Dakka, mahkûmların geri gönderilmesi konusunun yanına iade talebini de ekliyor
Bangladeş, Hindistan’la Dakka’da yapılacak beşinci konsolosluk diyaloğunda eski Başbakan Şeyh Hasina’nın, eski İçişleri Bakanı Asaduzzaman Khan Kamal’ın ve Sharif Osman Bin Hadi’nin şüpheli katillerinin iadesini talep etmeyi planlıyor. Görüşme, ölüm cezaları ve siyasi sığınma konusundaki bir anlaşmazlığı; vizeler, tutuklu vatandaşlar ve ülkelerine dönmeyi bekleyen balıkçılarla ilgili görüşmelere taşıyacak.
İçindekiler
- Dakka, mahkûmların geri gönderilmesi konusunun yanına iade talebini de ekliyor
- 2024’ten önerilen görüşmelere uzanan anlaşmazlık
- Mahkemenin kararı
- İade anlaşmasının şartları
- Siyasi suçlar ve iadenin reddedilebileceği durumlar
- Hindistan hukuki incelemenin sürdüğünü belirtiyor
- Hasina’nın dönüş planları ve Hadi davası
- Vatandaşlık kontrolü bekleyen mahkûmlar
- Balıkçılar, sınır geçişleri ve seyahat kuralları
- Öne Çıkanlar
Hasina ve Kamal, 2024 ayaklanmasının bastırılmasıyla bağlantılı insanlığa karşı suçlardan 17 Kasım 2025’te gıyaplarında idam cezasına çarptırıldı. Hasina, 5 Ağustos 2024’te Bangladeş’ten kaçtığından beri Hindistan’da. Bangladeş, Hasina’nın iadesi için ilk resmî diplomatik başvuruyu Aralık 2024’te yaptı ve mahkûmiyet kararlarının ardından talebini yineledi.
İki başkentin diplomatik kaynaklarına göre, önerilen görüşme ayaklanmadan bu yana Dakka’nın bu iade taleplerini ilk kez resmî konsolosluk diyaloğu kapsamında gündeme getireceği toplantı olacak. Bangladeş ekim sonunu önerirken Hindistan, Durga Puja kutlamaları nedeniyle kasım başını tercih etti. Diyaloğun kesin tarihi ve Başbakan Tarik Rahman’ın Hindistan’a olası ziyareti henüz açıklanmadı.
Gündem Hasina konusunun çok ötesine uzanıyor. Bangladeş Dışişleri Bakanlığından bir yetkili, Hindistan’daki cezaevlerinde 1.448 Bangladeşlinin cezasını çektiğini söyledi. Hindistan, Bangladeş’te cezalarını tamamlamış olduğu doğrulanan 25 vatandaşının ülkeye dönmesini istiyor. Başka bir listede, cezaları sona ermiş ancak çoğu durumda vatandaşlık kontrolü tamamlanmamış ve Hintli olduğu bildirilen 121 mahkûm yer alıyor.
Görüşmeler, iki hükümet için farklı nitelikte iki işi bir araya getiriyor: Mahkemelerin aradığı kişilerin iade edilip edilmeyeceğine karar vermek ve vatandaşlığı ya da tahliye durumu doğrulanması gereken kişilerin dönüşünü düzenlemek.
2024’ten önerilen görüşmelere uzanan anlaşmazlık
Bangladeş ve Hindistan konsolosluk diyaloğunu 2017’de başlattı. Ayaklanmadan ve Hasina hükümetinin sona ermesinden önce, sonuncusu Mayıs 2024’te Yeni Delhi’de olmak üzere dört tur görüşme yaptılar. Ülkeler daha geniş kapsamlı ikili temaslar yürütürken bir sonraki turun genel müdürler düzeyinde yapılması bekleniyor.
Bangladeş Dışişleri Bakanlığından bir yetkili, ülke liderleri arasında olası bir görüşme için hazırlıkların parçası olarak ticaret toplantısının zaten yapıldığını söyledi. İade konusu, yalnızca diplomatik yazışmalarla ele alınan bir talep olmaktan çıkarak bu temaslarda öne çıkan bir mesele hâline geldi.
- Mayıs 2024: Hindistan, dördüncü konsolosluk diyaloğuna Yeni Delhi’de ev sahipliği yaptı.
- 5 Ağustos 2024: Kitlesel ayaklanma sırasında Hasina Bangladeş’ten kaçtı ve Hindistan’a gitti.
- Aralık 2024: Dakka, diplomatik kanallar üzerinden Hasina’nın iadesini resmen talep etti.
- 17 Kasım 2025: Bangladeş Uluslararası Suçlar Mahkemesi, Hasina ve Kamal’ı idam cezasına çarptırdı.
- 26 Kasım 2025: Hindistan, iade talebini aldığını kamuoyuna açıkladı ve talebin hukuki incelemeden geçtiğini bildirdi.
- 16 Ağustos 2026: Bangladeş, Rahman’ın planlanan ziyaretine uygun koşulların oluşturulmasına yardımcı olması için Hindistan’dan Hasina’yı iade etmesini istedi.
- Ekim sonu veya kasım başı: İki taraf beşinci konsolosluk diyaloğu için farklı tarih aralıkları önerdi.
Bangladeş, 16 Ağustos’ta Rahman’ın ziyareti için “uygun bir ortam” oluşturulması çağrısında bulundu. Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü A.K.M. Shahidul Karim, Hadi’nin şüpheli katillerinin iadesini de talep ederek zaten hassas olan diplomatik gündeme bir ceza davası daha ekledi.
Mahkemenin kararı
Kasım 2025’teki kararda Hasina; 2024’teki öğrenci protestoları sırasında kışkırtma, öldürme emri verme ve vahşetleri önlememekten suçlu bulundu. Kamal da aynı cezaya çarptırıldı. Devlet tanığı olan eski Emniyet Müdürü Chowdhury Abdullah Al-Mamun ise beş yıl hapis cezası aldı.
Kasım ayındaki idam cezaları, Dakka’nın eski liderlerin ülkeye dönmesini sağlama çabalarını yoğunlaştırdı. Singapur Ulusal Üniversitesi Güney Asya Çalışmaları Enstitüsünde araştırma görevlisi Amit Ranjan’ın 20 Kasım 2025’te yayımlanan analizinde, kararın Bangladeş’in suçlamalarla karşı karşıya olan kişilerin iadesini istemekten mahkûm edilmiş kişilerin iadesini istemeye geçişini nasıl etkilediği anlatılıyor.
Bangladeş’in o dönemdeki dışişleri danışmanı Md Touhid Hossain, kararın ardından davanın tamamlanmasının durumu değiştirdiğini söyledi.
“Yargı süreci tamamlandı ve mahkûm edildiler”.
Hasina yargılamayı reddetti. Eski başbakan, Yeni Delhi’den yaptığı açıklamada şunları söyledi:
“Hakkımda açıklanan kararlar, demokratik bir yetkisi olmayan ve seçilmemiş bir hükümet tarafından kurulup yönetilen, sonucu önceden belirlenmiş bir mahkeme tarafından verildi”.
Yargılamanın adilliği ve ceza, Bangladeş dışında da kaygılara yol açtı. İnsan Hakları İzleme Örgütü Asya Direktör Yardımcısı Meenakshi Ganguly şöyle dedi:
“Hasina’nın baskıcı yönetimine karşı Bangladeş’te süregelen bir öfke ve acı var, ancak tüm ceza yargılamalarının uluslararası adil yargılanma standartlarını karşılaması gerekiyor”.
Birleşmiş Milletler insan hakları ofisi, kurbanlar açısından önemli bir dönüm noktası olarak nitelediği kararı memnuniyetle karşılarken idam cezasına karşı çıktı. Mahkeme savcısı Gazi Monawar Hossain Tamim, kararın ardından Hasina ve Kamal’ın ülkeye getirilmesi için Bangladeş Dışişleri Bakanlığı aracılığıyla Interpol’den yardım istemeye hazırlandıklarını söyledi.
İade anlaşmasının şartları
Hindistan Dışişleri Bakanlığının yayımladığı 2013 tarihli iade anlaşması, 28 Ocak 2013’te Dakka’da imzalandı. Anlaşma, şartları ve istisnaları saklı kalmak kaydıyla, kapsam dahilindeki suçlardan yargılanan veya mahkûm edilen kişilerin teslim edilmesini öngörüyor.
2. madde temel bir eşik belirliyor: Fiil, her iki ülkede de en az bir yıl hapis cezasıyla cezalandırılabilir olmalı. Hukukçular buna çifte suçluluk ilkesi diyor. Basitçe, her iki ülke de söz konusu fiili suç saymalı. Ülkelerin yasalarında suçun adı farklı olabilir veya suç farklı hukuki kategorilerde sınıflandırılabilir.
Bu hüküm önem taşıyor; çünkü insanlığa karşı suçlarla ilgili bir talepte, öldürme, kışkırtma veya suça katılma iddiaları da dahil olmak üzere isnat edilen fiillerin incelenmesi gerekiyor. 2. madde, teşebbüs, yardım ve yataklık ile suç ortağı olarak hareket etmeyi de kapsıyor.
10. madde, taleplerin diplomatik kanallardan iletilmesini; kimlik bilgilerini, suçun olgularını ve ilgili yasayı içermesini şart koşuyor. Hakkında hüküm verilmiş ve ceza almış bir kişi için mahkûmiyet ve ceza belgesi ile cezanın ne kadarının henüz çekilmediğini gösteren bir belge sunulmasını öngörüyor.
Hintli yetkililer, Bangladeş’in talebinde gerekli hukuki belgelerin bulunduğunu söyledi. Belgelerin karar vermek için yetersiz olması hâlinde Hindistan ek bilgi isteyebilir. Anlaşmada Hindistan Dışişleri Bakanlığı ile Bangladeş İçişleri Bakanlığı merkezi makamlar olarak belirtiliyor.
İlk anlaşma metni, acil geçici tutuklama usullerini de içeriyor. Bu hüküm kapsamında tutuklanan kişi, resmî iade talebi 60 gün içinde ulaşmazsa serbest bırakılmalı. Daha sonra yapılacak bir başvuru yine yeni işlemlere yol açabilir.
Siyasi suçlar ve iadenin reddedilebileceği durumlar
6. madde, suçun siyasi nitelikte olması hâlinde iadenin reddedilmesine izin veriyor. Ancak cinayet, kasten veya taksirle adam öldürme, ağır saldırı, kaçırma ve cinayete kışkırtma bu kategorinin dışında tutuluyor. Listelenen suçlara teşebbüs, bu suçlar için komplo kurma ve suça katılma da istisnalar arasında yer alıyor.
İnsanlığa karşı suçlar bu listede açıkça sayılmıyor. Bu nedenle hukuki inceleme, isnat edilen fiillere, ilgili hükümlere ve anlaşmadaki diğer güvencelere odaklanıyor. Hasina ve Kamal hakkındaki öldürme ve kışkırtma iddiaları, 6. maddenin ifadelerini özellikle önemli kılıyor.
8. madde, adaletin gereklerine aykırı şekilde ve kötü niyetle yöneltilmiş suçlamalara karşı ayrı bir güvence içeriyor. Ayrıca zamanın geçmesi veya suçun önemsiz niteliği nedeniyle iadenin adaletsiz ya da baskıcı olacağı durumları ve bazı askerî suçlarla önceki beraat veya mahkûmiyet kararlarını da ele alıyor.
Ranjan’ın ISAS hukuki analizinde, kötü niyet, siyasi kaygılar veya adaletin gerekleri söz konusu olduğunda Hindistan’ın 1962 tarihli İade Yasası’nın 29. maddesinin de talebi reddetmek için olası bir dayanak olduğu belirtiliyor. Analizde ayrıca Hindistan ve Bangladeş’in iade işlemlerini hızlandırmak amacıyla 10(3). maddeyi Temmuz 2016’da değiştirdiği kaydediliyor; bu nedenle ilk anlaşma metni söz konusu değişiklikle birlikte değerlendirilmelidir.
7. madde başka bir seçenek sunuyor: Talepte bulunulan ülke, kişiyi kendisi yargılayabilecek durumdaysa teslim etmeyi reddedebilir. Bu durumda davayı kovuşturma değerlendirmesi için yetkili makamlarına sunması gerekir. Makamlar kovuşturma yapılmamasına karar verirse iade talebi yeniden değerlendirilmelidir.
Hindistan hukuki incelemenin sürdüğünü belirtiyor
Hindistan Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Randhir Jaiswal, 26 Kasım 2025’te Yeni Delhi’nin Bangladeş’in talebini aldığını kamuoyuna doğruladı. Talebin durumuna ilişkin olarak şöyle dedi:
Evet, talebi aldık. Talep, devam eden yargı ve iç hukuk süreçlerinin parçası olarak inceleniyor,
Hintli yetkililer o tarihten bu yana mahkemelerin rolünü ve iddia edilen fiillerin Hindistan yasalarına göre suç sayılıp sayılmadığının incelenmesi gerektiğini vurguladı. Hindistan’ın iade usulleri, hükümetin soruşturma yürütmesi için bir sulh hâkimi görevlendirmesine imkân tanıyor. Bakanlığın Konsolosluk, Pasaport ve Vize Dairesi iade işlemlerini yürütüyor.
İlk bakışta yeterli gerekçe, yani o aşamada ilerlemek için yeterli dayanak bulunduğuna karar veren sulh hâkimi, iade önerisinde bulunabilir. Bu eşiğin karşılanmadığına karar verilirse kişi serbest bırakılır. Anlaşmadaki istisnalar ve yasal yetkiler de sürecin parçasıdır; böylece hem yargı incelemesi hem de hükümetin işlemleri süreçte rol oynar.
Avami Birliği üyeleri, Muhammad Yunus liderliğindeki geçici yönetim döneminde verilmiş olması da dahil olmak üzere mahkeme kararına Hindistan’daki iade sürecinde itiraz edeceklerini söyledi. Hintli yetkililer, Dakka’yla yoğun diplomatik görüşmeler yürütüldüğünü de belirtti. Bu açıklamalar, hukuki talep ile iki hükümet arasındaki ilişkilerin bağlantısını yansıtıyor.
Hasina’nın dönüş planları ve Hadi davası
Hasina, 5 Ağustos 2026’da düzenlediği basın toplantısında Bangladeş’teki koşulları eleştirdi ve ülkeye dönüşünü gündeme getirdi. Eski başbakan şöyle dedi:
Korku evlere, işyerlerine ve kampüslere girdi.
Dönüşü sorulduğunda Hasina, Bangladeş’in 1971’deki kurtuluş savaşındaki zaferini anma ayına atıfta bulundu.
Aralık bizim zafer ayımız, bu nedenle aralık ayında geri dönmek istiyorum.
Bangladeş Dışişleri Bakanlığı, 2024’teki temmuz ve ağustos ayaklanmaları sırasında çocuklar da dahil sivillerin öldürülmesinden Hasina’yı sorumlu tutmakla suçladı. Hasina’nın dönüş planı, diplomatik takvime aralık ayını da eklerken iade talebi gündemde kalmayı sürdürüyor.
Hadi davasında farklı şüpheliler söz konusu. Hadi, Dakka’da vurulduktan sonra Aralık 2025’te Singapur’da hayatını kaybetti. Şüpheli katillerinin Hindistan’a kaçtığı bildirildi. Dakka, Hasina ve Kamal’ın yanı sıra bu kişilerin iadesini de konsolosluk diyaloğunda talep etmeyi planlıyor.
Hadi’nin şüpheli katilleri şüpheli sıfatıyla aranırken Hasina ve Kamal hakkında mahkûmiyet kararları bulunuyor. Her talep için gereken hukuki belgeler ve kanıtlar, bu statüye ve geçerli iade usullerine bağlı.
Vatandaşlık kontrolü bekleyen mahkûmlar
Hindistan’ın geri gönderilmesini istediği 25 kişi, cezalarını tamamlamış ve kimlikleri doğrulanmış vatandaşlardan oluşuyor. Tahliye edildikleri hâlde ülkelerine gönderilmeyi bekleyen bu kişiler Bangladeş gözetiminde tutuluyor; sıradaki adım ceza sürelerini tamamlamalarını beklemek değil, dönüşlerini düzenlemek.
Bangladeş, Hintli olduğu bildirilen ve cezaları tamamlanmış 121 mahkûmun yer aldığı bir liste de sundu. Hindistan Yüksek Komiserliği, listedeki birçok kayıtta yeterli kişisel bilgi bulunmadığını söylüyor. Vatandaşlığı kontrol etmek için konsolosluk erişimi talep etti ve Dakka’nın yanıtını bekliyor. Yeterli bilgi bulunan bazı vakalarda da doğrulama sürüyor.
121 kişilik listenin 25 kişilik grupla ilişkisi açıklanmadı; bu nedenle toplam sayı elde etmek için iki rakam toplanamaz. Kimliği doğrulanan her vaka, seyahat belgelerinin hazırlanması ve üzerinde anlaşmaya varılmış bir teslim işlemi yönünde ilerleyebilir.
Hindistan’ın gönderdiği listelerde de Bangladeş benzer kimlik tespiti sorunlarıyla karşılaşıyor. Bangladeş Dışişleri Bakanlığından bir yetkili, bazı kayıtlarda aynı isimlerin tekrarlandığını ya da kişiyi belirlemek için çok az bilgi bulunduğunu söyledi. Dakka, kimliklerini doğrulayabildiği kişileri ülkeye geri gönderdiğini ve yurt dışında yasa dışı olarak bulunan Bangladeş vatandaşlarını geri alma politikasını sürdürdüğünü belirtiyor.
Hindistan’da ceza çeken 1.448 Bangladeşlinin durumu, cezalarını tamamlamış kişilerinkinden farklı bir aşamada. Bu kişilerin cezaevinde kalmaya devam etmesi söz konusuyken tahliye edilmiş mahkûmların gözaltından çıkarak sınırı geçebilmeleri için düzenleme yapılması gerekiyor.
Balıkçılar, sınır geçişleri ve seyahat kuralları
Hindistan, balıkçıların daha hızlı ülkelerine gönderilmesini de istiyor. Hindistan Yüksek Komiserliğinden bir yetkili, insani gerekçelerle dönüşleri hızlandırmak amacıyla Dakka’ya bir protokol taslağı ilettiklerini söyledi.
Yetkili, denizde görünür bir sınır çizgisi olmadığı için balıkçıların deniz sınırını yanlışlıkla geçebildiğini açıkladı. Kısa süreli bir gözaltı bile gelirlerini kesintiye uğratıyor. Bir protokol, yetkililere bu vakaları ele almak ve dönüşleri düzenlemek için üzerinde anlaşılmış bir usul sağlayabilir.
Bangladeş, ayaklanmadan bu yana insanların Hindistan’dan kendi topraklarına itildiği olayları gündeme getirmeyi planlıyor. Hindistan ise Bangladeş’in gözaltındaki Bangladeş vatandaşları olarak listelenen kişileri henüz geri göndermediğinden şikâyetçi. Görüşmelerde sınır uygulamaları, kimlik ve vatandaşlık kontrolüne yönelik pratik çalışmalarla birlikte ele alınacak.
Gündemde ayrıca vize hizmetleri, karşılıklı adli yardım, diğer iade davaları ve Gözden Geçirilmiş Seyahat Düzenlemesi’nin yenilenmesi bulunuyor. 2023’te süresi dolan düzenleme, o tarihten bu yana altı ayda bir uzatılıyor. Düzenlemenin yenilenmesi, iki ülke arasındaki seyahat kurallarını ilgilendiriyor.
Önerilen diyalog, somut kararlar için çeşitli başlıkları bir araya getiriyor: Kimliği doğrulanan mahkûmların dönüş işlemlerinin yürütülmesi, eksik kimlik kayıtlarının çözüme kavuşturulması, balıkçılar protokolünün ele alınması ve seyahat düzenlemelerinin gözden geçirilmesi. En büyük siyasi ağırlığı Hasina davası taşıyor; idari kararlar ise gözetim altında bekleyen ya da yasal yollarla sınırı geçmeye çalışan kişileri doğrudan etkiliyor.
Öne Çıkanlar
- Bangladeş, Dakka’daki beşinci konsolosluk diyaloğunda Hasina’nın, Kamal’ın ve Hadi’nin şüpheli katillerinin iadesini gündeme getirmeyi planlıyor.
- Hasina ve Kamal, gıyaplarında görülen davaların ardından 17 Kasım 2025’te idam cezasına çarptırıldı.
- 2013 tarihli anlaşma, her iki ülkede de suç sayılan fiillerin incelenmesini gerektiriyor ve iadenin reddedilebileceği durumlar içeriyor.
- Hindistan talebi aldığını doğruladı ve hukuki incelemenin sürdüğünü bildirdi.
- Hindistan, Bangladeş’teki cezalarını tamamlamış kimliği doğrulanmış 25 vatandaşının geri gönderilmesini istiyor; 121 mahkûmun yer aldığı listede de vatandaşlık kontrolü gerekiyor.
- Balıkçılar, sınır geçişleri, vizeler ve seyahat düzenlemelerinin yenilenmesi de görüşülecek.






