45 günlük yakıt stoku varken bir yıllık olağanüstü yetkiler
ABD, İsrail ve İran’ın dahil olduğu savaş Hürmüz Boğazı’ndan yakıt sevkiyatını aksatırken Filipinler bir yıl sürecek ulusal enerji acil durumu ilan etti. Devlet Başkanı Ferdinand Marcos Jr. bir milyon varil daha petrol tedarik etmeye çalışırken enerji yetkilileri, elektrik maliyetlerini sınırlamak için kömürden elektrik üretimini 1 Nisan’dan itibaren artırmayı değerlendiriyor.
İçindekiler
- 45 günlük yakıt stoku varken bir yıllık olağanüstü yetkiler
- İlan hangi yetkileri veriyor?
- Yeni petrol alımları tedarikçilere ve yaptırımlara bağlı
- Yolculara, çalışanlara ve gıda üreticilerine destek
- Kömür, elektrik üretiminde acil yedek kaynak oluyor
- Fiyat artışları protestolara ve iş dünyasında kaygılara yol açıyor
- Hürmüz’deki kesinti Asya’yı neden daha ağır etkiliyor?
- Bölgesel tasarruf önlemleri ve izlenecek tarihler
- Bölgesel rezervler daha uzun vadeli ve ayrı bir çabanın parçası
- Bilinmesi gerekenler
Devlet Başkanlığı İletişim Ofisi ilanı 24 Mart 2026’da duyurdu. Enerji acil durumu duyurusunda yakıt tedarik etme, gerektiğinde daha yüksek tutarlarda peşin ödeme yapma, tasarruf önlemlerini uygulama ve stokçuluk ile fırsatçılığa karşı harekete geçme yetkileri sıralanıyor. Duyuru ayrıca işe gidip gelenlere, ulaştırma çalışanlarına, çiftçilere, balıkçılık topluluklarına ve çatışmadan yurt dışında etkilenen Filipinlilere yardım edilmesini öngörüyor.
Yetkililer, mevcut yakıt stoklarının normal tüketim düzeyinde yaklaşık 45 gün yeteceğini tahmin ediyor. Bu bir güvenlik payıdır; yakıtın biteceği kesin tarihi göstermez. Teslimatlar, tüketim ve tasarruf önlemleri stokların ne kadar yeteceğini değiştirebilir. Planlanan bir milyon varil bu payı artıracak, ancak kesinleşmiş bir teslimat takvimi veya tedarikçi açıklanmadı.
Marcos, tedariki güvence altına alma çabalarına ilişkin televizyonda yayımlanan bir konuşmasında tek seferlik bir alım yerine sevkiyatların devam edeceğini söyledi:
"Petrol akışı olacak. Bir ya da iki sevkiyat değil, petrol ürünlerinin sevkiyatı sürecek," dedi.
Dolayısıyla acil durumun önündeki iki temel görev, ulaşımın ve temel hizmetlerin sürmesi için yeterli yakıtı bulmak ve artan enerji maliyetlerinin hane gelirlerini eritip işletmeleri aksatmasını önlemek. Acil durum çerçevesi her iki konuya da yanıt veriyor; ancak bazı önlemler için finansman, uygulama veya uluslararası onayla ilgili kararlar henüz alınmış değil.
İlan hangi yetkileri veriyor?
Yasal dayanak, 1992 tarihli 7638 sayılı Cumhuriyet Yasası’nın 25. maddesi. Devlet Başkanlığı duyurusuna göre bu madde, enerji bakanının tespiti ve tavsiyesi üzerine devlet başkanına enerji arzının kritik ölçüde azalması veya böyle bir tehlikenin yakın olması durumunda acil durum ilan etme, kaynak tahsisi ve tasarruf önlemlerine izin verme yetkisi tanıyor.
İlan, ülkenin yakıtının tükendiği anlamına gelmiyor. Uluslararası arzın kesintiye uğraması ve fiyatların yükselmesinin enerji arzını, temel hizmetleri ve ekonomik faaliyetleri sekteye uğratabileceği riskine karşılık veriyor.
Emir, Geçim Kaynakları, Sanayi, Gıda ve Ulaştırma için Birleşik Paketi, kısaca UPLIFT’ı yürürlüğe koyuyor. Koordinasyon komitesine başkanlık eden Marcos’a; yürütme sekreteri ile enerji, ulaştırma, sosyal yardım, tarım, maliye, ekonomik planlama ve bütçeden sorumlu bakanlar eşlik ediyor.
Enerji Bakanlığı, Filipinler Ulusal Petrol Şirketi ve PNOC Exploration Corporation yakıt ve petrol ürünleri satın alabilecek. Enerji bakanının gerekli olduğunu belgelemesi halinde sözleşme bedelinin yüzde 15’ini aşan tutarlarda peşin ödeme yapabilecekler. Bu düzenleme, piyasada kesinti yaşandığında kamu alıcılarına tedariki güvence altına almak için daha fazla esneklik sağlıyor; ancak belirli bir sözleşmenin imzalandığını göstermiyor.
Marcos uzatmadığı veya kaldırmadığı sürece ilan, yayımlandığı tarihten itibaren bir yıl yürürlükte kalacak. Emir, Resmî Gazete’de veya ülke çapında dağıtılan bir gazetede yayımlanmasının ardından yürürlüğe girecek. Fırsatçılık ve arz manipülasyonuna yönelik önlemler, yakıt fiyatlarına ülke çapında bir üst sınırın hâlihazırda uygulandığı şeklinde yorumlanmamalı.
Yeni petrol alımları tedarikçilere ve yaptırımlara bağlı
Marcos, mevcut stoklara ek olarak hükümetin bir milyon varil satın alacağını söyledi. Filipinler’in ABD Büyükelçisi Jose Manuel Romualdez de Manila’nın, ABD yaptırımlarına tabi ülkelerden alım yapılmasına izin verecek muafiyetleri Washington’dan talep ettiğini belirtti.
Haberlerde olası tedarikçiler arasında İran ve Venezuela’nın yanı sıra Rusya da yer alıyor. Bunlar kesinleşmiş tedarik anlaşmaları değil, olasılıklar. Washington’ın muafiyet talebine yanıt verip vermediği sorulan Romualdez, konunun "üzerinde çalışıldığını" söyledi.
ABD, kriz sırasında Rus petrolüne yönelik yaptırımları ayrıca hafifletti. Ancak bu adım, Manila’nın değerlendirebileceği her alımın izin kapsamında olduğu anlamına gelmiyor. Yakıt tedariki için izin verilen bir satıcının ve uygulanabilir bir teslimat güzergâhının yanı sıra ödeme düzenlemeleri ve satın alma anlaşması gerekiyor.
Haberlerde Filipinler’in petrol ihtiyacının yüzde 98’inin Körfez’den karşılandığı belirtiliyor. Devlet Başkanlığı duyurusunda bu oran yer almıyor; ancak temel kırılganlık doğrulanıyor: Filipinler petrol ürünlerinde net ithalatçı ve dış kaynaklı yakıt tedarikine büyük ölçüde bağımlı.
Yolculara, çalışanlara ve gıda üreticilerine destek
Acil durum önlemleri petrol alımının ötesine geçiyor. Ulaştırma Bakanlığına yakıt sübvansiyonu ve yolculara ücret desteği sağlama, ücretsiz ulaşım programı Libreng Sakay’ı genişletme, Hafif Raylı Sistem ve Metro Raylı Sistem hatlarının çalışma saatlerini uzatma talimatı verildi.
Bakanlık ayrıca geçiş ücretleri, havacılık ücretleri, iniş harçları ve benzeri kesintilerin geçici olarak düşürülüp düşürülemeyeceğini, askıya alınıp alınamayacağını veya ertelenip ertelenemeyeceğini değerlendirecek. Bunlar değerlendirilmesi öngörülen önlemler; tüm ücretlerin şimdiden kaldırıldığı anlamına gelmiyor.
Hükümet, motosikletli taksi şoförlerine ve diğer toplu taşıma çalışanlarına 5.000 peso, yaklaşık 83 dolar, ödeme yapmaya başladı. Seçilmiş şehirlerde öğrenci ve çalışanlara ücretsiz otobüs seferleri de sunuldu. Diğer tasarruf önlemleri arasında feribot seferlerinin azaltılması ve kamu çalışanları için dört günlük çalışma haftasına geçilmesi bulunuyor.
Sosyal Refah ve Kalkınma Bakanlığına kriz yaşayanlara yardımı hızlandırma ve etkilenen çalışanlarla kırılgan gruplara geçim desteği sağlama talimatı verildi. Tarım yetkilileri, çiftçilere ve balıkçılık topluluklarına yardım sağlarken gıda ve tarımsal girdi tedarikini korumakla yükümlü. Ticaret yetkililerinden temel ihtiyaç maddelerindeki aşırı fiyat artışlarını izlemeleri ve küçük işletmeleri desteklemeleri isteniyor.
Bu hükümler, yakıt fiyatlarındaki şokun akaryakıt istasyonlarının ötesine uzandığını kabul ediyor. Ulaşım masrafları gıda ve diğer ürünlerin nakliyesini etkilerken artan işletme maliyetleri, kıtlık başlamadan önce bile şoförlerin ve üreticilerin gelirini azaltabiliyor.
Kömür, elektrik üretiminde acil yedek kaynak oluyor
Enerji Bakanı Sharon Garin, sıvılaştırılmış doğal gazın maliyeti yükselirken Filipinler’in geçici olarak kömüre daha fazla dayanacağını söyledi. LNG, gemilerle taşınabilmesi için sıvılaştırılmış doğal gazdır. Bu sevkiyatların aksaması, gazla çalışan santrallerin işletme maliyetini artırabilir.
Filipinler’de elektrik üretiminin yaklaşık yüzde 60’ı hâlihazırda kömürden karşılanıyor. Yetkililer, kömür santrallerinde üretimi en erken 1 Nisan’dan itibaren artırmayı değerlendirirken yerli kömür kullanımını en üst düzeye çıkarmaya ve Endonezya’dan ek ithalat seçeneğini hazır tutmaya çalışıyor.
Elektrik faturaları üzerindeki olası etkiyi anlatan Garin şöyle dedi:
"Bunu uygulamayı başarırsak en azından Orta Doğu’daki çatışmanın yol açtığı elektrik tarifesi artışlarını azaltabiliriz," dedi.
Bu, artışları sınırlamaya yönelik koşullu bir hedef; faturaların düşeceğine dair bir vaat değil. Garin, Endonezya’nın Filipinler’e kömür ihracatına kısıtlama getirmediğini söylerken ek alımların gerekmeyebileceğini de belirtti.
Ülkenin doğal gaz arzı ayrı bir kısıt oluşturuyor. Luzon’un elektrik ihtiyacının yaklaşık yüzde 40’ını karşılayan Malampaya sahasının birkaç yıl içinde tükenmesi bekleniyordu. Marcos, ocak ayında yakınlardaki bir doğal gaz keşfini duyurarak üretimin uzatılabileceği yönündeki umutları artırdı. Ancak keşfin mevcut acil durumun ihtiyaçlarını karşılayabileceğini gösteren kesinleşmiş bir takvim yok.
Fiyat artışları protestolara ve iş dünyasında kaygılara yol açıyor
Savaşın 28 Şubat’ta başlamasının ardından benzin ve motorin fiyatlarının şubat ayındaki seviyelerinin iki katından fazlasına çıktığı bildirildi. Ulaşım çalışanları için yakıt faturalarındaki artış, ücretlere veya yardımlara yansıtılmadığı takdirde eve götürülen kazancı ciddi ölçüde azaltabilir.
Ulaştırma koalisyonu Piston, ilanın ardından perşembe ve cuma günleri için iki günlük grev planladı. Talepleri arasında yakıt vergilerinin kaldırılması, petrol fiyatlarının düşürülmesi, devlet kontrolü getirilmesi, ulaşım ücretlerinin artırılması ve ücretlerin yükseltilmesi bulunuyor. Bu talepler, hükümetin açıkladığı sübvansiyonları ve tedarik yetkilerini aşıyor.
İşçi koalisyonu Kilusang Mayo Uno, ilanı yönetimin krize daha önce müdahale edemediğinin göstergesi olarak eleştirdi. Koalisyon ayrıca ekonomik faaliyetlerin aksamasına ilişkin hükümlerin grevleri kısıtlayabileceği uyarısında bulundu. Bu, koalisyonun yorumu; emrin iş bırakma eylemlerini yasakladığına dair kesinleşmiş bir tespit değil.
Büyük kamu hizmeti şirketlerinin yönetim kurulu başkanı olan iş insanı Manuel V. Pangilinan, acil durum yetkilerini destekledi. Artan enerji maliyetlerinin işletme faaliyetlerini etkilemeye başladığını söyleyen Pangilinan, hükümetin krizi yönetmek için "elindeki her seçeneği" kullanabilmesi gerektiğini savundu.
Görüş ayrılığı hem yardımın ne kadar hızlı sağlanacağı hem de yürütme yetkisinin kapsamıyla ilgili. Çalışanlar vergi, fiyat ve gelirlerde acil değişiklikler isterken hükümet arzı güvence altına almak ve yardımları koordine etmek için bir çerçeve oluşturuyor.
Hürmüz’deki kesinti Asya’yı neden daha ağır etkiliyor?
Hürmüz Boğazı, Basra Körfezi’ni açık denizlere bağlayan deniz geçididir. Kesintiden önce buradan günde yaklaşık 20 milyon varil petrol geçiyordu; bu, küresel arzın yaklaşık beşte birine karşılık geliyor. Boğazın kapanması veya fiilen kullanılamaz hâle gelmesi, Asya’daki ithalatçıları özellikle zora soktu.
Uluslararası Enerji Ajansı, boğazdan normal koşullarda geçen petrolün yaklaşık yüzde 80’inin Asya pazarlarına yöneldiğini tahmin ediyor. Ayrı bir tahmine göre petrol ve gaz birlikte hesaplandığında Asya’nın payı yüzde 90’a yaklaşıyor. Bu rakamlar farklı yakıt kategorilerini tanımlıyor ve birbirinin yerine kullanılmamalı.
ABD Enerji Bilgi İdaresinin 2025’in ilk çeyreğine ilişkin verilerine göre Hürmüz’den Çin’e günde yaklaşık 5,4 milyon varil, Hindistan’a 2 milyon varilin biraz üzerinde, Güney Kore’ye 1,7 milyon ve Japonya’ya 1,6 milyon varil taşındı. Diğer Asya ülkeleri günde yaklaşık 2 milyon varil alırken ABD’nin payı yaklaşık 400 bin varildi.
Çin’in açıklanan miktarı tek başına ABD’ninkinin yaklaşık 13,5 katıydı. Bu karşılaştırma, teslimatlardaki kesintiden etkilenme düzeylerinin neden farklı olduğunu gösteriyor; ancak küresel fiyatlandırma ABD’li tüketicilerin de daha yüksek maliyetlerle karşılaşması anlamına geliyor. Petrol ürünlerinde net ihracatçı olmak, bir ülkeyi uluslararası fiyat hareketlerinden korumuyor.
IEA üyeleri, kuruluş tarihindeki en büyük tahliye kapsamında stratejik rezervlerden 400 milyon varil petrol piyasaya sürmeyi planlıyor. Bu miktar, Hürmüz’den normalde geçen günlük 20 milyon varille karşılaştırıldığında yaklaşık 20 günlük akışa denk geliyor. Bu bir ölçek karşılaştırmasıdır; tahliyenin kıtlığı ne kadar süreyle karşılayacağına ilişkin bir öngörü değildir. Zamanlama, yakıt türleri ve varış noktaları önem taşır.
Bölgesel tasarruf önlemleri ve izlenecek tarihler
Asya’daki diğer hükümetler de tasarruf önlemleri alıyor veya rezervlerini piyasaya sürüyor. Güney Kore, daha kısa duş alınmasını ve kısa mesafelerde bisiklet kullanılmasını teşvik eden ülke çapında bir kampanya başlattı. Tayland ve Vietnam da halktan enerji tüketimini azaltmasını isterken Japonya, 30 günlük tüketime denk rezervleri piyasaya sürmeye başlayacağını açıkladı.
IEA İcra Direktörü Fatih Birol, Canberra’daki bir etkinlikte krizin 1970’lerdeki enerji şoklarının toplam etkisini aştığı uyarısında bulundu. Küresel ekonomi üzerindeki tehdidi şöyle anlattı:
"Büyük, çok büyük bir tehdit," diyen Birol, kriz bu yönde sürerse hiçbir ülkenin "etkilerinden muaf olmayacağını" da ekledi.
Filipinler’in müdahalesi, tedarik ve elektrik üretimine ilişkin kararlar hâlâ beklenirken bir dizi tarihe yayıldı:
- 28 Şubat 2026: Savaş başladı; ardından yakıt fiyatlarında sert artışlar görüldü.
- 20 Mart: Hükümet, kalan yakıt stoklarının yaklaşık 45 günlük tüketime yeteceğini bildirdi.
- 24 Mart: Devlet Başkanlığı ulusal enerji acil durumunu ve UPLIFT çerçevesini duyurdu; yetkililer arzın yaklaşık 45 gün yeteceğini yineledi.
- 25 Mart: Marcos, planlanan bir milyon varillik alımı açıkladı; ABD’den yaptırım muafiyeti talebi ise sonuçlanmamıştı.
- 1 Nisan: Yetkililer, kömürden elektrik üretiminin artırılabileceği en erken tarihi bu şekilde belirledi.
45 günlük tahminin tekrarlanması, 20 veya 24 Mart’tan başlayan sabit bir geri sayım olarak yorumlanmamalı. Yeni teslimatlar ve tüketim, stokların ne kadar yeteceğini değiştirebilir. Hükümet ek petrolün kesin varış tarihini açıklamadı.
Bölgesel rezervler daha uzun vadeli ve ayrı bir çabanın parçası
1 Ekim tarihli bölgesel haberlerde Manila’daki ASEAN enerji görüşmeleri; eşgüdümlü petrol önlemleri ve olası ortak stoklar ele alınıyor. Ekim ayındaki bu gelişmeler, marttaki acil durum ilanının yapıldığı haftada yaşanmış gibi değerlendirilmemeli; ekim haberinin yılı belirtilmiyor.
Bölgenin dışa bağımlılığı kayda değer. ASEAN, rafinerilerinde işlenen ham petrolün yarıdan fazlasını Orta Doğu’dan ithal ediyor. ASEAN Enerji Merkezi’nin bir politika belgesinde, ciddi bir kesintinin blok ülkelerinin nihai petrol tüketiminin yaklaşık yüzde 28’ine denk gelen hacmi riske atabileceği tahmin ediliyor.
Garin, bölgesel stoklama düzenlemelerini ve Filipinler’in gelecekteki depolama projelerine ev sahipliği yapma olasılığını görüştü. Depolama ve stokların yetersizliği, ASEAN Petrol Güvenliği Çerçeve Anlaşması’nın uygulanmasını zorlaştırıyor. Ekim ayındaki haberlerde, Çinli rafinerilerin o ay petrol ürünü ihracatını askıya aldığı da aktarılıyor; bu, bölgesel arz üzerinde ayrı bir baskı.
ISEAS-Yusof Ishak Enstitüsü kıdemli araştırmacısı Christopher Len, bölgesel bir web seminerinde acil durum rezervleriyle daha kapsamlı bir strateji arasındaki farkı şöyle anlattı:
"Bu daha çok bir sonraki krize hazırlanmakla ilgili. Rezerv bir güvenlik payıdır; strateji değildir," dedi.
IEA, yapısal bir değişiklik olmazsa Güneydoğu Asya’nın enerji ithalat faturasının 2024’te 80 milyar doların üzerindeyken 2035’te yaklaşık 245 milyar dolara çıkabileceğini öngörüyor. Önerilen ASEAN Elektrik Şebekesi bağlantıları için 2040’a kadar yaklaşık 27 milyar dolar gerekiyor. Bu projeler gelecekteki riskleri azaltabilir; ancak mevcut acil durumda gereken yakıt teslimatlarının yerini tutamaz.
Bilinmesi gerekenler
- Filipinler, uzatılmadığı veya kaldırılmadığı takdirde bir yıl sürecek ulusal enerji acil durumunu 24 Mart 2026’da ilan etti.
- Yetkililer yakıt stoklarının yaklaşık 45 gün yeteceğini tahmin ediyor ve bir milyon varil daha satın almayı planlıyor.
- Emir, doğrudan yakıt alımına, tasarruf önlemlerine ve stokçuluk ile fırsatçılığa karşı harekete geçilmesine izin veriyor.
- Ulaştırma sübvansiyonları, ücretsiz seferler, demiryollarının daha uzun saatler çalışması ve kırılgan gruplara yardım, müdahalenin parçaları arasında.
- Kömürden elektrik üretimi en erken 1 Nisan’da artırılabilir; ancak yetkililer elektrik faturalarının düşeceğini garanti etmedi.
- ABD’den yaptırım muafiyeti alınması ve alternatif petrol tedarikinin teslimat düzenlemeleri henüz sonuçlanmadı.
- Hükümet, yaklaşık 2,4 milyon Filipinlinin yaşadığı ve çalıştığı Orta Doğu’daki vatandaşlarına yardım ve olası tahliye hazırlıkları da yapıyor.






