Taşkent görüşmelerinde ulaşım ve yatırım öncelikli
Özbekistan ve Çin, yaklaşık 60 milyar dolara ulaşan proje portföyünü faaliyetteki işletmelere, daha güçlü ulaşım bağlantılarına ve genişleyen ticarete dönüştürmeye çalışıyor. Planların merkezinde Kırgızistan’dan geçecek bir demiryolu hattı yer alıyor. Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev, yatırım, enerji, teknoloji ve siyasi iş birliğini ele almak üzere 17 Ekim 2026’da Çin Başbakanı Li Qiang’ı Taşkent’te kabul etti.
İçindekiler
- Taşkent görüşmelerinde ulaşım ve yatırım öncelikli
- 2030 hedefli demiryolu
- Ticaret artışı, Özbek ürünlerinin ihracatını büyütme hedefiyle buluşuyor
- Yatırım planları ulaşımın ötesine uzanıyor
- Rüzgâr projesi enerji gündeminin yerel bir örneğini sunuyor
- Teknoloji ve kamu hizmetleri de gündemde
- Ekonomik planlara siyasi destek eşlik ediyor
- Uçuşlar, vize muafiyeti ve kültür merkezleri
- Önceki taahhütlerden sonraki dönüm noktalarına
- Öne Çıkanlar
Görüşmede, genişleyen ilişkilerin çeşitli göstergeleri bir araya geldi: Çin’in katılımıyla kurulan 6 binden fazla ortak girişim, 2025’te 16,1 milyar dolarlık ikili ticaret ve 2026’nın ilk sekiz ayında Özbekistan’ın dış ticaretinde Çin’in yüzde 23’lük payı. Yaklaşık 60 milyar dolarlık tutar, kesin anlaşmalarla desteklenen projeleri ifade ediyor; farklı sektörlerde inşaat ve ticari faaliyetler ilerliyor.
Li, Özbekistan Başbakanı Abdulla Aripov ile de görüştü. Görüşmelerin ardından liderler ticaret, eğitim, gümrük, sağlık ve yoksulluğun azaltılmasını kapsayan iş birliği belgelerinin imzalanmasına tanıklık etti. Ziyaret sırasında imzalanan diğer belgeler elektronik ticaret, iklim ve medyayla ilgiliydi.
Mirziyoyev ve Li, Özbekistan Cumhurbaşkanı ile Çin Cumhurbaşkanı Xi Jinping’in ağustosta Bişkek’te vardığı anlaşmaların hayata geçirilmesine odaklandı. Li, Xi’nin selamlarını iletti ve iki hükümet arasında daha yakın eş güdüm çağrısı yaptı.
Cumhurbaşkanıyla görüşme ve Aripov’la yapılan görüşmeler 17 Ekim tarihli olarak kayda geçerken Li’nin ziyaretinin başlangıç tarihi 18 Ekim olarak da verildi. Ziyaretin iki gün süreceği belirtildi. Her iki görüşmede de pratik ekonomik iş birliği, Özbekistan’ın Çin’in Tayvan ve güvenlik konularındaki tutumlarına yeniden verdiği desteğin yanı sıra ele alındı.
2030 hedefli demiryolu
Çin-Kırgızistan-Özbekistan demiryolu, görüşmelerde ele alınan en somut bölgesel altyapı projesi. Yaklaşık 532 kilometre uzunluğundaki hattın tahmini maliyeti 4,7 milyar dolar; hattın 2030’a kadar işletmeye alınması planlanıyor.
İnşaat çalışmaları Aralık 2024’te resmen başladı. Eylül 2026’ya gelindiğinde Kırgızistan kesiminde planlanan 29 tünelin 27’sinde, yani toplamın yaklaşık yüzde 93’ünde çalışma başlamıştı. Bu rakamlar, yapımına başlanan tünelleri gösteriyor; kazı, köprü inşaatı ve demiryolu platformunun hazırlanması da inşaat programının parçası olmaya devam ediyor.
Mirziyoyev, Özbekistan’ın inşaat çalışmalarını hızlandırmaya hazır olduğunu söyledi. Li, Çin’in demiryolunun yüksek standartlarda inşa edilmesini sağlamaya hazır olduğunu ifade etti. Aripov da Özbekistan’ın hattı ve Çin’in uluslararası altyapı ve ekonomik iş birliği programı olan Kuşak ve Yol çerçevesindeki diğer projeleri ilerletme taahhüdünü yineledi.
Hat, Çin’i Kırgızistan üzerinden Özbekistan’a bağlayarak üç ülke arasında doğrudan bir ulaşım bağlantısı kuracak. Liderler, hattın açılmasının bölgesel ticaret ve ulaşımı desteklemesini bekliyor. Hat güzergâhındaki işletmeler, yük elleçleme, depolama ve malların taşınması için gereken diğer hizmetlerde fırsatlar elde edebilir.
Özbekistan Kalkınma Stratejisi Merkezi İcra Direktörü Eldor Tulyakov, demiryolunun ortak ekonomik amacını şöyle anlattı:
"Demiryolu, birkaç ülkenin çıkarlarını ortak bir proje etrafında bir araya getiriyor," dedi.
Ticaret artışı, Özbek ürünlerinin ihracatını büyütme hedefiyle buluşuyor
Çin’in resmî verilerine göre ikili ticaret 2025’te 16,1 milyar dolara ulaştı; bu, bir önceki yıla kıyasla yüzde 17,9 artış anlamına geliyor. Bu büyüme oranı, 2024 toplamının yaklaşık 13,7 milyar dolar olduğunu ve yıllık ticaretin yaklaşık 2,4 milyar dolar arttığını gösteriyor.
Özbekistan’ın resmî verilerine göre Çin, 2026’nın ilk sekiz ayında ülkenin dış ticaret hacminin yüzde 23’ünü oluşturdu ve tüm ticaret ortakları arasında en büyük paya sahip oldu. Basitçe ifade etmek gerekirse, söz konusu dönemde Özbekistan’ın mal ticaretindeki her dört dolardan yaklaşık biri Çin’le yapılan ticaretten kaynaklandı.
Li, Çin’in özellikle kalitesi ya da ayırt edici özellikleriyle değer gören Özbek ürünlerinden daha fazla ithalat yapmaya istekli olduğunu söyledi. Özbekistan’ı, yabancı tedarikçilerin ürünlerini Çinli alıcılara tanıtabildiği büyük bir fuar olan Çin Uluslararası İthalat Fuarı’ndan yararlanmaya teşvik etti.
Çin, Özbekistan’ın hâlihazırda en büyük ithalat kaynaklarından biri. Özbek ürünleri için daha geniş bir pazar, üreticilere fabrika ve altyapı yatırımlarının yanı sıra ilişkilerden yararlanmanın başka bir yolunu sunabilir. Görüşmelerde modern tarım, gümrük iş birliği ve elektronik ticaret de ele alındı. Bunların tümü, malların sınırlar arasında satılması ve taşınmasıyla doğrudan ilgili alanlar.
Yatırım planları ulaşımın ötesine uzanıyor
Özbekistan’ın kesin anlaşmalarla desteklenen proje portföyü yaklaşık 60 milyar dolara ulaştı. Çin’in katılımıyla kurulan 6 binden fazla ortak girişim, daha geniş yatırım planları için mevcut bir iş zemini oluşturuyor.
Li, Pekin’in daha yetkin Çinli şirketlerin Özbekistan’a yatırım yapmasını ve burada iş yapmasını desteklediğini söyledi. Bu şirketler için elverişli koşullar oluşturulması çağrısında da bulundu. Mirziyoyev daha fazla Çin yatırımını memnuniyetle karşılarken Aripov, Çin’in Özbekistan’ın reformlarına ve kalkınmasına verdiği destek için teşekkür etti.
Yatırım gündeminde kimya, jeoloji, madencilik, metalurji, araç üretimi, ekipman imalatı ve altyapının modernizasyonu yer alıyor. Malların taşınması ve ticari faaliyetlerin desteklenmesi için gereken fiziksel bağlantıların yanı sıra finansman da görüşüldü.
Liderler, kalkınma stratejilerini daha yakından uyumlu hâle getirmeyi önerdi. Bu, pratikte Özbekistan’ın sanayi, enerji ve altyapı önceliklerini Çinli ortakların sunabileceği finansman, ekipman ve iş kapasitesiyle eşleştirmeye çalışmak anlamına geliyor.
Rüzgâr projesi enerji gündeminin yerel bir örneğini sunuyor
Çin’in desteklediği bir rüzgâr enerjisi projesi, ağustos ayında Taşkent bölgesindeki Bostanlık ilçesinde tamamlandı. Projenin tam kapasiteyle çalışması hâlinde yılda yaklaşık 12 milyon metreküp doğal gaz tasarrufu sağlaması ve karbondioksit salımını yaklaşık 24 bin ton azaltması bekleniyor.
Tasarruf tahminleri, daha geniş enerji ortaklığının yerel amacını ortaya koyuyor. Rüzgârdan üretilen elektrik, elektrik üretimi için gereken gaz miktarını azaltabilir. Bostanlık projesine ilişkin rakamlar, tesis tam kapasiteyle çalıştığında beklenen sonuçları ifade ediyor.
Çinli şirketlerin inşa ettiği güneş enerjisi santralleri ve rüzgâr çiftlikleri, Özbekistan’ın birçok bölgesindeki şebekelere şimdiden elektrik sağlıyor. Görüşmelerde bu iş birliğinin genişletilmesinin yanı sıra enerji gündeminde ayrı bir başlık olan nükleer enerjinin barışçıl amaçlarla kullanılması da ele alındı.
Tulyakov, elektrikli araç üretimi ve yeşil enerjiyi, iş birliğinin Özbekistan’ın kalkınma hedeflerine katkı sağladığı alanlar arasında gösterdi. Siyasi anlaşmalarla ekonomik faaliyet arasındaki ilişkiyi şöyle anlattı:
"Siyasi güven elverişli koşullar yaratır, pratik çalışmalar ise ona içerik kazandırır," dedi.
Teknoloji ve kamu hizmetleri de gündemde
Yapay zekâ, dijital teknolojiler, robotik, havacılık ve uzay ile bilimsel araştırma, daha yakın iş birliği için önerilen alanlar arasındaydı. Yapay zekâ, örüntüleri tanıma ve bilgileri analiz etme gibi görevleri yerine getirmek için bilgisayar sistemlerinden yararlanırken robotik, makinelerin fiziksel görevlerde kullanılmasını kapsıyor.
Liderler bu alanları ekipman imalatı ve modern tarımla birlikte görüştü. Böylece gündem, madencilik ve kimya gibi yerleşik sanayi faaliyetlerinden fabrikalarda, tarımda ve ulaşımda kullanılabilecek teknolojilere kadar uzanıyor.
İmzalanan iş birliği belgeleri ticari yatırımların ötesine de geçti. Li ve Aripov’un tanıklık ettiği imza töreninde sağlık, eğitim ve yoksulluğun azaltılması da yer aldı; iklim iş birliği ise ziyaretin daha geniş kapsamlı gündeminin parçasıydı.
Özbekistan ve Çin yoksulluğun azaltılması konusunda deneyim paylaşımında bulunuyor. Teknoloji ve kamu hizmetlerine yönelik girişimlerin her biri için ayrıntılı bir uygulama takvimi, finansman dökümü ya da ölçülebilir hedef açıklanmadı. Bu ayrıntılar, sonraki aşamalarda sorumlu kurumlar arasında yürütülecek çalışmalara bırakıldı.
Ekonomik planlara siyasi destek eşlik ediyor
Mirziyoyev, Özbekistan’ın Tek Çin politikasına bağlılığını ve Pekin’in Çin’in temel çıkarları olarak nitelendirdiği değerleri koruma çabalarına verdiği desteği yineledi. Tayvan bu tutumun merkezinde yer alıyor: Pekin, adayı Çin’in parçası olarak görüyor ve bağımsızlığına karşı çıkıyor.
Özbekistan’ın bu taahhüdü, Taşkent’in Tayvan’la resmî ilişkiler kurmayacağını ve resmî temaslarda bulunmayacağını bildirdiği 2024 tarihli ortak açıklamanın devamı niteliğinde. Ekim ayındaki görüşmelerde iki hükümet ekonomik ilişkileri genişletmeyi ele alırken bu siyasi uyum da yenilendi.
Mirziyoyev ayrıca Çinli yetkililerin "üç şeytani güç" ifadesiyle bir araya getirdiği terörizm, ayrılıkçılık ve aşırılıkla mücadelede iş birliğini sürdürmeye hazır olduklarını belirtti. Li, stratejik iletişimin güçlendirilmesi ve her ülkenin temel çıkarlarına desteğin sürdürülmesi çağrısında bulundu.
İki hükümet, Şanghay İşbirliği Örgütü, Çin-Orta Asya çerçevesi ve Birleşmiş Milletler üzerinden eş güdümü de görüştü. Çin ve Özbekistan, 2001’de ŞİÖ’nün kurucu üyeleri arasındaydı. Örgütün üye sayısı, 2017’de Hindistan ve Pakistan’ın, 2023’te İran’ın ve 2024’te Belarus’un katılmasıyla bugün 10’a ulaştı.
Uçuşlar, vize muafiyeti ve kültür merkezleri
Li, seyahatleri artırmak için iki ülkenin karşılıklı vize muafiyeti düzenlemesinden daha fazla yararlanmasını istedi. Liderler, Çin ve Özbekistan şehirleri arasındaki uçuşların artırılmasını da görüştü; böylece ulaşım kapasitesi, giriş işlemlerinin kolaylaştırılmasıyla aynı gündemde ele alındı.
Özbekistan’a gelen Çinli turistlerin sayısı artıyor. Daha fazla uçuş, bu seyahatleri desteklerken iş insanlarına, öğrencilere ve kültürel etkinliklere katılanlara da hizmet verebilir. Li’nin genişletilmesini önerdiği alanlar arasında gençlik değişim programları ile bölgeler ve şehirler arasındaki iş birliği de vardı.
Görüşmelerden sonraki günlerde Çin’de Özbekistan Kültür Günleri düzenlenecekti. İki hükümet ayrıca birbirlerinin ülkelerinde kültür merkezleri açmayı planladı; Li bu merkezlerin bir an önce kurulması çağrısında bulundu.
Bu değişim programları, 2027’de diplomatik ilişkilerin 35. yıl dönümü için yapılan hazırlıkların parçası. Li, Çin’in bu yıl dönümünden siyasi güveni ve pratik iş birliğini derinleştirmek için yararlanmak istediğini söyledi. Ziyaret sırasında Özbekistan Bağımsızlık Anıtı’na da çelenk bıraktı.
Önceki taahhütlerden sonraki dönüm noktalarına
Ekim ayındaki görüşmeler, birkaç yıla yayılan anlaşmaları hâlihazırda devam eden inşaat çalışmalarıyla buluşturdu. Geleceğe yönelik en somut dönüm noktaları, 2027’deki diplomatik ilişkilerin yıl dönümü ve demiryolunun 2030’a kadar işletmeye alınması planı.
- 2024: Özbekistan, ortak açıklamayla Tayvan’la resmî ilişkiler kurmayacağını ve resmî temaslarda bulunmayacağını yineledi.
- Aralık 2024: Çin-Kırgızistan-Özbekistan demiryolu projesi resmen başlatıldı.
- 2025: İkili ticaret, bir önceki yıla göre yüzde 17,9 artarak 16,1 milyar dolara ulaştı.
- Ağustos 2026: Xi ve Mirziyoyev Bişkek’te görüştü. Çin’in desteklediği bir rüzgâr projesi de aynı ay Özbekistan’ın Bostanlık ilçesinde tamamlandı.
- Eylül 2026: Kırgızistan’da demiryolunun planlanan 29 tünelinin 27’sinde inşaat çalışmaları başlamıştı.
- 17 Ekim 2026: Li, Taşkent’te Mirziyoyev ve Aripov’la görüştü; ziyaret sırasında iş birliği belgeleri imzalandı.
- 2027: Çin ve Özbekistan, diplomatik ilişkilerinin 35. yılını kutlayacak.
- 2030: Demiryolunun işletmeye alınması planlanıyor.
Özbek üreticiler için Çin’in daha fazla yerel ürün satın almaya istekli olduğunu açıklaması, kısa vadede ticari bir fırsat sunuyor. İnşaat şirketleri ve demiryolu güzergâhındaki topluluklar içinse odak noktası çalışmaların sürmesi. Enerji projeleri de ilerlemeyi ölçmek için başka pratik göstergeler sağlıyor: üretilen elektrik, tasarruf edilen gaz ve devreye alınan ekipman.
Öne Çıkanlar
- Mirziyoyev ve Li, yaklaşık 60 milyar dolarlık proje portföyünü ve Çin’in katılımıyla kurulan 6 binden fazla ortak girişimi görüştü.
- İkili ticaret 2025’te 16,1 milyar dolara ulaştı; Çin, 2026’nın ilk sekiz ayında Özbekistan’ın dış ticaretinin yüzde 23’ünü oluşturdu.
- Kırgızistan’dan geçecek demiryolunun 4,7 milyar dolara mal olması, yaklaşık 532 kilometre uzunluğunda olması ve 2030’a kadar açılması bekleniyor.
- İş birliği belgeleri ticaret, eğitim, gümrük, sağlık, yoksulluğun azaltılması, elektronik ticaret, iklim ve medyayı kapsadı.
- Bostanlık’taki rüzgâr projesinin tam kapasiteyle çalıştığında yılda yaklaşık 12 milyon metreküp gaz tasarrufu sağlaması ve karbondioksit salımını yaklaşık 24 bin ton azaltması bekleniyor.
- Özbekistan Tek Çin politikasına bağlılığını yineledi; iki hükümet de seyahatleri, kültürel değişimleri ve uluslararası kuruluşlar üzerinden eş güdümü genişletmeye çalıştı.






