Yaşlı nüfus ilk kez çocuk nüfusunu geçti, Çin’de yaşlanmanın baskısı artıyor

11 dakikalık okuma
Yaşlı nüfus ilk kez çocuk nüfusunu geçti, Çin’de yaşlanmanın baskısı artıyor

Nüfustaki dönüm noktasının sonuçları şimdiden hissediliyor

Çin’de 65 yaş ve üzerindekilerin sayısı, 1949’da modern kayıtların tutulmaya başlanmasından bu yana ilk kez 0-14 yaş arasındaki çocukların sayısını geçti. Ulusal İstatistik Bürosu tarafından yayımlanan ülke çapındaki örneklem araştırmasına göre yaşlı nüfusun toplam nüfustaki payı yüzde 15,87’ye ulaşırken çocukların payı yüzde 15,25’te kaldı.

İçindekiler
  1. Nüfustaki dönüm noktasının sonuçları şimdiden hissediliyor
  2. On yıllar süren doğum kısıtlamaları aile büyüklüğünü nasıl değiştirdi?
  3. Düşük doğurganlık ve dengesiz cinsiyet dağılımı
  4. İş gücü, toplam nüfustan önce zirveye ulaştı
  5. Emeklilik sistemleri ve aileler artan taleple karşı karşıya
  6. Yimianpo’daki değişim sokaklara yansıyor
  7. Bakım ve çocuk sahibi olma konusunda yeni planlar
  8. Büyüme baskısı ve değişen iş dünyası
  9. Yaşlı tüketiciler ve daha eğitimli çalışanlar
  10. Doğum teşvikleri artırılırken emeklilik yaşı yükseliyor
  11. Doğu Asya benzer baskılarla karşı karşıya
  12. Öne çıkan noktalar

Kasım ayında yapılan mini nüfus sayımı 20 milyondan fazla kişiyi kapsadı. Nüfusun yüzde 1’ini temsil ettiği belirtilen bir örneklemden elde edilen sonuçlar, her on yılda bir yapılan tam nüfus sayımları arasındaki dönemde Çin’in demografik yapısına ilişkin en güvenilir tabloyu sunuyor. Yaklaşık 1,4 milyar nüfuslu ülkede bu tersine dönüş, toplumun yaşlanmaya başladığını gösteriyor ve geçişin birçok politika yapıcının öngördüğünden daha hızlı ilerlediğine işaret ediyor.

İki yaş grubu arasındaki fark 0,62 yüzde puan. Fark dar olsa da geniş kapsamlı sonuçlar doğuracak iki değişimi bir araya getiriyor: nüfusa katılan çocukların azalması ve emeklilik maaşları, sağlık hizmetleri ve günlük yardımın temel ihtiyaçlar hâline geldiği yaşlara ulaşanların artması.

Bağımsız demograf He Yafu, emekli maaşı ve yaşlı bakım hizmetlerinden yararlanan temel grubu oluşturan 65 yaş ve üzerindekilerin artık çocuk nüfusunu geçtiğine dikkat çekti. Bu durum, kamu emeklilik ödemeleri üzerindeki baskıyı artırırken küçülen ailelerde yaşlılara bakabilecek akraba sayısını da azaltıyor.

Çin’de 15-59 yaş grubunun toplam nüfustaki payı da on yıl önceki yüzde 67,33’ten yüzde 61,89’a geriledi. 5,44 yüzde puanlık düşüş, nüfusun potansiyel iş gücünü ölçmekte yaygın olarak kullanılan yaş grubundaki kişilerin oranının azaldığı anlamına geliyor. Daha fazla yaşlı desteğe ihtiyaç duyarken bu desteği sağlayabilecek çalışan sayısı azalıyor.

Hastaneler, bakım hizmetleri ve aileler aynı değişimle farklı yönlerden karşı karşıya. Tedavi, günlük yardım ve uzun süreli bakım talebi, yakınların sunduğu bakımın artışından daha hızlı yükseliyor; kamu hizmetlerinin henüz karşılayamadığı ihtiyaçlar ortaya çıkıyor.

