Bir Araştırmaya Göre, Kolonileşme Öncesinde Avustralya’da 2,22 Milyon Yerli Yaşıyordu; 1861’e Kadar Nüfusun Yüzde 93’ü Kaybedildi

10 dakikalık okuma
Study Estimates 2.22 Million Indigenous Australians Lived Before Colonisation, With 93% Lost by 1861

1788’den önce çok daha kalabalık bir nüfus

15 Eylül 2026’da Nature Human Behaviour’da yayımlanan araştırmaya göre, Birinci Filo 1788’de Avustralya’ya ulaşmadan önce kıtada tahminen 2,22 milyon Yerli yaşıyordu. Araştırma, 1788 ile 1861 arasında yaklaşık 2,06 milyon fazla ölüm gerçekleştiğini hesaplıyor. Bu da Britanya sömürgeleştirmesinin ardından yaşanan nüfus çöküşünün, önceki birçok tahminde öne sürülenden çok daha büyük ölçekte olduğunu gösteriyor.

İçindekiler
  1. 1788’den önce çok daha kalabalık bir nüfus
  2. Önceki nüfus tahminleri neden bu kadar düşüktü?
  3. Araştırmacılar nüfusu nasıl yeniden hesapladı?
  4. Ölüm tahmini ne anlama geliyor?
  5. Hastalıklar, şiddet ve Ülke’nin kaybı
  6. Nüfus çöküşünün tarihleri
  7. 2021 verileri neden açıklama gerektiriyor?
  8. Bugün toparlanma nasıl görünüyor?
  9. Toprak yönetimi, hakikatle yüzleşme ve hayatta kalma
  10. Öne Çıkanlar

Araştırmacılar arkeolojik kanıtları, genetik verilerden elde edilen nüfus tahminlerini ve Avustralya’daki çevrelerin kaç kişiyi besleyebileceğine ilişkin modelleri bir araya getirdi. Merkezi tahmin, yaklaşık 1 milyon ile 4 milyon arasındaki olası nüfus aralığında yer alıyor. Bu geniş aralık, kapsamlı sayımlar başlamadan önce toplulukların hastalık, yerinden edilme ve şiddet nedeniyle ağır kayıplar verdiği bir dönemin nüfusunu yeniden hesaplamanın güçlüğünü yansıtıyor.

Nature Human Behaviour’da yayımlanan araştırma, Birinci Filo’nun gelişinden sonraki 80 yıldan kısa sürede nüfusun yaklaşık yüzde 93 azaldığını belirtiyor. 73 yıl boyunca yılda ortalama 28.200 fazla ölüm olduğu yönündeki tahmin; kıtaya dışarıdan getirilen hastalıklarla, sınır bölgelerindeki şiddetle ve Yerli halkların yaşam biçimlerinin altüst edilmesiyle bağlantılı ölümleri kapsıyor.

Bulgular, geçmişle günümüzü karşılaştırırken dikkatli olmayı da gerektiriyor. Araştırmacılar, 2021 Nüfus Sayımı verilerini kullanarak Yerli nüfusunu 1788’deki tahminlerinin yaklaşık yüzde 37’si olarak hesaplıyor. Avustralya İstatistik Bürosu’nun aynı yıl için düzeltilmiş yerleşik nüfus tahmini ise daha yüksek: 983.709 kişi. Bu sayı, 2,22 milyonun yaklaşık yüzde 44’üne karşılık geliyor.

Araştırmanın başyazarı, James Cook Üniversitesi’nde araştırmacı ve Indigenous and Environmental Histories and Futures Mükemmeliyet Merkezi’nde EMM Consulting’i temsil eden ortak araştırmacı Doçent Alan Williams, araştırmanın ortaya koyduğu kayıpları ve hayatta kalma mücadelesini şöyle anlattı:

Bu yıkıcı bulgular, Yerli Avustralyalıların işgalle birlikte yaşadığı ağır etkileri ortaya koyarken, geçen yüzyıldaki olağanüstü hayatta kalma, direnç ve toparlanma güçlerini de gösteriyor.

Reklam

Önceki nüfus tahminleri neden bu kadar düşüktü?

Antropolog Alfred Radcliffe-Brown’ın 1930’lar dolaylarında yaptığı hesaplamalar, Avustralya’daki Yerli nüfusuna ilişkin tahminleri onlarca yıl boyunca etkiledi. Araştırma ekibinin kurumsal duyurusunda Radcliffe-Brown’ın tahmini 250.000 olarak veriliyor; yazarların UNSW üzerinden yayımladığı açıklamada ise bu sayı 300.000. Önceki tahminler genel olarak 250.000 ile 1 milyon arasında değişiyordu.

Yeni araştırmanın 2,22 milyonluk medyan tahmini, bu aralığın üst sınırının iki katından fazla. 300.000 ile karşılaştırıldığında yaklaşık 7,4 kat, 250.000 ile karşılaştırıldığında ise yaklaşık 8,9 kat daha yüksek. Bu karşılaştırmalar, revizyonun büyüklüğünün hangi tarihsel rakamın esas alındığına bağlı olduğunu gösteriyor.

Sömürge dönemi kayıtlarında insanlar çoğunlukla battaniye dağıtım noktalarında, iaşe depolarında, misyonlarda, rezervlerde ve hayvancılık istasyonlarında sayılıyordu. Pek çok kişi bu yerlerin dışında yaşıyordu; idari uygulamalar da karma soydan gelen birçok kişiyi sayımların dışında bırakıyordu. Gözlemciler ayrıca toplulukların ölümler ve yerinden edilmeler nedeniyle nüfusları zaten azaldıktan sonra kayıt tutuyordu.

Yazarların UNSW’de yayımlanan araştırma açıklamasında, 1971’e kadar Yerli Avustralyalıları kapsayan kapsamlı bir nüfus sayımı yapılmadığı belirtiliyor. Bu nedenle araştırmacılar, sömürge dönemindeki kişi sayımlarının ötesine geçerek daha eski dönemlere uzanabilen kanıtları inceliyor.

Araştırmacılar nüfusu nasıl yeniden hesapladı?

Araştırmada 5.000’den fazla arkeolojik radyokarbon tarihlemesi kullanıldı. Radyokarbon yöntemi, organik maddelerin yaşını tahmin ediyor. Arkeolojik alanlardan elde edilen tarihler bir arada değerlendirildiğinde, araştırmacıların insan faaliyetlerindeki ve nüfustaki değişimleri zaman içinde yeniden kurmasına yardımcı olabiliyor.

Genetik kanıtlar da araştırmanın bir başka ayağını oluşturdu. Araştırmacılar, nesiller boyunca genetik çeşitliliğe katkıda bulunan insanlarla ilişkili teknik bir ölçüt olan geçmiş etkin nüfus büyüklüğünü, genetik örüntülerden hareketle tahmin etti. Bu örüntüleri bütün nüfusa ilişkin tahminlere dönüştürmek için varsayımlar ve modelleme gerekiyor.

Reklam

Çevresel modelleme üçüncü bir yöntem sağladı. Araştırmacılar, çevresel verimliliği ve tarım yapmayan topluluklara ilişkin varsayımları kullanarak taşıma kapasitesini, yani yerel çevrelerin kaç kişiyi besleyebileceğini tahmin etti.

Araştırma makalesine göre 2,22 milyonluk medyan tahmin, modellenen sonuçlarla genetik tahminlerin örtüşmesine dayanıyor. Tarihsel ve etnografik tahminler bu sonuçlarla uyuşmadı. Arkeolojik veriler daha kapsamlı yeniden yapılandırmaya katkı sağladı; ancak nihai hesaplamada her kanıt türüne eşit ağırlık verilmedi.

Medyan değer, tahminlerin birleşik dağılımını incelemek için örneklemlerin tekrar tekrar seçildiği istatistiksel bir yöntem olan bootstrap ile hesaplandı. Sonuçta kilometrekare başına 0,29 kişi yoğunluğuna ulaşıldı. Bu, kıtanın tamamına ilişkin bir ortalama; toplulukların nüfus yoğunlukları, yerel koşullara ve kaynaklara göre farklılık göstermiş olmalı.

Ekip, analizleri ve R kodlarını 10.5281/zenodo.13451032 ve 10.5281/zenodo.20083870 numaralı iki Zenodo kaydı üzerinden erişime açtı. Bu kayıtlar, diğer araştırmacıların hesaplamaların nasıl yapıldığını incelemesine olanak veriyor.

Ölüm tahmini ne anlama geliyor?

Araştırmacılar, 1788’e ilişkin tahminlerini ilk nüfus sayımı verileriyle ilişkilendirmek için nüfusun yaş dağılımını hesaba katan bir demografik model kullandı. Temel hesaplama, 1788 ile 1861 arasında yılda ortalama yaklaşık 28.200 olmak üzere toplam yaklaşık 2,06 milyon fazla ölüm ortaya koydu.

Fazla ölüm, nüfusun başka açılardan istikrarlı olduğu varsayımı altında beklenen sayının üzerindeki ölümleri ifade ediyor. Modellenen toplam yaklaşık 700.000 ile 4,2 milyon arasında değişiyor. Bu geniş aralık, başlangıç nüfusu ve sonraki düşüşe ilişkin belirsizliği yansıtıyor. Araştırmacılar toplamı hastalık, doğrudan öldürmeler ve mülksüzleştirme ile diğer sömürgeci müdahalelerle bağlantılı ölümler arasında güvenilir biçimde paylaştıramadı.

Yazarlar, 1971’den önceki en eksiksiz nüfus sayımı verilerinin 1861’e ait olduğunu belirtiyor ve o yılki Yerli nüfusu için 177.000 ile 193.000 arasında tahmin veriyor. Araştırmanın özetinde, önceki nüfusun yaklaşık yüzde 7’sinin hayatta kaldığı ifade ediliyor. Verilen aralığın 2,22 milyonluk medyan başlangıç nüfusuna bölünmesi ise yaklaşık yüzde 8 ile yüzde 9 arasında bir sonuç veriyor. Dolayısıyla sunumda hem modellemeye dayalı bir özet hem de tarihsel nüfus aralığı yer alıyor.

Okurlar açısından temel bulgu, çöküşün boyutu: Araştırmacılar, işgal öncesinde kıtada milyonlarca Yerlinin yaşadığı bir nüfus yapısını yeniden ortaya koyuyor; birkaç nesil içinde bu nüfus, başlangıçtaki büyüklüğünün küçük bir bölümüne geriliyor.

Reklam

Hastalıklar, şiddet ve Ülke’nin kaybı

Çiçek hastalığı, Birinci Filo’nun gelişinden sonraki 15 ay içinde, 1789’da Sidney bölgesini vurdu. Yazarların atıfta bulunduğu bağlantılı bir modelleme çalışması, salgının Avustralya’nın güneydoğusunda 220.000’e kadar Yerlinin ölümüne yol açmış olabileceğini tahmin ediyor.

Ortak yazar ve Flinders Üniversitesi’nde küresel ekoloji profesörü Corey Bradshaw da sömürgeleştirmenin ilk on yılında doğu kıyısında çiçek hastalığı nedeniyle 220.000’e kadar kişinin ölmüş olabileceğini söyledi. 1826-1838 ve 1860-1869 yıllarında başka salgınlar da yaşandı. Kızamık, grip, tüberküloz ve kıtaya getirilen diğer hastalıklar kayıpları artırdı.

Sömürgeci yayılma, sınır bölgelerinde öldürmeleri ve insanların Ülke’den koparılmasını da beraberinde getirdi. Yazarlar; yiyeceğe erişimin kısıtlanmasını, zorla ve sömürüye dayalı çalıştırmayı, ailelerin parçalanmasını, yetersiz beslenmeyi ve zarar verici asimilasyon politikalarını anlatıyor. Bu baskılar birbiriyle örtüşüyordu: yiyecek ve barınağa erişimin kaybı, toplulukların hastalıklara karşı koyma gücünü azaltabiliyordu.

Bradshaw, kayda geçirilen katliamların gerçek sayının bir mertebe altında, yani yaklaşık onda biri olabileceğini söyledi. Bu, şiddetin ne kadarının kayıtlara yansımadığına ilişkin bir değerlendirmeydi. Yazarlar, Colonial Frontier Massacres veri tabanında katı kanıt ölçütlerini karşılayan yüzlerce olayın kayıtlı olduğunu belirtiyor.

Araştırmada, içeriğin sarsıcı ve üzücü olabileceğine dair bir uyarı yer alıyor. Avustralya’da destek arayan Yerli okurlar, günün her saati Aborjin veya Torres Strait Adalı kriz destek uzmanlarına ulaşabilecekleri 13YARN’ı 13 92 76 numaralı telefondan arayabilir.

Nüfus çöküşünün tarihleri

Araştırma, aralarında iki yüzyıldan fazla zaman bulunan olayları bir araya getiriyor. Tarihsel yeniden yapılandırma 1788’de başlıyor; toparlanma değerlendirmesinde ise güncel nüfus sayımı kayıtları ve 2047’ye yönelik koşullu bir öngörü kullanılıyor.

  • 1788: Birinci Filo Avustralya’ya ulaşıyor. Araştırmacılar, işgal öncesindeki Yerli nüfusunun medyan tahminini 2,22 milyon olarak belirliyor.
  • 1789: Sidney bölgesinde büyük bir çiçek hastalığı salgını yaşanıyor.
  • 1861: İlk nüfus sayımı verileri, Yerli nüfusunu 177.000 ile 193.000 arasında gösteriyor.
  • 1930’lar dolayları: Radcliffe-Brown, sonraki anlatıları etkileyen düşük nüfus tahminini yayımlıyor.
  • 1971: Yazarlar, Yerli Avustralyalıları kapsayan ilk kapsamlı nüfus sayımının bu yıl yapıldığını belirtiyor.
  • 2021: Nüfus Sayımı’nda 812.728 kişi Aborjin ve/veya Torres Strait Adalı olarak tanımlanıyor.
  • 15 Eylül 2026: Araştırma Nature Human Behaviour’da yayımlanıyor.
  • 2047 dolayları: Araştırmacılar, mevcut nüfus artış eğilimlerinin sürmesi halinde nüfusun 2,22 milyona dönmesini öngörüyor.

Bu öngörü, gelecekteki büyümenin söz konusu eğilimleri sürdürmesine bağlı. Doğumlar, ölümler ve sayımlarda kimlik beyanındaki değişimler nüfusun gelecekte nasıl şekilleneceğini belirleyecek.

Reklam

2021 verileri neden açıklama gerektiriyor?

2021 Nüfus Sayımı’nda kaydedilen 812.728 kişi, 2,22 milyonun yaklaşık yüzde 36,6’sına karşılık geliyor; araştırmacıların bu oranı yuvarlayarak yüzde 37 olarak vermesinin nedeni bu. Nüfus sayımı, insanları sayım süreci içinde kaydediyor. Avustralya İstatistik Bürosu ise sayım sonuçları ve demografik düzeltmeler üzerinden tahmini yerleşik nüfus verisi de yayımlıyor.

Büronun 31 Ağustos 2023’te yayımladığı nihai 2021 nüfus tahminlerine göre, 30 Haziran 2021’de Aborjin ve Torres Strait Adalı nüfusu 983.709’du. Bu sayı Avustralya’nın toplam nüfusunun yüzde 3,8’ine ve araştırmanın 1788 için hesapladığı medyan tahminin yaklaşık yüzde 44,3’üne karşılık geliyordu.

Düzeltilmiş tahmin, araştırmacıların aktardığı nüfus sayımı rakamından 170.981 kişi daha yüksek. Her iki veri de 2021’i kapsıyor, ancak farklı istatistiksel ölçütlere dayanıyor. Büronun tahmininde nihai sayım verilerinin yanı sıra doğum, ölüm ve göç verilerinin kesinleştirilmiş bileşenleri kullanılıyor.

Büro ayrıca, 2016 ile 2021 Nüfus Sayımları arasındaki artışın yalnızca demografik etkenlerle açıklanamayacağını belirtiyor. İnsanların Aborjin veya Torres Strait Adalı olarak kayda geçip geçmemesindeki değişimler, doğum ve ölümlerin yanı sıra sayım sonuçlarını da etkiliyor. Yakın dönem nüfus artışını geleceğe yönelik tahminlerde kullanırken bu nokta önem taşıyor.

Bugün toparlanma nasıl görünüyor?

Büronun verilerine göre 2021’de Aborjin ve Torres Strait Adalı Avustralyalıların medyan yaşı 24’tü; Yerli olmayan Avustralyalılarda bu yaş 38,9’du. Yerli nüfusun yaklaşık yüzde 33,1’i 15 yaşından küçüktü. Yerli olmayan nüfusta bu oran yüzde 17,9’du.

Büro, bu genç yaş yapısını daha yüksek doğum oranları ve daha düşük yaşam beklentisiyle ilişkilendiriyor. 65 yaş ve üzerindekiler Yerli nüfusun yüzde 5,4’ünü, Yerli olmayan nüfusun ise yüzde 17,2’sini oluşturuyordu. Dolayısıyla nüfus artışı, yaşam süresi ve sağlık alanlarında süren farklılıklarla birlikte görülüyor.

Yeni Güney Galler, Queensland ve Batı Avustralya eyaletlerinde Yerli nüfusun toplam yüzde 74,5’i yaşıyordu. Kuzey Toprakları’nda ise eyalet nüfusu içindeki Yerli nüfus oranı yüzde 30,8 ile en yüksek düzeydeydi. Yerli Avustralyalıların üçte birinden fazlası büyük şehirlerde, yüzde 15,4’ü ise uzak veya çok uzak bölgelerde yaşıyordu.

Bu rakamlar, araştırmacıların hayatta kalma mücadelesini vurguladığı toplulukların somut bir tablosunu sunuyor. Tarihsel nüfus toplamına ulaşmak, demografik toparlanmanın bir ölçütü; günümüzdeki ihtiyaçlar ise yaşa, sağlığa ve insanların yaşadığı yerlere de bağlı.

Reklam

Toprak yönetimi, hakikatle yüzleşme ve hayatta kalma

Yazarlar, Ülke’yi yöneten milyonlarca Yerlinin kültürel yakma uygulamalarını, kaynak yönetimini ve bilgi ağlarını Avustralya’nın çok daha geniş bir alanında sürdürmüş olacağını savunuyor. Bu uygulamaların ölçeği, düşük nüfus tahminlerinin düşündürdüğünden çok daha büyüktü. İnsanların kaybı, binlerce yılda gelişen toprak yönetimi uygulamalarını da sekteye uğrattı.

Araştırmacılar bu tarihi, Yerli toplulukların öncülük ettiği toprak yönetimini destekleme çabalarıyla ilişkilendiriyor. Ayrıca, Yerli halkların karar süreçlerine katılması ve kendilerini etkileyen politikaların tasarımına katkıda bulunmasını öngören Ulusal Hedefler Arasındaki Farkı Kapatma Anlaşması’na da dikkat çekiyorlar.

Ortak yazar ve Monash Üniversitesi seçkin profesörü Lynette Russell, kuşaklar arası travma ve dezavantajla birlikte kuşaklar arası ayrıcalığın da tanınması gerektiğini söyledi. Russell’ın bu yaklaşımı, Yerli ailelerin yaşadığı kayıplarla sömürgeleşmenin ardından başka ailelere aktarılan avantajları ilişkilendiriyor.

Ekibin kurumsal araştırma duyurusu da bulguların merkezine hayatta kalmayı koyuyor. Sydney Teknoloji Üniversitesi profesörü, Eualayai/Gamillaroi kadını ve araştırma merkezinin danışma kurulu başkanı Larissa Behrendt şöyle dedi:

Hayatta kalmamız, Avustralya tarihinin en dikkat çekici öykülerinden biri.

Yerli topluluklar, ölümlere ve mülksüzleştirmeye rağmen dillerini, kültürlerini, akrabalık bağlarını ve Ülke’ye yönelik sorumluluklarını aktarmayı sürdürdü. Araştırma, kaybın boyutunu ölçerken ayakta kalan insanları ve bilgiyi de tanımayı amaçlıyor.

Öne Çıkanlar

  • Araştırmaya göre 1788’deki Britanya sömürgeleştirmesi öncesinde Yerli nüfusunun medyan tahmini 2,22 milyon; olası aralık ise yaklaşık 1 milyon ile 4 milyon arasında.
  • Temel tahmin, genetik kanıtlara ve çevresel modellemeye dayanıyor; araştırmada 5.000’den fazla arkeolojik radyokarbon tarihlemesini kapsayan daha geniş bir inceleme de yer alıyor.
  • Model, 1788 ile 1861 arasında 2,06 milyon fazla ölüm tahmin ediyor; olası aralık yaklaşık 700.000 ile 4,2 milyon arasında.
  • 2021 Nüfus Sayımı’ndaki kişi sayısı, 1788 için tahmin edilen nüfusun yaklaşık yüzde 37’sine karşılık geliyor; büronun düzeltilmiş yerleşik nüfus tahmini ise yaklaşık yüzde 44.
  • 2047 dolaylarında 2,22 milyonluk nüfusa dönülmesi, mevcut nüfus artış eğilimlerinin sürmesine bağlı.
  • Yazarlar bulguları hakikatle yüzleşme, Yerli halkların politikalara katılımı ve kültürel bilgiyle toprak yönetiminin desteklenmesi konularıyla ilişkilendiriyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir