışa karşılık geliyor. Banka ayrıca CXMT’nin 2028’e kadar Çin’in DRAM talebinin yaklaşık yüzde 50’sini, HBM talebinin ise yüzde 40’ını karşılayabileceğini tahmin ediyor.
HBM üretimi, bellek hücrelerinin imalatının ötesinde gereklilikler de getiriyor. İleri paketleme, üst üste yığılmış çipler arasında güvenilir bağlantılar ve güçlü bir taban mantık yongası da gerekiyor. CXMT’nin farklı bellek pazarlarında ne hızla büyüyebileceğini, gerekli ekipman ve üretim süreçlerine erişimi belirleyecek.
Dikey HBM, belleği işlemcinin üzerine yerleştiriyor
Micron’un dikey HBM önerisi, bir yapay zekâ sisteminde belleğin konumunu değiştiriyor. Geleneksel HBM’de de birden fazla DRAM yongası üst üste yerleştiriliyor; ancak bu yığın normalde işlemcinin yanında, bileşenler arasındaki sinyalleri taşıyan bağlantı platformu interposer üzerinde bulunuyor.
Dikey HBM’de bellek doğrudan işlemcinin üzerine yerleştiriliyor. Micron, bellek ile hesaplama donanımı arasında daha kısa ve daha yoğun bağlantılar oluşturmak için birbirine çok yakın temas noktalarını birleştiren hibrit bonding’i kullanmayı planlıyor.
Temel hedef, saniyede aktarılan veri miktarı anlamına gelen bant genişliğini artırmak. Yapay zekâ işlemcileri, bellek ile hesaplama devreleri arasında sürekli olarak büyük miktarda veri taşıyor. Daha hızlı bağlantılar, işlemcinin veri beklemek yerine hesaplama yaparak daha fazla zaman geçirmesini sağlayabilir.
Isı, tasarımı zorlaştırıyor. Güçlü bir işlemci önemli miktarda ısı üretiyor ve üzerine yerleştirilen belleğin bu ortamda güvenilir biçimde çalışması gerekiyor. DeBoer, dikey HBM’nin başlıca itici gücünün bant genişliği olduğunu, ısı kısıtlamaları nedeniyle bellek kapasitesinin ise farklı bir hızda artırılacağını söyledi.
Micron, HBM taban yongasının daha sıcak bölümlerinin üzerine ısı yayıcılar yerleştirmek dâhil çeşitli ısı yönetimi yöntemleri geliştiriyor. Şirket ayrıca modül başına yaklaşık saniyede 2 terabaytlık ilk bant genişliği hedefiyle dikey uç çıkarım belleği (vEIM) üzerinde çalışıyor. Uç çıkarım, bir yapay zekâ modelinin verilerin toplandığı veya kullanıldığı noktaya yakın bir yerde çalıştırılması anlamına geliyor.
Micron’un planları birkaç farklı dikey yapı türünü kapsıyor: wafer’ları birleştirmek, bellek yongalarını işlemcinin üzerine yığmak ve ileride 3D DRAM hücre yapıları oluşturmak. Her biri, sınırlı bir alana daha fazla bellek ve daha hızlı bağlantı sığdırma sorununa farklı bir açıdan yaklaşıyor.
HBM’de yıllık ilerleme, arz sıkışıklığıyla buluşuyor
Micron’un ürün yol haritasında HBM4 2026’da, HBM4E 2027’de, HBM5 2028’de, HBM5E 2029’da ve HBM6 2030’da yer alıyor. Takvim, şirketin yıllık ürün geçişi hedefini ortaya koyarken standart ve özelleştirilmiş ürünlerin yeni dikey tasarımlarla birlikte geliştirilmesini öngörüyor.
Micron, mevcut HBM4’ün yüksek hacimli üretiminin şimdiden başladığını söylüyor. 12 bellek yongasından oluşan bir yığın, 36 gigabayt kapasite ve saniyede 2,8 terabaytın üzerinde bant genişliği sunuyor. Her bir pindeki hız ise saniyede 11 gigabitin üzerine çıkıyor.
Şirket, HBM3E’ye kıyasla güç verimliliğinin yüzde 20’den fazla arttığını öne sürüyor. Micron ayrıca 16 bellek yongası ve 48 gigabayt kapasite içeren bir sürümün numunelerini müşterilere gönderiyor. Özelleştirilmiş ürünlerde müşteriye özgü bellek ve mantık işlevlerinin taban yongasına yerleştirilmesi beklenirken standart ürünler de ürün yelpazesinde kalacak.
Micron, 2026 yılı HBM arzının tamamının satıldığını söylüyor. Üst Yönetici Sanjay Mehrotra, arzın 2027 ve 2028’de de talebin gerisinde kalmasını bekliyor. Singapur’daki ilave paketleme kapasitesinin ise 2027’nin ilk yarısında üretime katkı sağlaması öngörülüyor.
Bu arz kısıtlamaları, yapay zekâ sistemleri planlayan alıcılar için önem taşıyor. Daha yüksek bellek bant genişliği sistem performansını artırabilir; ancak müşterilerin öngörülebilir teslimatlara, yönetilebilir güç tüketimine ve iş yükleri için yeterli kapasiteye de ihtiyacı var. Micron, müşterilerle ürün geliştirme çalışmalarını daha yakın yürüterek bu gereksinimlere birlikte yanıt vermeye çalışıyor.
Aynı yol haritası telefonlara, sunuculara ve depolamaya uzanıyor
Micron’un planları HBM’nin ötesine geçiyor. Şirket, LPDDR6’nın LPDDR5’e kıyasla güç verimliliği performansını yaklaşık yüzde 35 artıracağını; bazı kapasitelerde artışın daha da yüksek olacağını öngörüyor. Mobil cihazlarda kullanılan LPDDR bellek, güç tüketimi özellikleri nedeniyle veri merkezlerinin de ilgisini çekiyor.
DDR6’nın DDR5’in yaklaşık iki katı bant genişliği sunması hedefleniyor. Micron ayrıca kısa süre önce numunelerini gönderdiği 512 gigabaytlık modülün ardından 1 terabayt kapasiteli bir sunucu RDIMM’i planlıyor. Daha büyük modüller, sunucuların çalışma belleğinde daha fazla bilgi tutmasını sağlıyor.
Güç kesildiğinde de depolanan verileri koruyan NAND flaş bellek için Micron, 2027’nin ikinci yarısında 11. nesil ürünün üretimini artırmayı hedefliyor. Tasarım wafer bonding kullanıyor ve 400’ün üzerinde katman içeriyor. Micron, 9. nesle kıyasla bit yoğunluğunu iki kattan fazla artıracağını, giriş ve çıkış hızını 1,5 katına çıkarmayı hedeflediğini ve bit başına veri aktarım enerjisini yüzde 25’ten fazla azaltacağını söylüyor.
NAND pazarında Çinli şirketlerin rekabeti de büyüyor. Omdia verilerine göre Yangtze Memory Technologies, ikinci çeyrekte küresel NAND pazarının yüzde 14,2’sine sahipti; Samsung’un payı yüzde 28,1’di. Çin içinde YMTC yüzde 38,7 payla Samsung’un yüzde 33,4’lük payını geride bıraktı. NAND’da yıllardır dikey hücre istifleme kullanılıyor. DRAM’da ise hücre tasarımı nedeniyle geçiş daha zor.
Rekabeti çalışan çipler ve üretim maliyetleri belirleyecek
Micron’un tercihi, mühendislik çalışmalarını 6F²’yi geliştirmeye, bonding’i iyileştirmeye ve 3D yapılara hazırlanmaya yöneltiyor. Samsung, SK Hynix ve CXMT ise daha küçük hücre mimarisini güvenilir biçimde çalıştırmaya odaklanıyor. Her iki yaklaşım da üretim riski taşıyor.
4F²’deki zorluklar arasında kapasitör aralığı, kaçak akım, dar elektrik bağlantıları ve dikey transistörlerin içindeki yükün kontrolü yer alıyor. Bonding ise son derece hassas hizalama gerektiriyor. Ek süreç adımlarının ve geliştirme maliyetlerinin karşılanabilmesi için yeterli miktarda çalışan bellek üretmek gerekiyor.
Hangi strateji izlenirse izlensin, ekipman tedarikçilerinin karşısına değişen gereklilikler çıkıyor. Atomik katman biriktirme, yapılara son derece ince kaplamalar uygularken aşındırma işlemi dar ve derin şekiller oluşturmak için malzemeyi kaldırıyor. Bellek yapıları yükselip karmaşıklaştıkça bu iki süreç de önem kazanıyor.
Yatırımcılar, arzın sıkışık kalması ve Çin’in ileride üretimi artırması beklentileri arasında sert tepkiler verdi. Micron hisseleri 16 Ekim’de yüzde 3’ten, SK Hynix hisseleri ise CXMT’nin ilerlemesine ilişkin kaygılarla yüzde 5’ten fazla düştü. Samsung ve SK Hynix hisseleri 21 Ekim’de Güney Kore piyasasında daha sonra yaklaşık yüzde 6 yükseldi. Bu hareketler beklentilerin ne kadar hızlı değiştiğini gösteriyor.
Müşteriler için daha acil konu, ürünlerinde kullanabilecekleri bellek miktarı. KeyBanc analisti John Vinh, kapasitenin veri merkezlerine kaymasının 2027’de PC ve akıllı telefonlar için bellek arzını yüzde 20 ila 30 azaltabileceğini öngörüyor. Fiyat tahminleri arasında 2026’nın dördüncü çeyreğinde DRAM’da yüzde 15 ila 20, NAND’da ise yaklaşık yüzde 20’lik artışlar yer alıyor.
Önümüzdeki somut dönüm noktaları; CXMT’nin 2026 sonundan önce sunucu belleğini piyasaya sunma planı, Micron’un 2027 başında devreye girecek ilave paketleme kapasitesi ve 2027’nin ikinci yarısında başlayacak 1-delta ile 11. nesil NAND üretim artışları. Müşteri onayları, çalışan çip üretimi ve maliyetler, rakip planların ürünlere nasıl yansıyacağını gösterecek.
Öne Çıkanlar
- Micron, 4F² DRAM’ı reddederek 6F²’yi geliştirmeyi, wafer bonding’i devreye almayı ve 3D DRAM üzerinde çalışmayı tercih etti.
- 1-delta DRAM’ın 2027’nin ikinci yarısında Boise’de seri üretime geçmesi planlanıyor; bit yoğunluğunda yüzde 20’li seviyelerin ortasında artış hedefleniyor.
- Samsung ve SK Hynix, bonding ve uzun vadeli 3D DRAM çalışmalarıyla birlikte 4F² dikey transistör yapılarını araştırıyor.
- CXMT, 2026 sonundan önce 4F² tabanlı sunucu belleğini piyasaya sunmayı hedefliyor; üretim ölçeği açıklanmadı.
- Dikey HBM, bant genişliğini artırmak için belleği doğrudan işlemcilerin üzerine yerleştirecek; ısı yönetimi temel zorluklardan biri.
- Micron, 2030’a kadar art arda HBM nesilleri sunmayı planlıyor ve bellek arzının 2027 ile 2028’de sıkışık kalmasını bekliyor.