Reklam

On yıllar süren doğum kısıtlamaları aile büyüklüğünü nasıl değiştirdi?

Çin’in yaş yapısı, doğumları azaltan ve aile yaşamına ilişkin beklentileri yeniden şekillendiren onlarca yıllık hükümet politikalarını yansıtıyor. Değişim, tek çocuk politikasından önce, 1970’lerde uygulanan ve daha geç evlenmeyi, doğumlar arasındaki süreyi uzatmayı ve daha az çocuk sahibi olmayı teşvik eden girişimle başladı.

Doğurganlık oranı 1970’te kadın başına 6,1 çocuktan 1980’de 2,7’ye geriledi. 1980’de başlayan tek çocuk politikası, kentlerdeki çiftlerin çoğunu tek çocukla sınırlandırdı. Daha sonra yapılan değişikliklerle kırsal kesimdeki ailelerin ilk çocuklarının kız olması hâlinde ikinci çocuk sahibi olmasına izin verildi.

Yetkililer, doğum kontrolü kampanyasının 100 milyon ila 400 milyon doğumu önlediğini tahmin ediyor. Toplam doğurganlık hızı 1991’de kadın başına 2,1 çocuk olan nüfusun kendini yenileme düzeyinin altına indi. Nüfusun kendini yenileme düzeyi, bir kuşağın yerini alabilmesi için gereken ortalama çocuk sayısını ifade ediyor.

Tek çocuk sınırı, kuşaklar arasında kalıcı bir dengesizlik yarattı. Daha önce doğan kalabalık kuşaklar emekliliğe yaklaşırken onları izleyen daha küçük kuşaklar okullardan geçip iş gücüne katıldı. Sonuçlar artık emeklilik sistemlerinde, iş yerlerinde ve hanelerde aynı anda görülüyor.

Çin, 2016’da tek çocuk politikasını kaldırarak iki çocuk sınırına geçti, 2021’de ise sınırı üç çocuğa yükseltti. Hükümet o tarihten bu yana doğumları teşvik etmeye yönelse de bu değişiklikler kalıcı bir toparlanma sağlamadı. Ekonomik baskılar, değişen toplumsal cinsiyet rolleri ve küçük aile beklentilerinin sürmesi çocuk sahibi olma isteğini azaltıyor.

Düşük doğurganlık ve dengesiz cinsiyet dağılımı

Çin’in toplam doğurganlık hızı 2022’de 1,09’a geriledi, 2023’te ise yaklaşık 0,99’a düştüğü bildirildi. Bu ölçüt, mevcut doğum oranlarının doğurganlık çağı boyunca sürmesi hâlinde bir kadının ortalama kaç çocuk sahibi olacağını tahmin ediyor. Bire yakın bir oran, 2,1 olan nüfusun kendini yenileme düzeyinin çok altında.

Bu rakamlar Çin’i dünyada doğurganlık oranı en düşük ülkeler arasına yerleştiriyor; oran ülkedeki ABD ve Japonya oranlarının da altında. Daha fazla çocuk sahibi olmaya izin verilmesi yasal sınırları değiştirdi, ancak ebeveynlik kararlarının ardındaki mali ve kişisel hesaplar doğumları düşük tutmaya devam ediyor.

Doğum kısıtlamaları döneminde erkek çocuk tercih edilmesi, kadın ve erkek nüfusu arasındaki dengeyi de bozdu. Çin’de erkeklerin sayısı kadınlardan yaklaşık 35 milyon fazla. Bu fark, aile kurmayı zorlaştırıyor ve gelecekteki doğumları kısıtlayan bir başka etkene dönüşüyor.

Reklam

İş gücü, toplam nüfustan önce zirveye ulaştı

Çin’de çalışma çağındaki nüfus 2013’te zirve yaptı. Ülkenin toplam nüfusu ise daha önceki tahminlerden sekiz yıl erken, 2021’de zirveye ulaştı. Dolayısıyla iş gücü, nüfus azalmaya başlamadan çok önce küçülmeye başladı.

Birleşmiş Milletler modelleri, 60 yaş ve üzerindekilerin nüfustaki payının 2050’ye kadar iki katına çıkarak yaklaşık yüzde 30’a ulaşacağını öngörüyor. Modeller ayrıca yaşlı bağımlılık oranının 2022’deki yüzde 20’den 2050’ye kadar yüzde 51’e yükseleceğini tahmin ediyor.

Bağımlılık oranı, yaşlı nüfusun çalışma çağındaki nüfusa oranını karşılaştırıyor. Basitçe ifade etmek gerekirse, oranın yüzde 20’den yüzde 51’e çıkması, çalışma çağındaki her 100 kişiye karşılık yaklaşık 20 yaşlı varken bu sayının yaklaşık 51’e yükselmesi demek. Bu ölçüt, kuşaklar arasındaki dengenin nasıl değiştiğini gösteriyor.

Çin’deki demografik ve politik değişimler birkaç on yıla yayıldı:

  • 1970-1980: Daha geç evlenme, doğumlar arasında daha uzun süre bırakma ve daha az çocuk sahibi olma girişimi döneminde doğurganlık kadın başına 6,1 çocuktan 2,7’ye geriledi.
  • 1980: Tek çocuk politikası başladı ve kentlerdeki çiftlerin çoğu tek çocukla sınırlandırıldı.
  • 1991: Doğurganlık, 2,1 olan nüfusun kendini yenileme düzeyinin altına indi.
  • 2013: Çalışma çağındaki nüfus zirveye ulaştı.
  • 2016: Tek çocuk politikasının yerini iki çocuk sınırı aldı.
  • 2021: Toplam nüfus zirveye ulaştı ve izin verilen çocuk sayısı üçe çıkarıldı.
  • 2022: Çin özel emeklilik sistemini başlattı.
  • Aralık 2024: Özel emeklilik sistemi ülke çapında genişletildi.
  • 2025: Yasal emeklilik yaşları kademeli olarak yükseltilmeye başlandı.

Kasım ayındaki araştırma bu kronolojiye yeni bir dönüm noktası ekliyor: 65 yaş ve üzerindekilerin sayısı 0-14 yaş arasındaki çocukların sayısını geçti. Bu iki yönlü değişim, Çin’in hem küçülen iş gücünü hem de artan emeklilik desteği ihtiyacını aynı anda ele alması gerektiği anlamına geliyor.

Reklam

Emeklilik sistemleri ve aileler artan taleple karşı karşıya

Çin’in kamu emeklilik sistemi, mevcut emeklilere yapılan ödemeleri büyük ölçüde hâlen çalışanların katkılarıyla karşılıyor. Ödeme yapanların sayısı emekli aylığı alanlara kıyasla düştükçe sisteme giren ve çıkan para arasındaki farkı yönetmek zorlaşıyor.

Yetkililer, emeklilik birikimleri için üçüncü sütun olarak 2022’de özel emeklilik sistemini başlatarak tasarruflara yeni bir kanal ekledi. Sistem, Aralık 2024’te kent veya kırsal emeklilik sigortasına kayıtlı tüm çalışanları kapsayacak şekilde ülke çapında genişletildi.

1960’lardaki bebek patlaması döneminde doğan kuşak tamamen emekliliğe geçerken daha kapsamlı reformlar yapılmazsa emeklilik ödemeleri üzerindeki baskı artabilir. Özel tasarruflar destek kaynaklarını çeşitlendirirken kamu sistemi, katkı yapanlarla yararlanıcılar arasındaki değişen dengeyle karşı karşıya kalmaya devam ediyor.

Aileler de benzer bir sıkışma yaşıyor. Birkaç kuşağın aynı çatı altında yaşadığı si shi tong tang geleneği, genç yetişkinlerin kıyıdaki büyük kentlere taşınması ve ebeveynlerinin iç kesimlerdeki kasabalarda kalmasıyla zayıflıyor.

Tek çocukların bakım sorumluluğunu paylaşabilecekleri çoğu zaman kardeşleri yok. İşlerini, kendi hanelerini ve yaşlanan ebeveynlerine karşı sorumluluklarını dengelemek zorundalar. Coğrafi uzaklık, özellikle ebeveynin düzenli sağlık kontrollerine ya da günlük işlerinde yardıma ihtiyacı olduğunda bu görevi daha da zorlaştırıyor.

