Bir hafta susuz kalan adada turizm baskı altında
Gili Hotel Association Başkanı Lalu Kusnawan'a göre, Eylül 2026'da yaşanan su krizi sırasında Gili Trawangan'da en az 10 otel misafir kabul etmeyi durdurdu; çünkü yedek su satın alma maliyeti işletmelerin bütçesini aştı. Aralarında yüzlerce yabancı ziyaretçinin de bulunduğu yaklaşık 315 turistin 4 Eylül'den itibaren konaklamalarını erken sonlandırdığı bildirilirken, bölgesel turizm tanıtım kuruluşunun başkanı Sahlan M Saleh yüzlerce kişinin daha ziyaretlerini iptal ettiğini söyledi.
İçindekiler
- Bir hafta susuz kalan adada turizm baskı altında
- Kesinti nasıl gelişti?
- Oteller neden su satın almayı sürdüremedi?
- Bölge sakinlerine acil su sağlandı
- Altı aylık izin var, ancak ruhsatlar tamamlanmadı
- Deniz suyu sistemi neden beklemede?
- Koruma kaygıları son krizden önce de vardı
- Önceki su sağlayıcısının yöneticileri ceza aldı
- TCN ortaklığı da hukuki incelemeyle karşı karşıya
- Ekimde güvenilir hizmet çağrısı yinelendi
- Önemli Noktalar
Batı Nusa Tenggara'nın Kuzey Lombok bölgesindeki adada yaşanan kesinti, yerel kamu su idaresi Perumda Air Minum Amerta Dayan Gunung ile ortak çalışan ve su sağlayan PT Tiara Cipta Nirwana'yı (TCN) ilgilendiriyordu. Şirketin sistemi deniz suyunu tatlı suya dönüştürüyor; ancak merkezi hükümet kurumlarıyla ilgili izinlerin çözüme kavuşmaması, olası hukuki sonuçlar nedeniyle şirketi faaliyet göstermekte isteksiz bıraktı.
Yerel yetkililer acil su sevkiyatlarıyla karşılık verdi ve TCN'ye evrak işlemlerini tamamlarken altı ay boyunca geçici olarak faaliyet gösterme izni tanıdı. Eyalet emniyet müdürünün şirketle görüşmesinin ardından, su üretiminin 10 Eylül'de yaklaşık saat 05.00'te yeniden başladığı bildirildi. Dağıtım da kademeli olarak yeniden başladı.
Otellerin kapanmasına ilişkin açıklamaları değerlendirirken ihtiyatlı olmak gerekiyor. Kusnawan'ın 11 Eylül tarihli açıklamasında en az 10 otelin misafir kabul etmeyi durdurduğu belirtildi; 10 Eylül'deki yeniden başlama haberinde ise suyun geri gelmesinin 10 otelin kapanma planından vazgeçmesini sağladığı aktarıldı. Bu açıklamalar, faaliyetlerini tamamen askıya alan otellerin kesin sayısını belirsiz bırakıyor.
Kriz, kesintiye uğrayan tatillerin ötesine uzanıyor. Bölge sakinlerinin güvenilir bir günlük su kaynağına, otellerin çok daha büyük hacimlerde suya ihtiyacı var. Hükümetin ise koruma altındaki bir deniz alanındaki izinleri çözüme kavuşturması gerekiyor; bu sırada geçmişteki ve mevcut su tedariki düzenlemeleriyle ilgili birbirinden ayrı çeşitli hukuki süreçler devam ediyor.
Kesinti nasıl gelişti?
Kesinti, turizmin hareketli olduğu bir dönemde ciddi bir ticari soruna dönüştü. Kusnawan, eylül ayındaki krizin yaklaşık iki yıl önce yaşanan benzer bir kesintiden daha kötü olduğunu, otellerin, restoranların ve diğer turizm işletmelerinin alternatif kaynaklardan su satın aldığını söyledi.
Bir açıklamada TCN'nin su tedarikini 2 Eylül'de durdurduğu belirtilirken, başka bir açıklamada temiz su dağıtımının 3 Eylül'ün ilk saatlerinde kesildiği aktarıldı. Ardından yaşanan başlıca gelişmeler şöyleydi:
- 4 Eylül: Turistler konaklamalarını erken sonlandırmaya başladı; yaklaşık 315 kişinin ayrıldığı bildirildi.
- 7 Eylül: Kuzey Lombok Naibi Najmul Akhyar, eyalet yöneticileriyle yapılan koordinasyon toplantısının ardından altı aylık geçici faaliyet izni verildiğini duyurdu.
