Nagatitan: Tayland’ın Son Devi Güneydoğu Asya’da Dinozor Büyüklüğü Rekorunu Kırıyor

10 dakikalık okuma
Nagatitan: Tayland’ın Son Devi Güneydoğu Asya’da Dinozor Büyüklüğü Rekorunu Kırıyor

Bir Göletteki Keşif Dev Bir Dinozoru Ortaya Çıkardı

1,78 metre uzunluğundaki bir ön bacak kemiği, araştırmacıların yaklaşık 27 metre uzunluğunda ve tahminen 25 ila 28 metrik ton ağırlığındaki Nagatitan chaiyaphumensis’i tanımlamasına yardımcı oldu. Yaklaşık 113 milyon yıl önce, bugün Tayland’ın kuzeydoğusunda kalan bölgede yaşayan bu hayvan, Güneydoğu Asya’da şimdiye kadar bulunan en büyük dinozor ve Tayland’da resmen adlandırılan on dördüncü dinozor türü.

İçindekiler
  1. Bir Göletteki Keşif Dev Bir Dinozoru Ortaya Çıkardı
  2. Nagatitan Ne Kadar Büyüktü?
  3. Kemiklerin Ortaya Çıkardıkları
  4. Tayland’la Bağlantılı Bir İsim
  5. Dinozorların Evrim Ağacındaki Yeri
  6. Nehirlerin ve Çalılıkların Uzandığı Sıcak Bir Coğrafya
  7. Bir Dev Nasıl Serin Kalabiliyordu?
  8. Neden Tayland’ın Son Devi Deniyor?
  9. Yerel Bir Keşiften Gelecek Araştırmalara
  10. Bilmeniz Gerekenler

Keşif, 2016’da Chaiyaphum eyaletindeki halka açık bir göletin yakınında başladı. Kurak mevsimde su seviyesinin düşmesiyle çamurda sıra dışı şekiller ortaya çıktı. Bölge sakini Thanom Luangnan, tuhaf kayalara benzeyen bu cisimleri fark ederek Tayland Maden Kaynakları Dairesi’ne haber verdi. Cisimlerin fosilleşmiş kemikler olduğu anlaşıldı.

Mahasarakham Üniversitesi’nde görev yapan National Geographic Kaşifi paleontolog Sita Manitkoon, alanı inceleyen ekibe liderlik etti. 2016-2019 yılları arasında yapılan kazılarda, yaklaşık 1,8 metre uzunluğundaki bir ön bacak fosili de dahil olmak üzere on kemik bulundu. Fonların tükenmesi üzerine çalışmalar 2020’de durdu. National Geographic Society’nin sağladığı hibe, araştırmacıların 2024’te çalışmalarına yeniden başlamasını sağladı.

Scientific Reports’ta yayımlanan çalışma, Nagatitan chaiyaphumensis’i tanıtarak bilim insanlarına Güneydoğu Asya’daki dinozorların boyutları konusunda yeni bir ölçüt sundu. Kalıntıları ayrıca, bu hayvanların nadir ve parçalı fosilleriyle bilinen Khok Kruat Formasyonu’nda şimdiye kadar bulunan en eksiksiz sauropod örneğini oluşturuyor.

Sauropodlar; uzun boyunları, uzun kuyrukları ve sütunları andıran bacakların taşıdığı büyük gövdeleriyle tanınan dinozorlardı. Nagatitan, Tayland’ın fosil kayıtlarına özellikle iri bir örnek eklerken kemikleri de bu hayvanların Asya’daki çeşitliliği ve sıcak iklimlerde yaşama becerileri hakkında ayrıntılar sunuyor.

Reklam

Nagatitan Ne Kadar Büyüktü?

Nagatitan, burnundan kuyruğuna yaklaşık 27 metre, yani kabaca 89 fit uzunluğundaydı. Tahmini 25 ila 28 metrik ton ağırlığındaydı; bazı hesaplamalar bu ağırlığın 30 metrik tona yaklaştığını gösteriyor. Bu, yaklaşık dokuz yetişkin Asya filinin ağırlığına denk. Ayrıca üçten fazla Tyrannosaurus rex’in toplam ağırlığını aşıyordu.

1,78 metrelik ön bacak kemiği, birçok yetişkin insandan daha uzundu. Çalışmanın başyazarı ve University College London’da doktora adayı olan Thitiwoot Sethapanichsakul, ön bacağın üst kısmındaki humerus kemiğini ilk gördüğündeki tepkisini anlattı.

Humerusu ilk gördüğümde benden daha uzundu; bu oldukça şaşırtıcıydı.

Nagatitan bölgesel bir boyut rekoru kırsa da dünyanın başka yerlerinde daha büyük sauropodlar yaşadı. Ağırlığının, ünlü Dippy örneğiyle tanınan Diplodocus carnegii’den en az 10 ton fazla olduğu tahmin ediliyor. Güney Amerika’daki Patagotitan 60 tona ulaşırken Asya’nın devlerinden Ruyangosaurus’un ağırlığının 50 ton olduğu tahmin ediliyor.

Bu karşılaştırmalar, Nagatitan’ı tanıdık büyük sauropodlarla en iri örneklerin arasına yerleştiriyor. Bu boyut aralığındaki yeri, araştırmacılara farklı kıtalardaki dinozorların ne zaman ve nasıl olağanüstü büyük gövdeler geliştirdiğine dair ipuçları veriyor.

Kemiklerin Ortaya Çıkardıkları

Bulunan iskelet; sırttan dört omur, leğen kemiğiyle bağlantılı dört sakral omur, beş sırt kaburgası, sağ humerus, sağ ilium, sol ve sağ pubis kemikleri ile büyük ölçüde eksiksiz bir sağ femurdan oluşuyor. İlium ve pubis, leğen kemiğinin parçaları; femur ise uyluk kemiği.

Araştırmacılar kalıntıların tek bir bireye ait olduğu sonucuna vardı. İskelet parçalarının hiçbiri yinelenmiyordu, kemiklerin boyutları birbiriyle uyumluydu ve parçalar birbirine yakın konumda bulunmuştu. Bu bulgular, ekibin kalıntıları tek bir hayvana ait olarak incelemesini sağladı.

Reklam

Nagatitan’ın orta ve arka sırt omurlarında iki farklı eklem yapısı türü görülüyor. Bu özelleşmiş özellikler omurganın birbirine kenetlenmesine ve devasa gövdenin altında sağlam durmasına yardımcı oluyordu. Omurgadaki farklılıklar, dinozoru akrabalarından ayıran anatomik özellikler arasında yer alıyor.

Sağ ön bacağı, Patagotitan ve Dreadnoughtus gibi yakın zamanda keşfedilen dev sauropodların ön bacaklarına kıyasla orantılı olarak daha uzundu. Araştırmacılar fosilleri üç boyutlu tarama ve baskı yöntemleriyle inceledi. Böylece University College London ve Tayland’daki uzmanlar, kırılgan asıl fosilleri kıtalar arasında taşımadan inceleyebildi.

Örneklerin tamamı Kalasin eyaletindeki Sirindhorn Müzesi’nde muhafaza ediliyor ve gelecekteki araştırmalar için erişilebilir durumda. Sauropod fosillerinin genellikle eksik bulunduğu Khok Kruat Formasyonu’ndaki bu görece kapsamlı iskelet, türleri karşılaştırmak için alışılmadık ölçüde ayrıntılı bir temel sunuyor.

Tayland’la Bağlantılı Bir İsim

Nagatitan adı, mitolojiden iki unsuru bir araya getiriyor. Naga, Güneydoğu Asya folklorunda ve Budist geleneğinde yer alan, genellikle su ve koruyuculukla ilişkilendirilen yılanımsı varlıkları ifade ediyor. Bu çağrışım, kemikleri ortak kullanıma açık bir göletin yanında ortaya çıkan bir hayvana uygun düştü.

Titan ise Yunan mitolojisindeki ilk devlere gönderme yapıyor. Türün adı olan chaiyaphumensis, Chaiyaphum eyaletini onurlandırıyor ve dinozorla kalıntılarının bulunduğu yer arasındaki bağı koruyor.

Nagatitan chaiyaphumensis, Tayland’da resmen adlandırılan on dördüncü dinozor türü oldu. Ülkenin dinozor listesi 1986’da Siamosaurus suteethorni ile başladı; bu yeni keşif, yalnızca kırk yıldır gelişen bilimsel kayıtların bir parçası haline geldi.

University College London’da doktora yapan Taylandlı Sethapanichsakul için bu hayvana isim vermek, çocukluğundan beri taşıdığı bir hayalin gerçekleşmesiydi. Bir dinozora isim vermeyi düşlemiş ve özellikle bu dinozorun Tayland’dan çıkmasını ummuştu.

Adı, hayvanın boyutlarını, bulunduğu yeri ve bölgenin kültürel geleneklerini bir araya getiriyor. Bilimsel tanımı da araştırmacılara Tayland’dan, komşu Laos’tan ve daha geniş Asya fosil kayıtlarından bilinen diğer sauropodlarla karşılaştırabilecekleri ayrı bir tür sunuyor.

Reklam

Dinozorların Evrim Ağacındaki Yeri

Araştırmacılar Nagatitan’ı, Kretase Dönemi’nde yaygın biçimde yaşamış titanosauriform sauropodlardan Somphospondyli grubuna yerleştirdi. Analizde bu grup içindeki Euhelopodidae alt grubuna dahil edildi. Bu alt grup daha önce yalnızca Asya’dan biliniyordu.

Diğer üyeler arasında Tayland’dan Phuwiangosaurus sirindhornae ve Laos’tan Tangvayosaurus hoffeti bulunuyor. Her ikisi de Nagatitan’la yaklaşık aynı dönemde yaşadı ve uzun boyunlar ile sütunları andıran bacaklardan oluşan genel sauropod vücut yapısını paylaştı.

Buna karşın Nagatitan; omurgası, leğen kemiği ve bacak kemikleri bakımından bu iki hayvandan ayrılıyor. Araştırmacıların oluşturduğu evrim ağacında, komşu türlerle yalnızca Güneydoğu Asya’ya özgü ayrı bir alt gruba yerleşmedi. Bunun yerine Asya euhelopodidlerinin çeşitlilik gösteren ve geniş bir coğrafyaya yayılan bir grup olduğu ortaya çıktı.

Analizde 153 takson ve 570 karakter içeren bir veri matrisi kullanıldı. Taksonlar karşılaştırılan organizma gruplarını, karakterler ise karşılaştırmada kullanılan anatomik özellikleri ifade ediyor. Araştırmacılar bu özellikleri, en az sayıda değişiklik gerektiren evrim ağacını bulmayı amaçlayan maksimum yalınlık yöntemiyle inceledi.

Ortaya çıkan ağaç, akrabalık ilişkilerini net biçimde gösterdi. Çalışma, bilinen titanosauriform dinozor çeşitliliğini genişletiyor ve bu dinozorların akrabalarının bölgeye nasıl yayıldığına dair daha ayrıntılı bir tablo sunuyor. Dolayısıyla Nagatitan, hem devasa vücut boyutları hem de Asya sauropodlarının evrimindeki farklı dallar hakkında bilgi sağlıyor.

Nehirlerin ve Çalılıkların Uzandığı Sıcak Bir Coğrafya

Nagatitan, yaklaşık 113 milyon yıl önce, Erken Kretase’nin Aptiyen-Albiyen evrelerinde yaşadı. O dönemde Tayland’ın kuzeydoğusu, bugüne kıyasla Ekvator’a daha yakındı.

Palinomorf verileri ve tortul kayaçlara ilişkin bulgular; yağışın sınırlı olduğu sıcak bir iklime, açık çalılıklara, savanı andıran bitki örtüsüne ve menderesler çizerek akan nehirlere işaret ediyor. Palinomorflar, polen ve spor gibi mikroskobik kalıntılardır; tortul kayaçlara ilişkin bulgular ise zamanla kayaya dönüşen birikintilerin özelliklerinden elde edilir.

Reklam

Nehirlerde balıklar, tatlı su köpekbalıkları, timsahlar ve kaplumbağalar yaşıyordu. İguanodontlar ve erken dönem seratopslar da dahil olmak üzere daha küçük otçul dinozorlar, alçak bitkilerle besleniyordu. Seratopslar, daha sonraki Triceratops’un akrabalarıydı.

Karharodontosauridler ve spinosauridler dahil büyük yırtıcılar da aynı coğrafyada yaşıyordu. Yetişkin bir Nagatitan, boyutu sayesinde az sayıda tehditle karşılaşmış olmalı. Uçan sürüngenler olan pterozorlar muhtemelen nehir boyunca balık avlıyordu.

Nagatitan’ın kozalaklı bitkiler ve tohum eğreltiotlarıyla beslendiği düşünülüyor. Büyük miktarda bitkiyi fazla çiğnemeden yutan bu toplu beslenen hayvan, yiyecekleri işlemek için devasa vücut hacminden yararlanıyordu. Sürekli beslenmesi ve hareketleri, çevresindeki araziyi değiştirebilirdi.

Nehirler, açık bitki örtüsü ve çeşitli hayvanların bir arada bulunması, çok farklı boyutlardaki canlıları destekleyen bir ekosisteme işaret ediyor. Nagatitan bu ekosistemin en büyük otçuluydu ve zaten sıcak olan bu ortamda devasa gövdesini beslemek için çok büyük miktarda yiyeceğe ihtiyaç duyuyordu.

Bir Dev Nasıl Serin Kalabiliyordu?

Nagatitan’ın tropik ortamı, bilim dünyasının uzun süredir yanıt aradığı bir soruyu gündeme getiriyor. Büyük gövdeler ısıyı küçük gövdelere kıyasla daha kolay tutar. Bu büyüklükteki bir hayvan, her gün çok miktarda bitkiyi sindirirken hatırı sayılır miktarda iç ısı da üretmiş olmalı.

University College London’da paleontolog ve çalışmanın ortak yazarlarından Paul Upchurch, sauropodların bu tür koşullarda yaşamasının yarattığı güçlüğe dikkat çekti.

Sauropodların yüksek sıcaklık koşullarına dayanabilmiş olması biraz tuhaf görünüyor.

Sauropodların vücut yapısı olası açıklamalar sunuyor. Uzun boyun ve kuyruk, ısının dışarı atılabileceği yüzey alanını artırıyordu. Geniş deri yüzeyi sayesinde radyasyon ve konveksiyon yoluyla ısı kaybı mümkün oluyordu; başka bir deyişle ısı hayvanın bedeninden çevreye ve esen havaya geçebiliyordu.

Akciğerlere bağlı karmaşık hava kesesi sistemi de doğal bir soğutma düzeneği işlevi görmüş ve her nefes verişte ısının dışarı atılmasını sağlamış olabilir. Bu uyumların tümü, sauropodların sıcak koşullarda gelişmesine ve aynı ekosistemleri paylaşan diğer otçullara karşı avantaj elde etmesine yardımcı olmuş olmalı.

Reklam

Orta Kretase’de küresel sıcaklıklar yükseldi ve yaşam alanları açık, sıcak ormanlık bölgelere dönüştü. Sauropodlar bu koşullara uyum sağlayacak özelliklere zaten sahipti ve gövdeleri daha da büyüdü. Bu eğilim, Nagatitan’ın yaşadığı dönemden sonra milyonlarca yıl sürdü ve sonunda Asya’da, Güney Amerika’da ve muhtemelen Afrika’da Geç Kretase’nin dev titanozorlarını ortaya çıkardı.

Nagatitan, bu gelişimin daha erken bir evresini gözler önüne seriyor. Sıcak bir ortamda bu denli büyük olması, araştırmacıların daha da büyük türler ortaya çıkmadan önce sauropodların dev olmanın getirdiği fiziksel zorlukların üstesinden nasıl geldiğini incelemesine yardımcı oluyor.

Neden Tayland’ın Son Devi Deniyor?

Khok Kruat Formasyonu, Tayland’da dinozor fosilleri içerdiği bilinen en genç kaya tabakası. Ülkenin jeolojik kayıtlarındaki bu konum, Nagatitan’a verilen “Tayland’ın son devi” lakabını açıklıyor.

Palinomorf çalışmaları formasyonun Üst Aptiyen’e tarihlendiğini, üst bölümünün ise Albiyen’e uzanabileceğini gösteriyor. Nagatitan’ın yaşamasından kısa süre sonra bölgenin büyük kısmı sığ bir denizin altında kaldı. Ormanlardan ve taşkın ovalarından hayvanları koruyan tortulların yerini denizel birikintiler aldı.

Bu nedenle araştırmacılar, Tayland’ın kaya oluşumlarında daha büyük ya da daha yakın dönemde yaşamış sauropodlar bulmayı beklemiyor. Dinozor çağının sonlarına doğru oluşan daha genç kayaçlarda dinozor kalıntılarına rastlanması olası görünmüyor; çünkü bölge o dönemde okyanusla kaplanmıştı.

Bu lakap, söz konusu jeolojik kayda gönderme yapıyor. Nagatitan’ın kemikleri, yükselen denizlerin bölgeyi dönüştürmesinden ve daha genç tortullarda karada yaşayan canlı kalıntılarının korunmasının kesintiye uğramasından önceki manzarayı koruyor.

Keşif alanında artık daha ileri araştırmalara ve halk eğitimine yönelik bir merkez bulunuyor. Bir bölge sakininin çamurda tuhaf cisimler fark ettiği yer, araştırmacıların geçmişi incelemeyi sürdürdüğü ve ziyaretçilerle bu hayvanın öyküsünü paylaştığı bir alana dönüştü.

Yerel Bir Keşiften Gelecek Araştırmalara

Tayland, resmi dinozor araştırmalarına yalnızca kırk yıl önce dahil oldu; buna rağmen bugün Asya’nın dinozor fosilleri bakımından en zengin ülkeleri arasında yer alıyor. Manitkoon, ülkedeki dinozor kalıntılarının bolluğuyla kıtada muhtemelen Çin ve Moğolistan’ın ardından üçüncü sırada olduğunu söyledi.

Reklam

Taylandlı kurumlarla University College London gibi uluslararası ortaklar arasındaki işbirliği, yeni keşifleri hızlandırıyor ve yeni nesil bilim insanlarının yetişmesine katkıda bulunuyor. Üç boyutlu tarama, örnekleri dünyanın dört bir yanındaki uzmanların erişimine açarken tekrar tekrar seyahat etme ve bununla ilişkili karbon salımını azaltıyor.

Nagatitan projesi, araştırmaların devam eden finansmana nasıl bağlı olabileceğini de gösteriyor. Kazıların başladığı, çalışmaların durduğu ve bilimsel tanım yayımlanmadan önce yeniden destek sağlandığı süreç birkaç yıla yayıldı.

  • 2016: Thanom Luangnan, Chaiyaphum eyaletindeki halka açık bir göletin yanında ortaya çıkan fosilleri fark ederek Maden Kaynakları Dairesi’ne haber verdi.
  • 2016-2019: İlk kazılarda yaklaşık 1,8 metre uzunluğundaki bir ön bacak fosili de dahil olmak üzere on kemik bulundu.
  • 2020: Fonların tükenmesiyle çalışmalar durdu.
  • 2024: National Geographic Society’nin sağladığı hibe, araştırmacıların çalışmalarına yeniden başlamasını sağladı.

Ekip, müze koleksiyonlarında henüz tanımlanmamış ve başka yeni türleri temsil edebilecek çok sayıda sauropod fosili bulunduğuna inanıyor. Kaynak yetersizliği nedeniyle bazıları yıllardır depolarda, bilimsel olarak incelenmeyi bekliyor.

Halkı bilgilendirmek de öncelikler arasında. Araştırmacılar, Tayland’dan çıkan dev bir dinozorun kırsal bölgelerdeki toplulukları paleontolojinin değerini tanımaya ve aşınma ya da inşaat çalışmaları fosilleri yok etmeden önce sıra dışı bulguları bildirmeye teşvik etmesini umuyor.

Nagatitan chaiyaphumensis’in gerçek boyutlarında bir canlandırması, Bangkok’taki Asiatique bünyesinde yer alan Thainosaur Müzesi’nde sergileniyor. Ziyaretçiler hayvanın boyutlarını görebilirken Sirindhorn Müzesi’ndeki asıl kemikler bilimsel çalışmalar için kullanılmaya devam ediyor. Keşif alanındaki araştırma merkeziyle birlikte bu kurumlar, bulguyu hem halk eğitimine hem de devam eden araştırmalara bağlıyor.

Bilmeniz Gerekenler

  • Nagatitan chaiyaphumensis, Güneydoğu Asya’da bulunan en büyük dinozor. Yaklaşık 27 metre uzunluğunda ve tahminen 25 ila 28 metrik ton ağırlığında; bazı hesaplamalar ağırlığının 30 tona yaklaştığını gösteriyor.
  • Thanom Luangnan, fosilleri 2016’da Chaiyaphum eyaletindeki bir göletin yanında keşfetti.
  • Hayvan yaklaşık 113 milyon yıl önce yaşadı ve Asya sauropodlarının bir alt grubu olan Euhelopodidae ailesine ait.
  • Omurları, leğen kemiği ve uzuv kemikleri, Tayland ve Laos’taki akrabalarından farklılık gösteriyor.
  • Bu iskelet, Tayland’da dinozor fosilleri içerdiği bilinen en genç kaya tabakası Khok Kruat Formasyonu’nda bulunan en eksiksiz sauropod örneği.
  • Nagatitan, Tayland’da resmen adlandırılan on dördüncü dinozor türü. Fosilleri Kalasin eyaletindeki Sirindhorn Müzesi’nde muhafaza ediliyor.
  • Hayvanın gerçek boyutlarındaki canlandırması, Bangkok’taki Asiatique bünyesinde yer alan Thainosaur Müzesi’nde sergileniyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir