Okyanusun Derinliklerinde Yüzlerce Balina Kalıntısı Bulundu
Çin öncülüğündeki bir araştırma ekibi, Hint Okyanusu’nun güneydoğusundaki deniz tabanında yaklaşık 1.200 kilometrelik bir alana yayılan 485 balina fosili alanını ve aktif balina düşüşlerini belgeledi. Kalıntılar yüzeyin 4.200 ila 7.002 metre altında bulunuyor. Toplanan en eski fosilin yaklaşık 5,3 milyon yıl öncesine ait olduğu belirlendi.
İçindekiler
- Okyanusun Derinliklerinde Yüzlerce Balina Kalıntısı Bulundu
- Sefer Mezarlığın Haritasını Nasıl Çıkardı?
- 1.200 Kilometreye Yayılan Bir Koridor
- Ölü Bir Balina Nasıl Canlı Bir Habitat Oluşturuyor?
- Fosiller Balinaların Evrimi Hakkında Ne Gösteriyor?
- Farklı Balinaların Deniz Tabanına Ulaşma Yolları Farklı
- Deniz Tabanı Kalıntıları Nasıl Biriktirmiş Olabilir?
- Kemikler Milyonlarca Yıl Boyunca Nasıl Korundu?
- Derin Okyanus Toplulukları Arasındaki Bağlantılar
- Sualtı Arşivini Korumak ve Keşfetmek
- Öne Çıkanlar
Avustralya’nın yaklaşık 1.600 kilometre batısındaki Diamantina Bölgesi’nde yapılan keşif Nature dergisinde yayımlandı. Şimdiye kadar belgelenen en derin, en eski ve en geniş balina nekropolü olarak tanımlanan alan, antik bir fosil arşivini, yoğun deniz yaşamı topluluklarını hâlâ besleyen çürümekte olan balina leşleriyle bir araya getiriyor. Nekropol, mezarlık anlamına geliyor; burada ise okyanus tabanındaki çok büyük bir balina kalıntısı birikimini tanımlıyor.
Tan Suo Yi Hao gemisindeki araştırmacılar, Şubat ve Mart 2023’te su altı sırtları ve hendeklerden oluşan uzak bir kırık kuşağını inceledi. Olağan dalış ekipmanlarının ulaşamayacağı bir ortamı araştırmak için 11.000 metre derinliğe inebilen, mürettebatlı Fendouzhe denizaltısını kullandılar.
Çin Bilimler Akademisi Derin Deniz Bilimi ve Mühendisliği Enstitüsü Müdür Yardımcısı ve araştırmanın başyazarı Xiaotong Peng, keşfin sefer beklentilerini aştığını söyledi.
Bu ölçekte bir nekropol bulmak tamamen beklenmedikti. Yayılımın büyüklüğü, derinlik ve yaş aralığı hayal ettiğimizin çok ötesindeydi.
Sefer, okyanusun 6.000 ila 11.000 metre arasındaki derinliklerini kapsayan hadal bölgedeki biyolojik çeşitliliği, ekosistemleri, kirliliği ve jeolojik süreçleri incelemek amacıyla yola çıkmıştı. Balina fosilleriyle ilk karşılaşma ise bu kadar çok kalıntının nasıl biriktiğini ve günümüze nasıl ulaştığını araştırmak için bir ay süren çalışmanın başlangıcı oldu.
Sefer Mezarlığın Haritasını Nasıl Çıkardı?
Fendouzhe, Dordrecht Çukuru’nda 7.002 metre derinlikte ilk balina fosilleriyle karşılaştı. Araştırmacılar bu gözlemin ardından 32 dalış daha yaparak beklenmedik bulguyu, geniş bir kalıntı koridorunun araştırmasına dönüştürdü.
İncelemede ileri derecede ayrışmış 476 fosilleşmiş balina kalıntısı ve yakın zamanda ölmüş beş balina leşi kaydedildi. Seferin daha geniş kataloğunda toplam 485 balina fosili alanı ve aktif balina düşüşü yer aldı. Araştırmacılar denizaltının robotik kollarıyla 43 fosil örneği topladı.
Keşif, hem daha sığ derin deniz arazisini hem de hadal bölgeyi kapsıyor. Ölçeği, derin okyanustaki yaşam araştırmalarında bir başka dönüm noktası olan 1977’deki ilk hidrotermal baca keşfiyle karşılaştırılıyor.
Başlıca tarihler ve dönemler, kısa bir seferin milyonlarca yıla yayılan bir kaydı nasıl ortaya çıkardığını gösteriyor:
- 60 milyon ila 50 milyon yıl önce Avustralya ile Antarktika’nın ayrılması, Diamantina Kırık Kuşağı’nı oluşturdu.
- Yaklaşık 5,3 milyon yıl önceye tarihlenen en eski balina fosili, Erken Pliyosen dönemine ait.
- Tan Suo Yi Hao, Şubat ve Mart 2023’te bölgeyi araştırdı; ilk fosil karşılaşmasının ardından 32 dalış daha yapıldı.
- Keşif, 16 Haziran 2026 itibarıyla Nature dergisinde yayımlandı ve antik kalıntıların yanı sıra beş aktif balina düşüşünü belgeledi.
Fosiller balinaların jeolojik zaman içindeki evriminin kaydını sunarken, canlı topluluklar bir balinanın ölümünün yiyeceğin kıt olduğu yerlerdeki hayvanları nasıl besleyebildiğini ortaya koyuyor.
1.200 Kilometreye Yayılan Bir Koridor
Diamantina nekropolü deniz tabanı boyunca yaklaşık 1.200 kilometre uzanıyor. Bu yayılım, alanı tek bir kemik kümesinden çok daha fazlası hâline getiriyor: Araştırmacılar, Hint Okyanusu’nun uzak bir bölümündeki geniş bir paleontolojik koridor olarak tanımlıyor.
Smithsonian Ulusal Doğa Tarihi Müzesi’nin fosil deniz memelileri küratörü Nick Pyenson, alanın coğrafi genişliği karşısında şaşkınlığını dile getirdi.
1.200 kilometreden fazla bir alanı kapsıyor; inanılır gibi değil.
Önceki balina düşüşü kayıtları büyük ölçüde 4.000 metrenin altındaki derinliklerle sınırlıydı. Daha önce bilinen en derin örnek 4.204 metredeydi. Yeni araştırmada bulunan en derin kalıntılar, 7.002 metreyle kayıtlı derinlik aralığını 2.798 metre, yani 2.500 metreden fazla genişletiyor.
Araştırma verilerinden yapılan tahminler, bölgede kilometrekare başına yedi ila sekiz günümüz balina leşi ve yaklaşık 750 fosil bulunabileceğine işaret ediyor. Ekstrapolasyon, araştırılan alanı kullanarak daha geniş bir bölgede nelerin bulunabileceğini tahmin etmek anlamına geliyor. Bazı öngörülere göre daha geniş bölge genelinde 10 milyondan fazla balina leşi bulunabilir; bunlar yaklaşık 6,7 milyon ton tutulmuş karbonu temsil ediyor.
Southampton Üniversitesi’nde okyanus keşifleri profesörü Jon Copley, kilometrekare başına yaklaşık 800 iskelet bulunabileceği olasılığını gerçekten şaşırtıcı olarak nitelendirdi. Balina düşüşlerinin genellikle birbirinden ayrı habitatlar oluşturduğunu belirten Copley, bu yoğunluğun bölgenin coğrafyası ve okyanus koşullarında sıra dışı bir durum olduğuna işaret ettiğini söyledi.
Calvert Deniz Müzesi’nden Stephen J Godfrey keşfi gerçekten benzersiz olarak nitelendirdi. Godfrey, araştırmanın kendisine epik filmlerden oluşan bir dizinin ilk filminin fragmanını hatırlattığını yazarak, devasa alanda yapılabilecek yeni keşiflerin kapsamına dikkat çekti.
Ölü Bir Balina Nasıl Canlı Bir Habitat Oluşturuyor?
Diamantina Bölgesi’ndeki beş aktif balina düşüşü, çürüyen kalıntılara bağımlı toplulukları destekliyor. Ölü bir balinanın deniz tabanına batmasıyla oluşan balina düşüşü, başka türlü besinin çok az bulunduğu bir ortama büyük miktarda yiyecek sağlar.
Aktif alanlar, bakterilerin kemiklerdeki yağları parçalayarak kükürt bileşikleri açığa çıkardığı sülfidofilik evrede. Bu kimyasallar, leş yiyicilerin balinanın yumuşak dokusunun büyük bölümünü tüketmesinden çok sonra bile omurgasızlardan oluşan özel toplulukları besliyor.
Araştırmacılar kemiklerin üzerinde yoğun, beyazımsı mikrobiyal örtüler ile kemikleri oyan Osedax solucanları, kırılgan denizyıldızları, denizanaları, çift kabuklu yumuşakçalar, kabuklular ve knidliler gözlemledi. Çift kabuklular iki kabuklu yumuşakçalardır; knidliler arasında denizanası ve denizşakayığı gibi hayvanlar bulunur. Bu canlıların çoğu, bilim tarafından henüz bilinmeyen türlere ait olabilir.
Bazı canlıların yoğunluğu metrekare başına 2.800 bireye ulaştı. Çin Bilimler Akademisi’nde derin deniz jeoloğu olan Peng Zhou, keşif sırasında bu toplulukları görmenin kendisinde yarattığı etkiyi anlattı.
Gördüğümüz canlı ekosistemler, başka türlü karanlık ve soğuk olan bu okyanus tabanına tamamen farklı bir bakış açısı sundu.
Balina düşüşleri, ayrışma ilerledikçe farklı hayvanların kalıntılardan yararlandığı, bilinen dört evreden geçiyor:
- Miksin balıkları ve uyuyan köpekbalıkları gibi büyük leş yiyiciler, yumuşak dokuları aylar boyunca tüketir.
- Zenginleşme evresinde, yıllarca sürebilen bir süreç boyunca daha küçük canlılar kemiklerin ve çevredeki tortunun üzerinde koloniler oluşturur.
- Sülfidofilik evrede bakteriler kemiklerdeki yağları ayrıştırır ve midyeleri, solucanları ve diğer canlıları onlarca yıl destekleyebilen kimyasallar üretir.
- Organik madde tükendikten sonra çıplak kemikler, süngerler ve denizşakayıkları gibi süzerek beslenen canlılara resif yapısı sağlar.
Kemosentetik canlılar, yaşamı desteklemek için güneş ışığı yerine kimyasal enerjiden yararlanır. Balina düşüşlerinde kemiklerin içindeki maddelerin ayrışması, bu toplulukların bağlı olduğu kimyasalları sağlar.
Fosiller Balinaların Evrimi Hakkında Ne Gösteriyor?
Toplanan 43 fosil örneği, gagalı balinalardan beş türün ve balenli balinalardan bir türün kalıntılarını içeriyordu. Örneklerin yaşları yaklaşık 120.000 yıl ile 5,26 milyon yıl arasında değişiyordu. Bu da bölgede balina düşüşlerinin en azından Erken Pliyosen dönemine kadar uzandığını gösteriyor.
Araştırmacılar yaşları, kemiklerdeki stronsiyumun izotop analiziyle belirledi. İzotoplar aynı kimyasal elementin farklı biçimleridir; bunların ölçümü, örneklerin yaşlarını belirlemek için kullanılan kanıtları sağladı.
En eski fosil, Pterocetus cinsinden soyu tükenmiş bir gagalı balinaya aitti ve yaklaşık 5,3 milyon yıl öncesine tarihlendirildi. Bir başka önemli örnek, daha önce bilinmeyen bir türü temsil ediyordu. Keşif alanına atfen bu türe resmen Pterocetus diamantinae adı verildi.
Pisa Üniversitesi’nde paleontolog ve araştırmanın ortak yazarlarından Giovanni Bianucci, kafatası parçalarıyla bilinen türlere ait örnekler arasındaki farkların yeni bir sınıflandırmayı haklı çıkarmaya yeterli olduğunu söyledi. Keşif, son derece özelleşmiş bir grup olan gagalı balinaların evrim tarihine katkıda bulunuyor ve milyonlarca yıl içinde nasıl geliştiklerini açıklamaya yardımcı oluyor.
Toplulukta Andrews gagalı balinası ve kayış dişli balina da dahil olmak üzere günümüzde yaşayan gagalı balina türlerinin fosilleri de vardı. Bu türlerin varlığı, bazı balina soylarının bu sularda milyonlarca yıldır yaşadığını gösteriyor. Gagalı balina kalıntılarının ağırlıkta olduğu alanda, balenli bir balinaya ait tek fosilin ise sei balinası olduğu belirlendi.
Araştırmaya katılmayan Hawaii Üniversitesi’nden balina düşüşleri uzmanı Craig Smith, belgelenen fosil balina düşüşlerinin çok büyük sayısını gerçekten şaşırtıcı bulduğunu söyledi. Keşfin, balinaların jeolojik zaman içindeki evrimini ve dağılımını anlamak açısından büyük önem taşıdığını belirtti.
Kalıntılar, milyonlarca yıla yayılan deniz memelileri tarihine açılan bir pencere oluşturuyor. Deniz memelileri, balinaları da içeren memeli grubudur. Arşiv, soyu tükenmiş türleri, günümüzde yaşayan soyları ve ölümlerinin ardından oluşan habitatları bir araya getiriyor.
Farklı Balinaların Deniz Tabanına Ulaşma Yolları Farklı
En büyük aktif leş, beş metre uzunluğundaki bir Antarktika mink balinasına aitti ve 5.610 metre derinlikte bulundu. Mink balinaları sudaki besinleri süzerek beslenir ve genellikle daha sığ derinliklerde avlanır; gagalı balinalar ise derin dalışlar sırasında avlanır.
Farklı derinliklerde beslenen balinaların bir arada bulunması, mezarlığın nasıl oluştuğuna ilişkin bulmacanın bir parçası. Araştırmacılar yoğunluğun nedenini hâlâ açıklamaya çalışıyor. Öne sürülen olası etkenler arasında göç, beslenme davranışı, deniz tabanının şekli ve okyanus akıntıları bulunuyor.
Bölge muhtemelen hem bir göç koridoru hem de verimli bir beslenme alanı işlevi görüyor. Antarktika mink balinaları mevsimsel göçler sırasında bölgeden geçiyor olabilir; gagalı balinalar ise çevredeki sularda kalamar avlıyor.
Copley, bu iki durumun kalıntıların oluşumunu açıklamaya yardımcı olabileceğini öne sürdü: Süzerek beslenen balinalar bölgeden geçerken gagalı balinalar burayı avlanma alanı olarak kullanıyor. Bu avcıların bazıları, kırık kuşağında avlarının peşinden giderken fiziksel sınırlarına yaklaşabilir ve yüzeye dönemeyebilir.
Çin Bilimler Akademisi’nde deniz biyolojik çeşitliliği araştırmacısı olan Xikun Song, 3.000 metreden daha derine dalan gagalı balinaların ölümcül olabilecek fiziksel baskılara maruz kalabileceğini açıkladı. Araştırmacılar, aşırı derin dalışlar sırasında yaşanan ölümlerin olası nedenleri arasında yorgunluk veya vurgun hastalığını gösteriyor.
Vurgun hastalığı, basınç değişimleriyle ilişkili sorunları kapsar. Bu alan için öne sürülen açıklamaya göre çok derinlerde avlanmanın fiziksel zorlukları ölümlere katkıda bulunabilir; balinaların düzenli olarak bölgeden geçmesi ise jeolojik zaman boyunca kalıntı birikimini sağlar.
Deniz Tabanı Kalıntıları Nasıl Biriktirmiş Olabilir?
Diamantina Kırık Kuşağı, 60 milyon ila 50 milyon yıl önce Avustralya ile Antarktika’nın ayrılmasıyla oluştu. Bu süreç, günümüzde akıntıları ve olası balina göç yollarını etkileyen karmaşık sırt ve hendekleri meydana getirdi.
Bölgenin V biçimli topoğrafyası doğal bir huni işlevi görüyor olabilir. Araştırmacılar, bu şeklin batan balina leşlerini hendek tabanına yönlendirerek başka yerlere sürüklenmeleri yerine belirli noktalarda biriktirdiğini öne sürüyor.
Bu noktalar kalıntıların birikmesi, gömülmesi ve korunması için elverişli olabilir. Deniz tabanının şekli, üzerindeki sulardaki biyolojik faaliyetlerle birlikte açıklamanın bir parçası.
Öne sürülen oluşum süreci böylece birden fazla koşulu bir araya getiriyor: Göç eden balinaların kullandığı bir rota, gagalı balinaların beslendiği bir habitat, kırık kuşağının etkilediği akıntılar ve batan leşleri bir araya getiren bir arazi. Milyonlarca yıl boyunca tekrarlanan bu koşullar, bugün belgelenen devasa birikimi oluşturmuş olabilir.
Fosillerin yaşları da bu mezarlığın balinaların yaşam ve ölümüne ilişkin uzun bir dönem boyunca geliştiğini gösteriyor. Kayıt, Erken Pliyosen’den sefer sırasında gözlemlenen beş aktif leşe kadar uzanıyor.
Kemikler Milyonlarca Yıl Boyunca Nasıl Korundu?
Gagalı balinaların anatomisi, kalıntıların olağanüstü biçimde korunmasını açıklamaya yardımcı oluyor. Kürsü adı verilen burun bölümlerindeki kemikler mineral bakımından zengin ve son derece yoğun olduğundan bozulmaya karşı fiziksel olarak dirençli.
Peng bu yoğunluğu zırha benzetti. Kemiklerin sıkı yapısı, kemikleri oyan canlılar için onları daha az yenilebilir hâle getiriyor ve derin okyanusun aşırı basıncına dayanmalarına yardımcı oluyor.
Diamantina Bölgesi’nde tortu olağanüstü yavaş birikiyor. Son beş milyon yılda birikim hızı bin yılda yalnızca 0,05 ila 0,55 milimetre oldu.
Bu yavaş birikim, fosillerin onları ezebilecek veya örtebilecek tortuyla hızla gömülmemesi anlamına geliyor. Bunun yerine kemikler, demir ve manganez içeren bileşikler olan ferromanganez oksitlerden oluşan kaplamalar edinecek kadar uzun süre açıkta kaldı.
Bu kaplamalar kemikleri çevrelerinden yalıtarak doğal lahitler olarak tanımlanan koruyucu kılıflar oluşturuyor. Kemiklerin kendi yoğunluğuyla birleşen bu özellik, açıkta kalan kalıntıların beş milyon yıldan uzun süre yenmekten veya çözünmekten nasıl kurtulduğunu açıklamaya yardımcı oluyor.
Soğuk sıcaklıklar ve kararlı kimyasal koşullar da fiziksel ve kimyasal aşınmayı azaltıyor. Derin deniz ortamında sığ sulardaki sıcaklık ve kimya dalgalanmaları bulunmadığından kemikler çok az aşınıyor.
Dayanıklı balina anatomisi, yavaş tortu birikimi, koruyucu mineral kaplamalar ve kararlı koşullar bir araya gelerek Pliyosen’e uzanan kesintisiz bir kaydı korudu. Aynı deniz tabanı hem bu antik arşivi hem de günümüzde canlı toplulukları beslemeyi sürdüren kalıntıları barındırıyor.
Derin Okyanus Toplulukları Arasındaki Bağlantılar
Araştırmanın yazarları, bulguların balina düşüşü ekosistemlerinin sınırları ve coğrafi dağılımı hakkındaki anlayışı değiştirdiğini söyledi. 6.700 metrenin altında gelişen topluluklar, kimyasal enerjiyle desteklenen yaşam için bilinen çevresel sınırları genişletiyor.
Balina düşüşleri, evrimin hızlandığı noktalar ve sülfide bağımlı hayvanlar için basamaklar işlevi görebilir. Her leş, yiyeceğin başka türlü kıt olduğu bir ortamda habitat sağlıyor ve birbirinden uzak toplulukları birbirine bağlayabiliyor.
Alanda gözlemlenen bazı hayvanlar hidrotermal bacalarda ve soğuk sızıntılarda da yaşıyor. Bu hayvanların varlığı, balina leşlerinin farklı derin deniz ekosistemlerini birbirine bağlamaya yardımcı olabileceğini düşündürüyor.
Bianucci, keşfin aşırı okyanus ortamlarındaki yaşam hakkında bilinmeyenlerin ne kadar fazla olduğunu gösterdiğini söyledi.
Bu keşif, bu aşırı ve keşfedilmemiş ortamların bilim tarafından hâlâ bilinmeyen türlere ve ekosistemlere ev sahipliği yaptığını, dolayısıyla gezegenimizin gerçek biyolojik çeşitliliğini anlamaktan hâlâ çok uzak olduğumuzu gösteriyor.
Milyonlarca leşle ilişkilendirilen tahmini 6,7 milyon ton karbon da balina düşüşlerinin karbon döngüsündeki rolüne dikkat çekiyor. Ölü balinalarla aşağı taşınan maddeler derin okyanus ortamının bir parçası hâline geliyor ve deniz yaşamına enerji sağlamayı sürdürüyor.
Bulgular, benzer arşivlerin dünyanın derin okyanuslarında yaygın olabileceğine işaret ediyor. Peng, gagalı balinalar için önemli olan başka habitatlarda da muhtemelen benzer nekropollerin bulunduğunu ve Diamantina Bölgesi’nin gelecekteki araştırmalara yol gösterebileceğini öne sürdü.
Sualtı Arşivini Korumak ve Keşfetmek
Song, deniz hendeklerinin aşırı derinliklerde bile kirlilik ve insan faaliyetlerinden kaynaklanan artan tehditlerle karşı karşıya olduğu uyarısında bulundu. Bu uzak ortamları ve evrimsel miraslarını korumak için hendek ekosistemlerinde deniz koruma alanlarının oluşturulmasının değerlendirilmesi gerektiğini savundu.
Diamantina keşfi, tek bir alanda iki bilimsel fırsatı bir araya getiriyor: Potansiyel olarak bilinmeyen canlı türlerini tanımlamak ve milyonlarca yıllık balina tarihini kaydeden fosilleri incelemek. Daha fazla kalıntı tortunun altında bulunuyor olabilir.
Araştırmacılar, çalışmaların sürdürülmesinin antik iklimler, değişen okyanus akıntıları ve deniz memelilerinin uzun dönemler içindeki evrimi hakkında bilgi sağlayacağını umuyor. Keşfin ölçeği, bölgeyi son yılların en önemli deniz keşiflerinden biri hâline getirdi.
Bir sonraki araştırmalar arasında aktif leşlerin çevresinde bulunan canlıları incelemek ve benzer birikimlerin bulunabileceği başka yerleri araştırmak var. Diamantina arşivi, jeolojik koşulların balina tarihini korurken günümüzdeki hayvanların ölümlerinin de aynı okyanus tabanındaki yaşamı nasıl sürdürdüğünü gösteriyor.
Öne Çıkanlar
- Sefer, Avustralya’nın yaklaşık 1.600 kilometre batısındaki Diamantina Bölgesi’nde yaklaşık 1.200 kilometreye yayılan 485 balina fosili alanını ve aktif balina düşüşünü belgeledi.
- Kalıntılar 4.200 ila 7.002 metre derinlikte bulundu ve daha önce kaydedilen derinlik aralığını 2.500 metreden fazla genişletti.
- Toplanan fosillerin yaşları yaklaşık 120.000 yıl ile 5,26 milyon yıl arasında değişiyor ve Erken Pliyosen’e kadar uzanıyor.
- Araştırmacılar, yeni adlandırılan Pterocetus diamantinae dahil beş gagalı balina türü ve bir balenli balina türü belirledi.
- Beş aktif balina düşüşü; mikroorganizmalar, kemikleri oyan solucanlar, kırılgan denizyıldızları, yumuşakçalar ve başka canlılardan oluşan toplulukları destekledi. Bazı bölgelerde yoğunluk metrekare başına 2.800 bireye ulaştı.
- Göç, derinlerde beslenme, akıntılar ve V biçimli deniz tabanı arazisi kalıntıların birikmesi için öne sürülen açıklamalar arasında.
- Yoğun kemikler, yavaş tortu birikimi, mineral kaplamalar ve derin okyanusun kararlı koşulları kalıntıların olağanüstü korunmasını açıklıyor.
- Bulgular, antik bir balina arşivini, canlı habitatları ve uzak derin deniz ekosistemleri arasındaki olası bağlantıları ortaya koyuyor.