- 8 Eylül: Kusnawan, yaklaşık beş otelin faaliyetlerini askıya alabileceğini, bunlardan üçünün ertesi gün su gelmemesi halinde kapanacağını söyledi.
- 9 Eylül: Eyaletin denizcilik ve balıkçılık dairesi başkanı Muslim, TCN'nin izinlerini tamamlaması için Denizcilik ve Balıkçılık Bakanlığından yardım istedi.
- 10 Eylül: TCN'nin yaklaşık saat 05.00'te su üretimine yeniden başladığı, ardından dağıtımın kademeli olarak başlatıldığı bildirildi.
- 11 Eylül: Kusnawan'a atfedilen açıklamada en az 10 otelin misafir kabul etmeyi durdurduğu belirtildi.
- 10 Ekim: Najmul, hükümet merkezi hükümet izinleri üzerinde çalışırken TCN'ye su tedarikini başlatması için bir kez daha kamuoyu önünde çağrıda bulundu.
Ekim ayındaki çağrı, eylülde bildirilen yeniden başlama sonrasında da güvenilir hizmet sağlama baskısının sürdüğünü gösteriyor. Najmul bu açıklamalarında tedarik sözleşmesinin incelenmesini de istedi ve ilçenin güvenilir hizmetin yeniden sağlanmasına yönelik çalışmaları denetleyeceğini söyledi.
Oteller neden su satın almayı sürdüremedi?
Kusnawan'a göre Gili Trawangan'da yaklaşık 530 konaklama işletmesi bulunuyor. Kesinti sırasında işletmeciler acil ihtiyaçları karşılamak için tankerlerle getirilen suyu, bölge sakinlerinin kuyularından alınan suyu ve bazı durumlarda ambalajlı suyu satın aldı.
Kusnawan, 20 odalı ve yüzme havuzu olmayan bir otelin banyo ve çamaşır işleri için günde yaklaşık 15 metreküp suya ihtiyaç duyduğunu tahmin etti. 8 Eylül'deki açıklamasında aynı miktarı örneklemek için 22 odalı bir otelden söz etti. 15 metreküp, 15 bin litreye eşittir; bu miktarda suyu her gün satın almak ve taşımak ciddi bir yük oluşturuyor.
Bu örnekteki miktarda su kullanan beş otelin günlük ihtiyacı 75 metreküp olurdu. Bu, su idaresinin yaklaşık 600 hanenin günlük ihtiyaçları için verdiği 60 ila 70 metreküplük üst sınırın biraz üzerinde. Bu karşılaştırma, bölge sakinlerine yönelik acil sevkiyatların konaklama işletmelerini neden zor durumda bırakabileceğini açıklıyor.
Oteller hem artan maliyetlerle hem de düşen gelirlerle karşı karşıya kaldı. Bazıları yeni rezervasyon almayı bıraktı, misafirlerine ücret iadesi yaptı ya da geçici olarak kapanmaya hazırlandı. Kusnawan, su satın alma masrafına daha fazla katlanamadıkları için cumartesi gününe kadar daha fazla otelin faaliyet gösteremeyeceğinin kendisine bildirildiğini söyledi.
Bölge sakinlerine acil su sağlandı
Najmul, kamu su idaresinin Gili Trawangan'a 70 metreküp su sağlamaya hazır olduğunu ve suyun yerleşim bölgelerine ulaşmaya başladığını söyledi. Tahminine göre yaklaşık 600 ailenin günlük su ihtiyacı 60 ila 70 metreküp. Acil müdahaleye ilişkin başka bir açıklamada, aynı talep tahminine işletmeler de dahil edildi.
Su idaresi başlangıçta dağıtım masraflarını kendi iç düzenlemeleriyle karşıladı. Najmul, ilk aşamada suyun ücretsiz verilebileceğini, ücretlerin daha sonra yürürlükteki kurallara göre düzenleneceğini söyledi. İlçe yönetimi, bölge sakinlerinin acil su ihtiyacını karşılama sorumluluğunu su idaresine verdi.
Kesintinin ilk döneminde otel birliği, liman çevresindeki bölge sakinleri için iki su tankının hazır bulunduğu bilgisini almıştı. Daha büyük miktarlarda suya ihtiyaç duyan turizm işletmeleri, Lombok anakarasında, Pemenang'daki Bangsal Limanı yakınlarında bulunan Muara Putat'tan suyu kendileri temin etmek zorunda kaldı.
Kusnawan başka bir acil önlem önerdi: Su idaresi, bölge sakinlerinin kuyularından acı su satın alıp otellere dağıtabilirdi. Acı su bir miktar tuz içerdiğinden, arıtılması ve hangi amaçla kullanılacağı önem taşıyor. Kusnawan'ın önerisi, her oteli kendi başına su satın almak zorunda bırakmak yerine, alternatif bir tedarikin su idaresi aracılığıyla düzenlenmesine odaklanıyordu.
Altı aylık izin var, ancak ruhsatlar tamamlanmadı
Kuzey Lombok ve Batı Nusa Tenggara eyalet hükümeti, Endonezya'da diskresi olarak bilinen geçici bir idari önlem seçti. Bu önlem, TCN'ye faaliyetleri için gereken merkezi hükümet izinlerini tamamlarken su tedarikini yeniden başlatma olanağı verdi.
Najmul, 7 Eylül'deki koordinasyon toplantısının ardından altı aylık düzenlemeyi duyurdu. Eyalet ve ilçe yönetimleri sürece yardımcı olurken TCN'nin bu süre içinde izin belgelerini tamamlaması gerekiyordu. Najmul, izinlerin bir ya da iki ay içinde tamamlanması halinde geçici düzenlemenin daha erken sona ereceğini söyledi.
Eyaletin Denizcilik ve Balıkçılık Dairesi Başkanı Muslim, bunun bu türdeki üçüncü geçici önlem olduğunu söyledi. İlk iki önlemin her biri altı ay sürmüştü. Bu önceki düzenlemeler birlikte, evrak işlerinin çözüme kavuşturulması için zaten bir yıl sağlamıştı.
Muslim, bu sürenin ardından izin sürecinin neden hâlâ tamamlanmadığını sorguladı. Kaygısı pratikti: Tekrarlanan geçici izinler suyun bir süre akmasını sağlayabilir, ancak her izin süresi dolduğunda adayı yeni bir kesinti riskine açık bırakabilirdi.
Eyaletin turizm ve yaratıcı ekonomi dairesi başkanı Ahmad Nur Aulia, yetkililerin merkezi hükümetin kararını beklediğini ve tedarikin bir ya da iki gün içinde yeniden başlamasını umduklarını söyledi. Başka bir yatırımcı bulmanın zaman alacağını, oysa bölge sakinleriyle işletmelerin suya hemen ihtiyaç duyduğunu belirtti. Najmul da sağlayıcıyı değiştirmenin idari süreçler ve ihale gerektireceğini söyledi.
Deniz suyu sistemi neden beklemede?
TCN, deniz suyunun ters ozmozla arıtılması olarak bilinen SWRO teknolojisini kullanıyor. Bu süreçte deniz suyu, tuzun büyük bölümünü sudan ayıran membranlardan basınçla geçiriliyor. Elde edilen tatlı su daha sonra işlenip tedarik sistemi üzerinden dağıtılabiliyor.
Najmul, Denizcilik ve Balıkçılık Bakanlığının teknolojinin kendisine itirazı olmadığını söyledi. Sorunun tamamlanmamış teknik gereklilikler ve izinler olduğunu belirtti. Deniz alanları bakanlığın sorumlulukları kapsamındayken, karadaki faaliyetler başka yetkililerden çevre onayı alınmasını gerektirebiliyor.
Muslim, deniz alanını kullanma onayı başvurusu için bakanlığın yardım etmesi çağrısında bulundu. Bu onay, Persetujuan Kesesuaian Kegiatan Pemanfaatan Ruang Laut olarak biliniyor. Başvuru, Endonezya'nın iş ruhsatlandırma platformu olan Çevrim İçi Tek Noktadan Başvuru sistemi üzerinden yapılıyor.
Muslim'in sürece ilişkin açıklamasına göre şirket, çevresel belgeler de dahil olmak üzere sonraki temel ruhsatlandırma gerekliliklerine geçmeden önce deniz alanı kullanım onayını tamamlamalı. Bu belgeler arasında Amdal olarak bilinen çevresel etki değerlendirmesi ya da UKL-UPL olarak bilinen çevre yönetimi ve izleme belgeleri bulunabiliyor.
Bakanlık, izin dosyalarının yeniden sunulmasını teşvik etti ve süreci hızlandırma çabalarını memnuniyetle karşıladı. Muslim, yetkililerle şirketten hangi teknik yöntemlerin ya da belgelerin düzeltilmesi gerektiğini tam olarak belirlemelerini istedi. Ayrıca, 2020 tarihli 11 sayılı Kanun, 2022 tarihli 2 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ve 2023 tarihli 6 sayılı Kanun dahil olmak üzere İstihdam Yaratma mevzuatına ve mekânsal planlama ile ruhsatlandırma usulsüzlüklerinin çözümüne ilişkin 2021 tarihli 43 sayılı Hükümet Yönetmeliği'ne atıfta bulundu.
Koruma kaygıları son krizden önce de vardı
TCN'nin deniz izniyle ilgili sorunları, Gili Matra Ulusal Deniz Koruma Alanı'ndaki faaliyetlerine dayanıyor. Haziran 2024'te Kupang Ulusal Deniz Koruma Alanı Ofisi ile denizcilik ve balıkçılık alanındaki denetim makamları, şirketin borularının döşenmesiyle bağlantılı sondaj çalışmalarını geçici olarak durdurdu.
Müdahale, sondaj alanının çevresinde çamur birikintileri olduğuna ilişkin bildirimlerin ve deniz ekosistemi üzerindeki etkilerle ilgili kaygıların ardından geldi. Denizcilik ve Balıkçılık Bakanlığı daha sonra, şirketin gerekliliklere uymadığını ve faaliyetlerinin kıyı ekosistemlerini etkilediğini belirterek TCN'nin deniz alanı iznini iptal etti.
Dolayısıyla adanın su tedariki sorunu hem kamu hizmeti hem de çevrenin korunmasına ilişkin sorumlulukları kapsıyor. Bölge sakinleriyle turizm işletmeleri tatlı suya ihtiyaç duyarken, koruma alanındaki altyapının, korunan deniz alanlarının kullanımını düzenleyen kurallara uyması gerekiyor.
Muslim, ilçe yönetimini, su idaresini, TCN'yi ve bakanlığı idari gereklilikleri birlikte incelemeye çağırdı. Geçici faaliyetlerin ardından yeniden belirsizlik yaşanan bir döngü yerine kalıcı bir izin çözümü ve engellerin açıkça anlatılmasını istedi.
Önceki su sağlayıcısının yöneticileri ceza aldı
Önceki bir su tedariki düzenlemesinde farklı şirketler yer alıyordu: Eyalet hükümetine ait PT Gerbang NTB Emas (GNE) ve PT Berkat Air Laut (BAL). Ortaklıkları Gili Trawangan ve Gili Meno'ya hizmet veriyor ve deniz suyunun arıtılması üzerine kurulmuştu.
Ceza davası, sondaj ve yeraltı suyu kullanım izinleri olmadan yeraltı suyu çıkarılmasıyla ilgiliydi. Mataram Bölge Mahkemesi, 31 Ekim 2024'te GNE Direktörü Samsul Hadi ile BAL Direktörü William John Matheson'ı birer yıl hapis cezasına çarptırdı; ayrıca her birine 1 milyar rupiah para cezası verdi. Para cezalarının ödenmemesi halinde üç ay hapis cezası uygulanacaktı.
Mahkûmiyet kararları temyizde onandı ve Yüksek Mahkeme, Temmuz 2025'te temyiz başvurularını reddetti. Samsul'un cezası infaz edildi. Matheson, cezanın infazına yönelik çağrılara yanıt vermeyince Mataram savcılığının arananlar listesine alındı ve Endonezya dışında olduğu bildirildi.
Batı Nusa Tenggara'daki savcılar, devletin olası zararını hesaplamak üzere Mali ve Kalkınma Denetleme Ajansıyla birlikte çalışarak GNE ile BAL arasındaki ortaklık hakkında bir yolsuzluk soruşturması da başlattı. GNE, Kasım 2019 ile Ekim 2022 arasında su satışlarından 1,25 milyar rupiah gelir payı aldı; devlet zararına ilişkin hesaplama ayrı olarak değerlendirilmeye devam etti.
TCN ortaklığı da hukuki incelemeyle karşı karşıya
TCN ile Kuzey Lombok su idaresi arasındaki ortaklık, 2017'deki bir ihale sürecine dayanıyor. İş Dünyasında Rekabeti Denetleme Komisyonu, yani KPPU, 30 Haziran 2025'te suyu SWRO teknolojisiyle sağlayacak bir işletmenin seçildiği ihalede su idaresiyle TCN'nin 1999 tarihli 5 sayılı Kanun'un 22. maddesini ihlal ettiğine hükmetti.
Komisyon, su idaresine 8 milyar, TCN'ye ise 4 milyar rupiah para cezası verdi. Kararda, ihalenin kazananına ilişkin düzenlemeler, TCN'ye tanınan münhasır fırsatlar ve komisyonun geçerli bulduğu usul ve belgeler olmadan şirketin proje başlatıcısı olarak belirlenmesi üzerinde duruldu.
Su idaresiyle TCN karara itiraz etti. Surabaya Ticaret Mahkemesi itirazları kabul ederek komisyonun kararını iptal etti. KPPU daha sonra temyiz başvurusunda bulunarak uyuşmazlığı Yüksek Mahkemeye taşıdı.
Yolsuzlukla Mücadele Komisyonu, yani KPK, TCN ortaklığını da inceledi. Mayıs 2024'te kamuoyundan bir ihbar sunuldu, belgeler ise Ekim 2024'te teslim edildi. Najmul, ilçenin bu düzenlemeye neden girdiği konusunda Ağustos 2026'da komisyona bilgi verdiğini söyledi.
Najmul, su idaresinin talebi bütünüyle karşılayacak kapasitesi bulunmadığını ve bu nedenle özel bir ortak aradığını açıkladı. İhale uyuşmazlığı, bu ortaklığın incelenmesi ve daha önceki yeraltı suyu mahkûmiyetleri birbirinden ayrı süreçler; her birinin hukuki meseleleri ve tarafları farklı.
Ekimde güvenilir hizmet çağrısı yinelendi
Najmul'un 10 Ekim'deki çağrısı, ilçe yönetiminin müdahalesinde acil su ihtiyacını bir kez daha merkeze aldı. Yetkililer merkezi bakanlıklarla çalışırken TCN'ye su tedarikini yeniden başlatması çağrısında bulundu ve tekrarlanan kesintileri önlemek için iş birliği sözleşmesinin değerlendirilmesi gerektiğini söyledi.
Kuzey Lombok, Gili Trawangan, Gili Meno ve Gili Air'i ayrı bir nahiyeye dönüştürme önerisini de işleme alıyor. Najmul, bunun üç adayı daha bütünlüklü bir yerel idari yapı altında bir araya getireceğini söyledi. Ayrıca adalar genelinde yönetimi ve ruhsatlandırmayı iyileştirecek bir otorite kurulması konusunun ele alınmasını destekledi.
Otel işletmecileri hem acil yardım hem de kalıcı bir düzenleme istedi. Kusnawan, 8 Eylül'deki açıklamasından önceki pazar günü Endonezya Cumhurbaşkanı'na mektup yazdığını söyledi. Eyaletin turizm tanıtım kuruluşunun başkanı Sahlan, karar vericileri krizi çözmeye çağırdı ve bazı kesimlerin sesinin duyulmadığını belirtti.
Altı aylık izin, yetkililerle TCN'ye ruhsatlandırma çalışmalarını tamamlama süresi tanıyor. Kalıcı onay için kesin bir tarih ya da rekabet uyuşmazlığına ilişkin Yüksek Mahkeme kararının tarihi açıklanmadı; ekim ayındaki çağrıda 10 Eylül sonrasında tedarikin kesintisiz sürüp sürmediğine ilişkin kapsamlı bilgi de verilmedi. Haneler ve oteller için öncelik, hizmetin devam etmesine olanak tanıyan izinlerle desteklenen günlük yeterli suya erişim olmaya devam ediyor.
Önemli Noktalar
- Otel birliğine göre en az 10 otel misafir kabul etmeyi durdurdu; suyun yeniden sağlanmasının 10 otelin planlanan kapanışlardan vazgeçmesini sağladığı da bildirildi.
- Yaklaşık 315 turist konaklamasını erken sonlandırdı; ayrıca yüzlerce ziyaret iptali olduğu bildirildi.
- TCN'nin 10 Eylül'de üretime yeniden başladığı, dağıtımın ise kademeli olarak devreye girdiği bildirildi.
- Su idaresi bölge sakinleri için 70 metreküpe kadar acil su hazırlarken örnek olarak verilen bir otelin günlük ihtiyacı 15 metreküptü.
- Yetkililer, TCN'nin merkezi hükümet izinlerini tamamlaması için altı aylık geçici faaliyet izni verdi.
- Deniz koruma gereklilikleri, itiraza konu ihale kararı ve su tedariki ortaklığı üzerindeki inceleme, kalıcı çözümün temel unsurları olmaya devam ediyor.
- Kuzey Lombok naibi 10 Ekim'de su tedarikinin yeniden başlaması ve sözleşmenin değerlendirilmesi çağrısını yineledi.






