Önemli bir oylama öncesinde bir ittifakın kaydı iptal edildi
Malezya Dernekler Sicil Müdürlüğü, Bersatu’nun ittifak liderlerinin toplantısına alınmadığı yönündeki şikâyetinin ardından 20 Ekim 2026’da Perikatan Nasional’in (PN) kaydını iptal etti. Karar, Yüksek Mahkeme’de yapılması planlanan duruşmadan iki gün, Melaka eyalet seçiminde adaylık başvurularının başlamasından 11 gün önce alındı.
İçindekiler
- Önemli bir oylama öncesinde bir ittifakın kaydı iptal edildi
- Sicil müdürlüğünün kararına ne yol açtı?
- Anlaşmazlık bu noktaya nasıl geldi?
- PN zamanlamaya neden itiraz ediyor?
- Adaylar ve seçilmiş temsilciler için neler değişiyor?
- PAS neden başlıca aktör hâline geldi?
- Pay, para ve yetki mücadelesi
- Küçük partiler de kendi desteklerini sınayacak
- Melaka, olası yeni ittifakları sınayacak
- PKR, iptali kendisinin sağladığı iddialarını reddediyor
- Öne Çıkanlar
Sicil müdürlüğü, PN’nin 22 Eylül’de gönderilen bildirime 12 Ekim’de verdiği yanıtın iptal gerekçelerini çürütemediğini veya ittifakın kaydının sürdürülmesi için yeterli gerekçe sunamadığını belirtti. Müdürlük, 1966 tarihli Dernekler Yasası’nın 13(1)(c)(iv) alt paragrafı uyarınca işlem yaptı.
PN Genel Sekreteri Takiyuddin Hassan, ittifakın karara itiraz edeceğini ve kararın uygulanmasını geçici olarak durduran mahkeme kararı için başvuruda bulunacağını söyledi. Bu sırada siyasi ortakları, adaylar, seçim bölgelerinin paylaşımı ve seçmenlerin oy pusulalarında göreceği seçim amblemi konusunda acil kararlar almak zorunda.
PAS Genel Başkanı Abdul Hadi Awang, partisinin Melaka’da PN ile uyumlu partilerle birlikte seçime gireceğini ve ortak bir mahkeme itirazı hazırlayacağını söyledi. Düzenleyici süreci başlatan şikâyetin sahibi Bersatu ise yaşananlardan PAS’ın liderliğindeki ittifak yönetimini sorumlu tuttu.
Anlaşmazlık evrak işlerinin ötesine uzanıyor. PN, farklı güçlere ve seçmen tabanlarına sahip partilere ortak bir kimlik sağlıyordu. Bu kimliğin kaybı, seçim yaklaşırken partileri nasıl birlikte çalışacakları konusunda pazarlık etmek zorunda bırakıyor. PAS ise kendi örgütünün ve ambleminin muhalefet kampanyasını bir arada tutup tutamayacağını değerlendiriyor.
Sicil müdürlüğünün kararına ne yol açtı?
Bersatu, 11 Ağustos’ta resmî şikâyette bulunarak 16 Temmuz’daki PN Yüksek Konsey toplantısına katılma, konuşma ve oy kullanma hakkının engellendiğini öne sürdü. Şikâyette ayrıca Bersatu’nun ittifak içindeki üyelik statüsüne ilişkin sorular gündeme getirildi.
Bersatu Genel Sekreteri Mohamed Azmin Ali, partinin toplantıdan dışlanmasının PN tüzüğünün 7.1 maddesini ihlal ettiğini söyledi. Ayrıca partiyi meşru bir bileşen parti olarak çıkarmaya yönelik tehdit ve baskılarla karşılaştıklarını öne sürdü.
Sicil müdürlüğü daha sonra Dernekler Yasası’nın 13(2) alt maddesi uyarınca PN’ye açıklama ve beyan sunma fırsatı veren bir bildirim yayımladı. Müdürlük, yanıtı ve ekindeki belgeleri değerlendirdikten sonra kaydın iptalini haklı buldu.
Dernekler Sicil Müdürlüğü kararını şu ifadelerle duyurdu:
Bu doğrultuda Dernekler Sicil Müdürlüğü, 1966 tarihli Dernekler Yasası'nın 13(1)(c)(iv) alt paragrafı uyarınca PN'nin kaydını iptal etme kararı almıştır.
Müdürlük, kayıtlı kuruluşların hem yasaya hem de kendi tüzüklerine uyması gerektiğini belirtti. Ayrıca düzenleme ve denetim çalışmalarını kararlılıkla, adil biçimde ve hukuka uygun olarak sürdüreceğini kaydetti.
Azmin, Bersatu’nun kararın tamamını inceleyeceğini ve sonraki adımlarını bir Yüksek Konsey toplantısında görüşeceğini söyledi. Şikâyeti, PN’nin hesap verebilir bir şekilde yönetilmesini sağlamaya yönelik bir girişim olarak sundu. Abdul Hadi ise aksi yönde değerlendirmede bulunarak PN yönetiminin tüzüğe uygun hareket ettiğini ve kendisini ittifaktan uzaklaştıran bir parti dışında üye partiler arasındaki ilişkilerin güçlü kaldığını söyledi.
Anlaşmazlık bu noktaya nasıl geldi?
İdari süreç, PN’nin faaliyetlerinin daha önce askıya alınmasına ilişkin mahkeme süreciyle aynı döneme denk geldi. Zamanlama önemli; çünkü PN, sicil müdürlüğünün kaydı iptal etmeden önce yapılması planlanan mahkeme duruşmasını beklemesi gerektiğini savunuyor.
- 16 Temmuz: PN, Bersatu’nun dışlandığını öne sürdüğü Yüksek Konsey toplantısını yaptı.
- 11 Ağustos: Bersatu, sicil müdürlüğüne resmî şikâyetini sundu.
- 22 Eylül: Sicil müdürlüğü PN’den açıklama isteyen bir bildirim yayımladı. Takiyuddin, PN’nin faaliyetlerinin ertesi gün askıya alındığını söyledi.
- 12 Ekim: PN yanıtını sundu.
- 13 Ekim: Kuala Lumpur Yüksek Mahkemesi, faaliyetlerin askıya alınması kararına karşı yargısal denetim talebine izin verdi, geçici durdurma talebini reddetti ve iki tarafın katılacağı bir duruşma için tarih belirledi.
- 20 Ekim: Sicil müdürlüğü PN’nin kaydını iptal etti.
- 22 Ekim: Yüksek Mahkeme’nin geçici durdurma başvurusunu ele alması planlandı; PN de iptal kararına yönelik itirazını gündeme getirmeyi planlıyor.
- 31 Ekim: Melaka seçiminde adaylık başvurularının başlaması planlanıyor. Erken oy verme 10 Kasım’da, seçim günü ise 14 Kasım’da.
Yargıç Azizan Md Arshad yargısal denetim talebine izin verdi. Bu süreç, bir kamu makamının hukuka uygun hareket edip etmediğinin mahkemece incelenmesini sağlar. Geçici durdurma ise farklı bir amaca hizmet eder: Mahkeme anlaşmazlığı değerlendirirken bir kararın uygulanmasını askıya alır.
PN zamanlamaya neden itiraz ediyor?
Takiyuddin, iptal kararını 20 Ekim sabahı e-postayla aldığını söyledi. Sicil müdürlüğünün 22 Ekim’deki duruşmadan önce neden harekete geçtiğini sorguladı ve hükümeti yetkisini kötüye kullanmakla ve kötü niyetle hareket etmekle suçladı.
PN Genel Sekreteri, ittifakın planladığı hukuki adımları şöyle açıkladı:
İptal kararının geçerliliğine itiraz edecek, mahkeme karar verene kadar uygulamanın ve tüm sonuçlarının durdurulmasını isteyeceğiz.
Takiyuddin, sicil müdürlüğünden duruşmaya kadar başka işlem yapmamasını isteyen 14 Ekim tarihli yazılı başvurularına yanıt verilmediğini söyledi. Ayrıca Başsavcılık makamının 19 Ekim’de sunduğu beyanlarda kayıt iptalinin devam eden bir süreç olarak nitelendirildiğini, ancak ertesi gün karar çıkacağına dair bir işaret bulunmadığını belirtti.
Abdul Hadi de iptali mahkeme kararını peşinen etkisiz kılmak ve demokratik hakları kısıtlamak olarak eleştirdi. Sicil müdürlüğünün açıkladığı gerekçe ise PN’nin yanıtlarının iptal nedenlerini karşılamadığı yönündeydi.
Takiyuddin, Dernekler Yasası kapsamında idari itiraz yolunun da bulunduğunu belirtti. Yasanın 18. ve 8. maddelerine atıfta bulunan Takiyuddin, itirazın 30 gün içinde yapılması gerektiğini ve İçişleri Bakanı’nın sicil müdürlüğünün kararını onaylayabileceğini, reddedebileceğini veya değiştirebileceğini söyledi. Bu süreçte bakanın kararı kesin nitelik taşıyor.
İptale eşlik eden açıklamalarda 22 Ekim’deki duruşmanın sonucu veya kesinleşen seçim amblemi duyurulmamıştı. Bu kararlar, adaylık başvuruları öncesinde partilerin hazırlıklarını şekillendirecek.
Adaylar ve seçilmiş temsilciler için neler değişiyor?
PN’nin kaydının iptal edilmesi, partilerin seçim stratejisini, kaynaklarını ve seçim bölgelerine ilişkin pazarlıklarını eşgüdümlediği resmî ittifak platformunu ortadan kaldırıyor. Acil görev, bu ortak yapının yerine adayların ve kampanya çalışanlarının uygulayabileceği anlaşmalar koymak.
PN çatısı altında seçilen milletvekilleri, ittifakın kaydının iptal edilmesi nedeniyle koltuklarını otomatik olarak kaybetmiyor. Parti üyelikleri PAS veya Bersatu gibi partilerde devam ediyor. Bu temsilcilerin parlamentodaki konumu ile çatı ittifakın kaydı birbirinden ayrı konular.
Siyasi analist G. Manimaran, partilerin hemen başka bir kayıtlı ittifak kurmak yerine gayriresmî işbirliğini sürdürebileceğini söyledi. Yine de hangi partinin hangi seçim bölgelerinde aday çıkaracağını ve adayların hangi amblemleri kullanacağını kararlaştırmaları gerekecek.
Takiyuddin, Melaka’daki düzenlemeleri görüşebilecek partiler arasında PAS, Wawasan, Gerakan, Malezya Hint Halk Partisi ve Pejuang’ı saydı. Listede Bersatu’ya yer vermemesi, ittifakın liderliği ve üyeliği konusundaki ayrılığın derinliğini yansıtıyor.
Takiyuddin, 2018 genel seçiminde Pakatan Harapan partilerinin PKR’nin amblemini kullanmasını, partilerin bir ortağın logosuyla kampanya yürütmesine örnek gösterdi. Benzer bir düzenleme için Melaka seçimlerine hazırlanan partilerin anlaşması gerekecek.
PAS neden başlıca aktör hâline geldi?
PAS, seçim düzenlemesinde kullanılabilecek hazır bir örgütlenmeye sahip. Malezya Uluslararası İslam Üniversitesi’nden yardımcı doçent Lau Zhe Wei, partiyi PN’nin başlıca seçim desteği ve taban örgütlenmesi kaynağı olarak nitelendirdi.
Lau, PAS’ın ambleminin neden pratik bir seçenek olabileceğini şöyle açıkladı:
PAS, ittifakın başlıca seçim desteği ve taban örgütlenmesi kaynağı olmayı sürdürüyor; bu da amblemini diğer bileşen partiler için pratik bir alternatif hâline getiriyor.
Lau, PAS ambleminin daha az ilgi çekebileceği bölgelerde Wawasan ambleminin alternatif olabileceğini, ancak seçmenlerin bu ambleme aşina olması gerektiğini söyledi. Bu durum, tanınan bir amblem ile belirli bir seçim bölgesine daha uygun olabilecek bir amblem arasında pratik bir kampanya tercihi yaratıyor.
Malezya Teknoloji Üniversitesi’nden siyasi analist Mazlan Ali, PAS’ın güçlü taban ağı ile kuzey ve doğu kıyısı eyaletlerindeki sadık desteğinin bağımsız biçimde seçime girme kapasitesini artırdığını söyledi. Bersatu’nun ise birleşik bir muhalefet cephesine ve PN’nin yerleşik kimliğine daha fazla bağımlı olduğunu savundu.
Akademi Nusantara analisti Azmi Hassan farklı bir riske dikkat çekti: PN markası, bazı Malay olmayan seçmenlere PAS’ın kendi ambleminden daha geniş ölçüde hitap ediyordu. PAS logosunu kullanmak örgütlenmeyi kolaylaştırabilir, ancak partinin geleneksel tabanının dışındaki seçmenlere ulaşmayı zorlaştırabilir.
Malaya Üniversitesi’nden analist Mohammad Tawfik Yaakub, kaydın iptal edilmesinin kampanya yapısı, ortak kimlik ve ittifak olarak faaliyet gösterme kapasitesi konusunda belirsizlik yarattığını söyledi. Partilerin hızlıca anlaşması hâlinde farklı amblemler kullanarak da eşgüdüm sağlayabileceğini belirtti.
Pay, para ve yetki mücadelesi
Bersatu’nun PAS’a yönelik eleştirisi, ittifak ortakları arasında gücün nasıl paylaşılması gerektiğiyle de ilgili. Bersatu Genel Başkan Yardımcısı R. Sri Sanjeevan, PAS’ın aylık 43 bin RM katkı yaptığı iddiasının diğer partilerin rolünü küçümsemesine gerekçe olamayacağını savundu.
Sanjeevan, işbirliğinin PAS’a fayda sağladığının göstergesi olarak partinin parlamentodaki kazanımlarına dikkat çekti. PAS, 14. genel seçimde 18, eski Başbakan Muhyiddin Yassin liderliğinde PN çatısı altında yarıştığı 15. genel seçimde ise 43 sandalye kazandı.
Bu rakamlar 25 sandalyelik artışa ve PAS’ın önceki toplamının iki katından fazlasına ulaştığına işaret ediyor. Sanjeevan bu karşılaştırmayla, PAS’ın bu sonucu elde etmesine yardım eden ittifak ortaklarının da takdiri hak ettiğini savundu.
PN’nin kaydının Ahmad Samsuri Mokhtar’ın liderliği devralmasından sekiz aydan kısa süre sonra iptal edildiğini söyledi. Bersatu’nun Yüksek Konsey toplantılarından dışlanmasını da temel şikâyetlerden biri olarak gösterdi.
Azmin, sicil müdürlüğüne sunulan açıklama ve kanıtlarda yasalara uyulduğunun ortaya konamamasından PAS’ı sorumlu tuttu. Abdul Hadi ise PN’nin düzgün biçimde yönetildiğini savundu. Tarafların birbiriyle çelişen tutumları, yeni bir seçim amblemi belirlemenin yetki konusundaki daha büyük anlaşmazlığı neden çözemeyeceğini gösteriyor.
Küçük partiler de kendi desteklerini sınayacak
Gerakan ve MIPP, PN’nin ortak kimliği olmadan oy toplama kapasiteleri bakımından daha zorlu bir sınavla karşı karşıya. Siyasi analist Anbumani Balan, iki partiden de ittifakın Malay olmayan seçmenlere hitap etme gücünü artırmalarının beklendiğini, ancak Johor ve Negeri Sembilan’daki son seçimlerde ikisinin de sandalye kazanamadığını söyledi.
Gerakan’ın seçilmiş tek temsilcisi, Kedah’taki Kulim bölge meclisi üyesi Wong Chia Zhen. MIPP, Johor’daki ilk seçiminde beş bölgede yarıştı; beşini de kaybetti ve tüm adayları seçim teminatlarını yitirdi. Seçim teminatı, adayların seçime girmek için yatırdığı paradır; aday oyların çok küçük bir bölümünü alırsa bu para geri verilmez.
Anbumani, partilerin gücüne ilişkin değerlendirmelerde seçim sonuçlarının esas alınması gerektiğini söyledi:
Siyasi gerçeği algılara, söylemlere ya da bir ittifaktaki konumlara göre değil, oyların ortaya koyduğu tabloya göre değerlendirme zamanı.
Pejuang’ın deneyimi de işbirliğine benzer bir bağımlılığa işaret ediyor. Partinin Genel Başkanı Mukhriz Mahathir, PN üyelik başvurularını kabul etmeden önce iki kez başvurduklarını söyledi. Pejuang’ın tek başına ilerleyemeyeceğini ve bir ittifaka ihtiyaç duyduğunu belirtti.
Pejuang, Johor’da PN ile işbirliği yaparak aday çıkardı; Negeri Sembilan’da ise seçime girmeden ortaklarıyla birlikte çalıştı. Mukhriz, Melaka’da seçime girmeyi planladıklarını, çok sayıda seçim bölgesi talep etmediklerini ve ittifak yönetiminin bölge paylaşımına ilişkin kararını kabul etmeye hazır olduklarını söyledi.
Melaka, olası yeni ittifakları sınayacak
14 Kasım’daki Melaka seçiminde anlaşmazlıkları çözmek için partilerin çok az zamanı var. 31 Ekim’de başlayacak adaylık başvuruları, amblemler ve seçim bölgeleri konusundaki pazarlıkları somut taahhütlere dönüştürecek.
Tunku Abdul Rahman Üniversitesi’nden analist Liew Wui Chern, PAS’ın PN’yi ayakta tutmaya çalışabileceğini, geriye kalan partileri kendi çevresinde daha sıkı biçimde toplayabileceğini veya Umno ve Barisan Nasional’a yaklaşabileceğini söyledi. Daha geniş işbirliğinin güç olması hâlinde PAS ile Umno arasında daha sınırlı bir seçim ittifakının da mümkün olduğunu belirtti.
Barisan Nasional ve PAS, Melaka’da işbirliğini görüştüklerini söyledi. Böyle bir düzenleme mevcut federal siyasi hizalanmaları aşacak: Barisan, Pakatan Harapan ile birlikte Başbakan Anwar Ibrahim’in hükümetinde yer alırken PAS muhalefette.
Liew, seçim bölgelerinin paylaşımının belirsiz kalması ve farklı amblemler kullanılması hâlinde aynı bölgede birden fazla adayın yarışabileceğini söyledi. PAS ve Bersatu bazı bölgelerde benzer seçmenlere de hitap ediyor. Barisan ve Pakatan Harapan adaylarının da yarıştığı bir seçimde ayrı kampanyalar yürütmek bu nedenle maliyetli olabilir.
Liew, kampanya açısından doğabilecek pratik tehlikeyi şöyle açıkladı:
Daha büyük risk yalnızca oyların bölünmesi değil, seçmenlerin kafasının karışması.
Kesinleşmiş bir aday listesi, kampanya çalışanlarına kimi destekleyeceklerini gösterir ve seçmenlere hangi partilerin işbirliği yaptığı konusunda tutarlı bir mesaj verir. Böyle bir liste olmazsa muhalefetin kendi içindeki pazarlıkları doğrudan oy pusulasına yansıyabilir.
PKR, iptali kendisinin sağladığı iddialarını reddediyor
PKR Genel Sekreteri Fuziah Salleh, Mukhriz’in iptal kararını PKR’nin önerdiği yönündeki iddiasının ardından partisinin sicil müdürlüğü kararında herhangi bir rolü olduğunu reddetti. Mukhriz, ağustos ayında Melaka’da düzenlenen PKR 2026 Ulusal Kongresi’nde sunulduğunu öne sürdüğü slaytları paylaştı.
Fuziah, slaytların hiçbir zaman sunulmadığını söyledi ve iddiayı iftira olarak nitelendirdi. İddianın geri çekilmesini ve özür dilenmesini istedi; sicil müdürlüğünün harekete geçmesine yol açan şikâyetin PN’nin kendi bileşen partileriyle ilgili olduğunu belirtti.
Fuziah, Facebook paylaşımında tutumunu şöyle dile getirdi:
Bu nedenle Mukhriz'den iddiasını geri çekmesini ve PKR'den özür dilemesini istiyorum. Siyasi farklılıklar, iftira niteliğinde iddialar yaymaya izin vermez.
Siyasi suçlamalar artık iki acil gündemle birlikte ilerliyor: PN’nin sicil müdürlüğü kararına karşı hukuki itirazı ve partilerin işleyebilir bir Melaka kampanyası oluşturma çabası. 22 Ekim’deki mahkeme duruşması ve 31 Ekim’deki adaylık başvurusu tarihi, bu çabaların sınanacağı sıradaki takvim noktaları.
Öne Çıkanlar
- Dernekler Sicil Müdürlüğü, PN’nin açıklamasını yetersiz bulmasının ardından 20 Ekim 2026’da ittifakın kaydını iptal etti.
- Süreç, Bersatu’nun 16 Temmuz’daki liderlik toplantısından dışlanmasına ve üyelik statüsüne ilişkin şikâyetinin ardından başladı.
- PN, iptal kararına itiraz etmeyi ve yürürlüğünün durdurulmasını istemeyi planlıyor. Yüksek Mahkeme’de 22 Ekim’de duruşma yapılması planlanıyor.
- Partiler adayları ve seçim bölgelerinin paylaşımını görüşürken PAS’ın amblemi olası bir seçim alternatifi olarak öne çıkıyor.
- Kaydın iptali, PN çatısı altında seçilen milletvekillerinin parlamentodan otomatik olarak çıkarılması anlamına gelmiyor.
- Melaka’da adaylık başvuruları 31 Ekim’de başlayacak; erken oy verme 10 Kasım’da, seçim günü ise 14 Kasım’da.
- PKR kararda rolü olduğunu reddediyor ve Mukhriz’den iddiasını geri çekmesini istedi.