Kamu emeklilik sisteminin finansmanı ile ailelerin ücretsiz bakım emeği, aynı sorunun birbiriyle yakından bağlantılı parçaları. Yaşlı nüfusun artması hem gelir hem de günlük yaşamda yardım ihtiyacını büyütürken genç kuşakların küçülmesi her iki desteği sağlama kapasitesini azaltıyor.

Yimianpo’daki değişim sokaklara yansıyor

Kuzeydoğudaki Heilongjiang eyaletinde eski bir demir yolu karakolu olan Yimianpo, ülke çapındaki değişimin belirgin bir örneğini sunuyor. Resmî verilere göre kasabanın nüfusu 2010-2020 arasında yaklaşık üçte bir oranında azaldı.

Kasabadaki çocuk sayısı bu dönemde yarıya inerken yaşlı nüfus yüzde 70’ten fazla arttı. Eski ilkokullardan biri artık depo olarak kullanılıyor, bir diğeri otoparka dönüştürülmüş; sinema salonu ise terk edilmiş durumda. Bölge sakinleri sokaklarda neredeyse hiç genç olmadığını söylüyor.

48 yaşındaki Lin Xin, Pekin’de geçirdiği yirmi yılın ardından Yimianpo’ya döndü. Yardım edebilecek başka bir akrabası olmadığı için hasta ebeveynlerine bakmak üzere başkentin sunduğu ekonomik fırsatları geride bıraktı.

Kızı Lu Lin, Pekin’de üniversiteye giden 20 yaşında bir öğrenci. Yimianpo’ya dönmeyi planlamıyor ve kişisel özgürlük ile mali hedeflerini gerekçe göstererek annelik konusunda kararsız olduğunu söylüyor. İki kuşağın ihtiyaç ve beklentileri, bir aileyi farklı yönlere çekebiliyor.

Reklam

Bakım ve çocuk sahibi olma konusunda yeni planlar

Lin Xin, arkadaşları ve kardeşleriyle yaşlandıklarında birbirlerine destek olmayı konuştuklarını söylüyor. Ebeveynlerine bakmak için memleketine dönen Lin, yaklaşımlarını şöyle anlattı:

Bir arada kalıp topluca emekli olmayı düşünüyoruz.

Planı, gayriresmî dayanışma ağlarının birkaç kuşağın birlikte yaşadığı hanelerin yerini nasıl alabileceğini gösteriyor. Bugün bakım sağlayanlar, ileride kendilerine kimin yardım edeceğini şimdiden düşünüyor.

Lu Lin, çocuk sahibi olmayı düşünmeden önce en az 5 milyon yuan, yaklaşık 700 bin dolar, birikimi olması gerektiğini söylüyor. Bu miktar çalışanların çoğunun ulaşamayacağı kadar yüksek, ancak ebeveynlikle ilişkilendirdiği mali güvenceye somut bir ölçü sunuyor.

Heilongjiang’da 2023’te her 1.000 kişide üçten az doğum kaydedildi; bu, Çin’in en düşük doğum oranlarından biri. Hükümetin birkaç bin yuanlık sübvansiyonları bu rakamları değiştirmekte yetersiz kaldı. Çok daha büyük mali hedefleri ve kişisel özgürlük meselelerini tartan aileler açısından mütevazı bir ödeme, hesaplarını pek değiştirmiyor.

Büyüme baskısı ve değişen iş dünyası

Demografların “zenginleşmeden yaşlanmak” diye tanımladığı durum Çin’in karşı karşıya olduğu başlıca sorunlardan biri. Nüfusları yaşlanmadan önce zenginleşen Batı ülkelerinin aksine Çin, orta gelirli bir ülkeyken derin bir demografik dönüşüm yaşıyor.

Bu zamanlama, yüksek gelir düzeyine ulaşmadan ekonominin duraklaması anlamına gelen orta gelir tuzağı riskini artırıyor. İş gücü açığı, artan sosyal yardım maliyetleri ve verimlilikteki zayıflama birleşerek bu aşamanın aşılması için gereken kazanımları yavaşlatabilir.

Uluslararası Para Fonu, yaşlanmanın 2050’ye kadar toplam faktör verimliliği artışını yılda 0,3 yüzde puan azaltabileceğini tahmin ediyor. Toplam faktör verimliliği, bir ekonominin çalışanlarını, ekipmanlarını ve diğer kaynaklarını üretime ne kadar verimli dönüştürdüğünü ifade ediyor. Yerli araştırmacılar, ortalama gayrisafi yurt içi hasıla artışının 2040’larda kademeli olarak düşük tek haneli oranlara gerileyeceğini öngörüyor.

Genç ve beden gücüne dayalı işlerde çalışanların sayısı azaldıkça mavi yakalı işlerin ücretleri şimdiden yükseliyor. Artan iş gücü maliyetleri, Çin’in imalat sanayisinin gelişmesine katkı sağlayan ihracat rekabet gücünü tehdit ediyor.

Pekin, robotik ve sanayinin modernleştirilmesini teşvik eden Yeni Kalite Üretici Güçler platformuyla otomasyonu ekonomi stratejisinin merkezine aldı. Amaç, çalışan sayısı azalırken teknolojiyle daha fazla üretim yapmak.

Reklam

Yaşlı tüketiciler ve daha eğitimli çalışanlar

Şirketler, yaşlıların kullandığı ürün ve hizmetleri kapsayan gümüş ekonomisinde de fırsatlar görüyor. Analistler, sağlık hizmetleri, emeklilik toplulukları, yardımcı cihazlar ve özel tüketim ürünlerini kapsayan Çin yaşlı bakım pazarının 2030’a kadar 3 trilyon dolara ulaşabileceğini tahmin ediyor.

Bu hizmetlere yönelik talep, paranın harcandığı alanları ve ihtiyaç duyulan işletme türlerini değiştiriyor. Yaşlı nüfustaki artış, bakım sistemleri üzerindeki baskıyı büyütürken tedavi, destek ve uygun ürünler sağlayabilecek kuruluşlar için daha büyük bir pazar da yaratıyor.

Hakemli bir dergide yayımlanan araştırma, Çin’de demografik temettünün değişmesinin harcanabilir geliri artırıp bölgesel tüketim koşullarını iyileştirerek kişi başına hanehalkı tüketimini yükselttiğini ortaya koydu.

Demografik temettü, çalışan nüfusun bakmakla yükümlü olunan kişilere oranla yüksek olmasının sağlayabileceği ekonomik yarardır. Çalışan sayısının fazlalığından kaynaklanan bu yarar azalırken beşerî sermayeye yapılan yatırımlar sürerse, daha iyi eğitimli çalışanlara bağlı farklı bir yarar kayıpları kısmen telafi edebilir. Beşerî sermaye, insanların işlerine kattığı eğitim, beceri ve bilgi birikimini ifade ediyor.

Dolayısıyla Çin’in karşı karşıya olduğu zorluk yalnızca çalışan sayısıyla ilgili değil. Bu çalışanların verimliliği, kullanabildikleri teknoloji ve yaşlı nüfusun harcama ihtiyaçları da ekonomik büyümeyi şekillendirecek.

Doğum teşvikleri artırılırken emeklilik yaşı yükseliyor

Çin, 2025’te yasal emeklilik yaşlarını kademeli olarak yükseltmeye başladı. On beş yıl içinde emeklilik yaşı erkeklerde 63’e, beyaz yakalı kadınlarda 58’e çıkacak. Mavi yakalı kadınlar ise 50 yerine 55 yaşında emekli olacak.

Yetkililer, deneyimli çalışanları daha uzun süre işte tutmanın iş gücü arzını desteklemesini ve kısa vadede emeklilik ödemelerini azaltmasını umuyor. Reform, iş yaşamını uzatırken istihdama katılan küçük kuşaklar yeni çalışan sayısını sınırlamaya devam ediyor.

Hükümet doğumları teşvik etmek için nakit ödemeler, vergi indirimleri ve daha uzun çocuk bakım izinleri de sunuyor. Anaokulunun son yılı için öğrenim ücreti kaldırıldı; bazı belediyeler konut sübvansiyonu sağlıyor.

Çin, aile içinde sağlanan desteğin sürdürülmesi zorlaştıkça yaşlı bakım altyapısını ve profesyonel bakım hizmetlerini genişletiyor. 2022’de başlatılan özel emeklilik sistemi, sonradan ülke çapında yaygınlaştırılması ve yaşlı bakımı için izin sunan yerel programlar, kurumların daha büyük rol oynadığı bir güvenlik ağına doğru atılan adımlar.

Dünya Sağlık Örgütü, 2040’a kadar Çin’de yaklaşık 402 milyon kişinin, yani nüfusun yüzde 28’inin, 60 yaşın üzerinde olacağını tahmin ediyor. Daha önce hiçbir toplumun yönetmediği ölçekteki bu yaşlı nüfusu desteklemek, kamu harcamalarının uzun süre devam etmesini ve toplumun her kesiminde uyum sağlanmasını gerektirecek.

Reklam

Doğu Asya benzer baskılarla karşı karşıya

Japonya ve Güney Kore de kalıcı biçimde düşük doğum oranlarıyla mücadele ediyor. Japonya düşük doğurganlığı sessiz bir acil durum olarak tanımlarken Güney Kore durumunu ulusal acil durum ilan etti.

En hızlı yaşlanan toplumlardan biri olan Singapur, bu sorunla başa çıkmak için teknolojiden geniş ölçüde yararlanıyor ve çalışma yaşamını uzatıyor. Bu yaklaşımlar, daha az genç çalışanın bulunduğu bir ekonomiyi desteklemek için insanları daha uzun süre çalıştırma ve otomasyondan yararlanma çabalarıyla örtüşüyor.

Uluslararası Çalışma Örgütü, Asya’nın önümüzdeki otuz yılda Batı toplumlarının önceki altmış yılda yaşadığı ölçüde yaşlanacağı uyarısında bulunuyor. Bölgedeki iş gücüne katılım oranının 2050’ye kadar yüzde 61’den yüzde 55’e gerilemesi bekleniyor. İş gücüne katılım oranı, çalışan ya da iş arayan kişilerin nüfustaki payını ölçüyor.

Çin, bölgesel baskılarla olağanüstü bir ölçekte karşı karşıya. Kısa vadeli öncelikleri emeklilik sistemini finanse etmek, bakım hizmetlerini genişletmek ve aileleri desteklemek; uzun vadeli adımları ise doğumları artırmayı ve küçülen iş gücünü daha verimli hâle getirmeyi amaçlıyor. Araştırmada yaşlılarla çocukların sayısının tersine dönmesi, bu talepleri tek bir karşılaştırmada açıkça ortaya koyuyor.

Öne çıkan noktalar

  • Çin’de 65 yaş ve üzerindekiler toplam nüfusun yüzde 15,87’sini oluşturuyor; 1949’da modern kayıtların tutulmaya başlanmasından bu yana ilk kez 0-14 yaş arasındaki çocukların yüzde 15,25’lik payını aşıyor.
  • 15-59 yaş grubunun nüfustaki payı, on yıl önceki yüzde 67,33’ten yüzde 61,89’a geriledi.
  • Tek çocuk sınırının kaldırılmasına rağmen doğurganlık 2022’de kadın başına 1,09 çocuğa, 2023’te ise bildirildiğine göre yaklaşık 0,99’a düştü.
  • Çalışma çağındaki nüfus 2013’te, toplam nüfus ise 2021’de zirveye ulaştı.
  • Küçülen aileler ve göç, yaşlılara bakabilecek akraba sayısını azaltıyor.
  • Çin emeklilik yaşlarını yükseltiyor, emeklilik birikimlerini ve profesyonel bakım hizmetlerini genişletiyor, otomasyonu teşvik ediyor ve doğumlar için destek sunuyor.
  • Dünya Sağlık Örgütü, 2040’a kadar Çin’de yaklaşık 402 milyon kişinin 60 yaşın üzerinde olacağını öngörüyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir