280 Bin Tonluk Üretim, Yunnan’ı Değişen Pazarın Merkezine Taşıdı
Yunnan eyalet Ticaret Dairesi’ne göre eyalette 2025’te 280 bin ton yaban mersini üretildi. Bu üretim, Çin’de bir zamanlar pahalı bir ithal ürün olarak alınan meyvenin düzenli olarak satın alınan bir ürüne dönüşmesine katkı sağladı. Ülkenin güneybatısındaki eyalet, artık Çin’de yetiştirilen yaban mersinlerinin yaklaşık onda üçünü karşılıyor; üreticilerinin ürünleri Dubai’ye kadar ulaşıyor.
İçindekiler
- 280 Bin Tonluk Üretim, Yunnan’ı Değişen Pazarın Merkezine Taşıdı
- Yunnan Neden Büyüyen Bir Üretim Merkezi Hâline Geldi?
- Hassas Tarım Üretim Maliyetlerini Değiştiriyor
- Çin’de Geliştirilen Bir Çeşit ve On Yıllık Büyüme
- İhracat Küçük Bir Tabanın Üzerinden Büyüyor
- Yunnan’da Toplanan Meyve Dubai’de Tüketiliyor
- Köylüler Yaban Mersini İşinden Nasıl Pay Alıyor?
- Sağlıklı Yaşama Yönelik Talep, Farklı Mevsimlere Yayılan Bir Pazarla Buluşuyor
- Bir Sonraki Aşama Neden Kaliteye Bağlı?
- Öne Çıkanlar
Çin, 2020’den bu yana dünyanın en büyük yaban mersini üreticisi. Hükümet verilerine göre 2025’te ülke genelinde üretim 810 bin tona ulaştı; sektör konferanslarında paylaşılan veriler ise üretimin 957 bin tona doğru yükseldiğine işaret etti. Yunnan’daki ekim alanı 23 bin hektara çıktı. Eyaletin yaban mersini sektörü, on yılı biraz aşkın sürede niş bir faaliyetten büyük bir tarım sektörüne dönüştü.
Şanghay’daki soğuk hava depolarına her gün taze Yunnan yaban mersinleri geliyor; meyveler saatler içinde süpermarketlere ve çevrim içi alışveriş platformlarına ulaşıyor. Kentteki büyük bir toptan meyve pazarında bir tüccar, artan arzın ve düşen fiyatların alışveriş alışkanlıklarını nasıl değiştirdiğini anlattı.
Son yıllarda değişim çarpıcı oldu. Üretim artıp fiyatlar daha ulaşılabilir hâle gelince talep de yükseldi.
18 milimetre çapındaki yaban mersinlerinden oluşan 12 kutu artık 98 yuana (14 dolar) satılıyor. Bu fiyat, yalnızca birkaç yıl önce ulaşılması güç görünürdü. Pekin’de yaşayan 26 yaşındaki ofis çalışanı Ye Yufei, kısa süre önce bir haftada 16 kutu sipariş etti. Satın aldıkları, milyonlarca tüketici için bu meyvenin ara sıra alınan bir ikramdan günlük atıştırmalığa dönüşmesini yansıtıyor.
Çin’deki sosyal medya kullanıcıları bu değişime bir ad verdi: “yaban mersini özgürlüğü”. Bu ifade, meyveyi masrafını düşünmeden satın alabilmek anlamına geliyor. Bu söylemin ardında, çok daha büyük bir arzı mümkün kılan yetiştirme ve bitki ıslahı yöntemlerindeki dönüşümün yanı sıra taşımacılık ve kırsal işletme modellerindeki değişiklikler bulunuyor.
Yunnan Neden Büyüyen Bir Üretim Merkezi Hâline Geldi?
Yunnan; bol güneş ışığını, asitli toprağı ve gündüz ile gece sıcaklıkları arasındaki belirgin farkı bir arada sunuyor. Yunnan Tarım Bilimleri Akademisi’ne bağlı Alp Ekonomik Bitkiler Enstitüsü Direktörü He Jiawei, bu koşulların asitliği düşük tutarken şekerlerin meyvede tam olarak birikmesini sağladığını söylüyor.
He, eyaletin bu ürünü yetiştirmeye elverişliliğini basitçe şöyle ifade etti:
Yunnan, yaban mersininin doğal yaşam alanı.
Bu koşullarda yetişen yaban mersinleri, pek çok uluslararası rakibine kıyasla daha diri bir dokuya, daha yoğun bir mumsu tabakaya ve daha yüksek antosiyanin içeriğine sahip. Mumsu tabaka, meyveyi koruyan doğal örtü. Antosiyaninler ise yaban mersinini tüketiciler için cazip kılan sağlık yararlarıyla ilişkilendirilen bileşikler.
Yunnan’da ayrıca 46 yabani yaban mersini türü bulunuyor; bu sayı Çin’deki yabani çeşitlerin yarısından fazlasına karşılık geliyor. Bu bitkiler, yerel koşullara uygun kültür çeşitleri geliştirilmesi için genetik kaynak sağlıyor. Dolayısıyla eyaletin avantajı, iklim koşullarının ötesinde, ıslah çalışmalarında kullanılabilecek bitki çeşitliliğini de kapsıyor.
Honghe Hani ve Yi Özerk İli’ndeki Mengzi ve Mile, sera üretiminin merkezleri hâline geldi. Yalnızca Mengzi’de 2 bin 300 hektardan fazla alanda seralarda yaban mersini yetiştiriliyor. Bu üretim 3 milyar yuandan fazla gelir sağlıyor ve 20 bini aşkın tarım hanesini destekliyor.
Honghe’de yaban mersini sektöründe 100’den fazla Çinli ve uluslararası şirket faaliyet gösteriyor. Bu işletmelerin faaliyetleri, üretimden meyvenin işlenip satışa sunulduğu daha geniş ticaret zincirine kadar 100 bini aşkın kişiye istihdam sağlıyor.
Hassas Tarım Üretim Maliyetlerini Değiştiriyor
Yunnan’ın Lanping ilçesindeki bir yaban mersini üretim tesisini yöneten Yang Yaohong, açık tarlalardaki geleneksel yetiştiricilikten standartlaştırılmış üretime geçişi anlatıyor. Üreticiler artık virüssüz fideler, substrat yetiştiriciliği, su ve gübreyi birlikte veren damla sulama sistemleri ve çevre dostu zararlı kontrolü kullanıyor.
Substrat yetiştiriciliğinde bitkiler, tarla toprağı yerine hazırlanmış bir yetiştirme ortamında büyütülüyor. Su ile gübreyi birlikte veren sulama yöntemiyle kullanıldığında bu sistem, üreticilerin yetiştirme koşullarını daha hassas biçimde denetlemesini sağlıyor. Sanayileşmiş üretim yaklaşımı daha yüksek verimi ve daha istikrarlı meyve kalitesini destekliyor.
Yang, ithal yaban mersinlerinin Çin’de neden bir zamanlar bu kadar pahalı olduğunu şöyle açıkladı:
Geçmişte Çin’in yaban mersini pazarı Şili ve Peru gibi ülkelerden yapılan ithalata dayanıyordu. Nakliye, gümrük işlemleri ve soğuk zincir lojistiğinin yüksek maliyeti, perakende fiyatlarını yukarıda tutuyordu.
Soğuk zincir lojistiği, depolama ve taşıma boyunca meyvenin soğuk tutulmasını sağlıyor. Yunnan’da iyileştirilen üretim sistemleri artık yetiştiricilerin, ülke içindeki arzın daha önce sınırlı olduğu ve Güney Yarımküre’den gelen ithalatın daha güçlü konumda bulunduğu kış ve ilkbahar başında yaban mersini sunmasına imkân veriyor.
Yüksek rakım ve daha büyük sıcaklık farkları, asitliği düşük ve tadı daha saf, tatlı meyveler yetiştirilmesine yardımcı oluyor. Seralar ve kontrollü yetiştiricilik, üreticilerin bu doğal avantajları daha güvenilir bir ticari arza dönüştürmesini sağlıyor.
Uluslararası işbirliği de bu çalışmaların bir parçası. İspanya ve Birleşik Krallık’tan tarım uzmanları danışmanlık sağlarken işletmeler Yunnan Tarım Bilimleri Akademisi ve yerel üniversitelerle de işbirliği yapıyor. Yurt içindeki araştırmalarla uluslararası uzmanlığın bir araya gelmesi, kalite ve verimliliğin geliştirilmesine katkıda bulunuyor.
Çin’de Geliştirilen Bir Çeşit ve On Yıllık Büyüme
Çinli bilim insanları 2019’da, fikrî mülkiyet haklarının tamamı ülkeye ait olan ve ticari olarak yetiştirilebilen ilk yaban mersini çeşidi Lanmei No 1’i geliştirdi. Bu atılımdan önce Yunnan’da yaygın olarak yetiştirilen ve çiçeksi aromasıyla bilinen çeşitlerin patentleri Avustralyalı bir şirkete aitti. Yüksek lisans ücretleri de sektörün büyümesini kısıtlıyordu.
Lanmei No 1, yabancı tekelini sona erdirerek üretim maliyetlerini ve perakende fiyatlarını düşürmeye yardımcı oldu. Fikrî mülkiyet hakları, koruma altındaki bir çeşidin ticari kullanımını kimin denetleyeceğini belirlediğinden, ticari açıdan elverişli yerli bir bitkinin geliştirilmesi sektörün maliyet yapısının önemli bir unsurunu değiştirdi.
Sektörün gelişimi, kargo gönderilerindeki artıştan ihracatın yükselişine uzanan çeşitli dönüm noktalarıyla izlenebilir:
- 2018: SF Express, ağı üzerinden 50 bin yaban mersini gönderisi taşıdı.
- 2019: Çinli bilim insanları Lanmei No 1’i geliştirdi.
- 2020: Çin, dünyanın en büyük yaban mersini üreticisi oldu.
- 2022: Çin, 805 bin 900 dolar değerinde 177,9 ton yaban mersini ihraç etti.
- 2024: İhracat 23,14 milyon dolar değerinde 2 bin 592 tona ulaştı.
- 2025: Hükümet verilerine göre ülke genelindeki üretim 810 bin ton oldu; Yunnan eyalet Ticaret Dairesi eyalette 280 bin ton üretim kaydetti.
SF Express, 2018’de 50 bin olan yaban mersini gönderisi sayısını 2025’te 10,17 milyona çıkardı. Şanghay, Pekin, Shenzhen, Hangzhou ve Chengdu başlıca varış şehirleri oldu. Bu tablo, üretimdeki büyümeye çok daha geniş bir teslimat ağının eşlik ettiğini gösteriyor.
İhracat Küçük Bir Tabanın Üzerinden Büyüyor
Çin’in yaban mersini ihracatı 2023 ile 2025 arasında yüzde 602 arttı. Sektör analistleri bu hızı sıçramalı büyüme olarak nitelendiriyor. Gümrük verileri de ticaretin önceki tabanından ne kadar hızlı büyüdüğünü gösteriyor: Sevkiyatlar 2022’de 177,9 tondan 2024’te 2 bin 592 tona çıkarken ihracat değeri 805 bin 900 dolardan 23,14 milyon dolara yükseldi.
Bu veriler, 2024’te ihraç edilen miktarın 2022’dekinin yaklaşık 14,6 katına, ihracat değerinin ise yaklaşık 28,7 katına çıktığı anlamına geliyor. Değer artışının tonajdaki artışı aşması, yurt dışı satışların hem ticari değer hem de uluslararası tanınırlık açısından giderek daha önemli hâle geldiğini gösteriyor.
İhracat, 2025’in ilk üç çeyreğinde 6 bin 99 tona ulaştı. Bu, bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 162’lik artış anlamına geliyor. Dokuz aylık bu toplam, 2024 yılının tamamında ihraç edilen 2 bin 592 tonun şimdiden iki katından fazlaydı.
Çin yaban mersinleri artık Singapur, Malezya, Tayland, Endonezya, Rusya ve Orta Doğu’nun da aralarında bulunduğu 13 pazara ulaşıyor. Sektörün hacmini hâlâ iç tüketim belirlese de ihracat, üreticilere meyveleri için başka bir satış kanalı ve zorlu işleme ile teslimat standartlarına yatırım yapmaları için gerekçe sunuyor.
Çin’in yaban mersini ihracatının yarısından fazlası Yunnan’dan yapılıyor. Yalnızca Mengzi Gümrüğü, 2024’te yaklaşık 1.425 tonluk sevkiyatı denetledi. Bu miktar, aynı yıl Çin genelindeki 2 bin 592 tonluk ihracatın yaklaşık yüzde 55’ine karşılık geliyor.
Yunnan’da Toplanan Meyve Dubai’de Tüketiliyor
Fengji tarımsal kalkınma şirketinin yönetim kurulu başkanı Wang Rui, Yunnan’daki üreticileri Dubai’ye bağlayan düzenli hava kargo operasyonunu anlattı.
Her dört günde bir Dubai’ye hava yoluyla iki ton yaban mersini gönderiyoruz.
Dubai’deki müşteriler taze Yunnan yaban mersinlerini toplandıktan yaklaşık 40 saat sonra teslim alabiliyor. Bu kısa süre; hasat, paketleme ve taşımacılığın eşgüdüm içinde yürütülmesine bağlı. Her aşama, meyve alıcıya ulaşana kadar kalitesinin korunmasına yardımcı oluyor.
Tarım ve teknoloji şirketi Anmei’nin satış müdürü Chen Canling, şirketin yurt dışındaki gereklilikleri nasıl karşıladığını açıkladı.
İhracat standartlarını karşılamak için hasat tekniklerinden paketlemeye ve uluslararası lojistiğe kadar tedarik zincirinin her aşamasında hassas yönetim uyguluyoruz.
Anmei, 2026’da Malezya pazarına girdi ve yılda 300 ton ihracat yapma hedefi koydu. 26 Nisan itibarıyla bu rakam yıllık bir hedefti. Şirketin genişlemesi, işletmelerin üretim iyileştirmelerini Asya’daki yakın pazarlara erişimle nasıl birleştirdiğini gösteriyor.
Köylüler Yaban Mersini İşinden Nasıl Pay Alıyor?
Min Hongwei, Mile’de 12 hektarlık bir üretim alanı kurdu. Hasat döneminde işletme, bölge sakinlerine ücretli iş olanağı sağlayarak sektörün büyümesini hane gelirlerine bağlıyor.
Min, mevsimlik iş gücünün büyüklüğünü ve ödenen ücretleri şöyle anlattı:
Hasat sezonunun en yoğun döneminde 150’den fazla kişi çalışıyor; bunların çoğu yerel köylüler. Günde en az 150 yuan kazanabiliyorlar, bazılarıysa 300 yuana kadar kazanıyor.
622 iş modeli olarak bilinen bir kâr paylaşımı düzenlemesi, getiriyi çiftçiler, köyler ve işletmeler arasında paylaştırıyor. Kârın yüzde 60’ı çiftçilere, yüzde 20’si köy altyapısı ve ortak hizmetlere, kalan yüzde 20’si ise pazarlama ve işletme faaliyetleri için şirketlere ayrılıyor.
Bu model, temel ücretleri garanti altına alırken 20 bin hanenin gelirini artırdı. Model, bireysel kazancı köyün ortak ihtiyaçlarına ayrılan kaynaklarla ilişkilendiriyor; işletmelere de faaliyetlerini yürütüp alıcı bulmaları için pay bırakıyor.
Modernization of Management dergisinin yönetici editör yardımcısı Bian Yongzu, Yunnan’ın uluslararası alanda yükselen profilini Çin’in daha geniş kapsamlı dışa açılma politikasıyla ilişkilendiriyor. Bir zamanlar uzak bir sınır bölgesi olarak görülen eyalet, artık Güneydoğu Asya ve Güney Asya’ya açılan bir kapı işlevi görüyor.
Ulaşım bağlantılarının gelişmesi ve politika desteği, yerel ve özgün ürünlerin yurt dışı pazarlara ulaşmasına yardımcı oldu. Bu büyüme, merkezi hükümetin kırsal politikaya ilişkin yıllık 1 No’lu belgesinde belirtilen kırsal kalkınma hedeflerini de destekliyor.
Sağlıklı Yaşama Yönelik Talep, Farklı Mevsimlere Yayılan Bir Pazarla Buluşuyor
Çinli tüketicilerin, özellikle de Z Kuşağı’nın sağlığa giderek daha fazla önem vermesi talebi destekledi. Anket verilerine göre bu kuşağın yüzde 60’tan fazlası sağlık durumunu öncelikli görüyor; yüzde 71’i ise önceki yıl sağlıkla ilgili ürünler satın aldı.
Yaban mersini, yaşlanma süreci ve göz sağlığına katkılarıyla ilişkilendirilen antosiyaninler içerdiğinden bu tüketicilerin ilgisini çekiyor. Fiyatların daha ulaşılabilir olması, daha fazla kişinin meyveyi yalnızca özel günlerde değil, düzenli olarak satın almasını sağlıyor.
Çin’in büyüyen yerli sektörü, önemli bir ithalat pazarıyla birlikte faaliyet gösteriyor. Ülke 2024’te 38 bin 700 ton yaban mersini ithal etti; bunun yaklaşık yüzde 90’ı Peru’dan geldi. Yunnan kış ve ilkbahar pazarına ürün sağlarken Peru ve Şili, arzın sürmesine yardımcı olmak için yaz aylarında ithalatı karşılıyor.
Joy Wing Mau Group’un yaban mersini ürünleri direktörü Dani Geng, ithalatın taze yaban mersinini erişilebilir tuttuğunu ve Çinli tüketicilere daha fazla seçenek sunduğunu söylüyor. Yerli üretimin büyümesi ile ithal ürünler bir arada, yıl boyunca meyve sunabilen bir pazarı destekliyor.
Chancay Limanı güzergâhının hizmete girmesi, Peru’dan Çin’e deniz yoluyla taşımayı 30 günden uzun bir süreden yaklaşık 20 güne indirdi. Bu kısalma, meyvelerin Çin’e daha taze ulaşmasını sağlıyor ve Perulu üreticilerin Çinli alıcılara nasıl hizmet verebileceğini değiştiriyor.
Camposol China Genel Müdürü Luis Miguel Baanante, Yunnan’daki gelişmeyi meyveye yönelik talebi artıran bir unsur olarak değerlendirdi:
Camposol, Yunnan yaban mersinlerini rekabet unsuru olarak görmek yerine, kalitelerinin yükselmesini ve ihracat hacimlerinin artmasını taze yaban mersinine yönelik toplam talebi artıran etkenler olarak değerlendiriyor.
Farklı üretim bölgeleri takvimin farklı dönemlerine hizmet ediyor. Yunnan kış ve ilkbahar arzına ağırlık verirken Shandong ve Liaoning yaz ve sonbahara odaklanıyor. Xinjiang’ın da aralarında bulunduğu bölgeler sezonun daha geç dönemlerinde üretimle pazara giriyor. Guizhou ise işleme merkezi hâline geldi.
Bu dağılım, her bölgenin en güçlü olduğu mevsimde meyve sunmasını sağlıyor. İthal meyveler yerli üretimi tamamlıyor; hem Çin’deki dağıtım sistemlerinin hem de uluslararası taşımacılığın iyileşmesi arzın sürmesine yardımcı oluyor.
Bir Sonraki Aşama Neden Kaliteye Bağlı?
Yıllık yaban mersini üretiminin neredeyse yarısı mart ve nisanda pazara ulaşıyor. Meyvenin bu kadar büyük bir bölümü yalnızca iki ayda geldiğinde üreticiler fiyat baskısıyla karşılaşıyor; taşımacılık ve depolama ağının da yoğunlaşan bu akışı karşılaması gerekiyor.
İklimdeki değişkenlik, üretim istikrarı açısından risk oluşturuyor. Sektör genelinde kalite de değişkenlik gösteriyor; bazı üreticiler lezzet ve besin değerinden önce üretim miktarına öncelik veriyor. Özellikle kalite ve gıda güvenliği alanlarında ortak sektör standartlarının bulunmaması, pazarın bazı kesimlerinde istikrarlı büyümeyi sınırladı.
Bitki ıslahı da başka bir zorluk oluşturuyor. Lanmei No 1 yabancı patent tekelini sona erdirmiş olsa da yeni çeşitlere yönelik korumanın güçlendirilmesi, ıslah çalışmalarındaki yenilikleri desteklemek için bitki patentlerini düzenleyen yasal çerçevenin geliştirilmesi gerekiyor.
Tüketiciler artık iyi lezzet, doku ve ambalaj bekliyor. Bu nedenle uygun çeşitlerin seçilmesi, meyveleri iyi durumda teslim etmeye yarayan işleme sistemleriyle birlikte, markaların rekabet gücü açısından belirleyici hâle geldi.
Yunnan Tarım Bilimleri Akademisi’nden He Jiawei, ulusal sektörde önceliklerin değişmesi çağrısı yaptı:
Ulusal yaban mersini sektörü fiyat rekabetinin ötesine geçmeli ve yüksek kaliteli kalkınma yolunu izlemeli.
He, ham meyve ihracatının ötesine geçilerek katma değer sağlayan ürünlerin işlenmesine yönelinmesi gerektiğini de söyledi. Konsantre edilmemiş yeniden oluşturulmuş meyve suyu ve antosiyanin bakımından zengin diğer ürünler bu alandaki fırsatlar arasında. Pratik ve besleyici ürün arayan tüketicilerin desteğiyle, yalnızca yaban mersini suyu pazarının bile 2028’e kadar 138,9 milyon doları aşması bekleniyor.
Yunnan’daki büyüme, yaban mersinine erişimi, kırsal istihdamı ve Çin’in ihracat ticaretini şimdiden değiştirdi. Bu ilerlemenin sürmesi, yoğun hasat dönemlerinin yönetilmesine, istikrarlı kalitenin iyileştirilmesine, yeni çeşitlerin korunmasına ve taze meyvenin ötesinde ürünler geliştirilmesine bağlı.
Öne Çıkanlar
- Çin, 2020’den bu yana dünyanın en büyük yaban mersini üreticisi. Hükümet verilerine göre 2025’te ülkedeki üretim 810 bin tona ulaşırken sektör konferanslarında paylaşılan veriler üretimin 957 bin tona doğru yükseldiğine işaret etti.
- Yunnan, 2025’te 23 bin hektara genişleyen üretim alanlarında 280 bin ton yaban mersini üretti ve Çin’deki üretimin yaklaşık onda üçünü karşıladı.
- İhracat 2023 ile 2025 arasında yüzde 602 arttı. Sevkiyatlar 2024’te 2 bin 592 tona, 2025’in ilk üç çeyreğinde ise 6 bin 99 tona ulaştı.
- Çin yaban mersinleri 13 pazara ulaşıyor. Mengzi Gümrüğü, 2024’te o yılki toplam ulusal ihracatın yarısından fazlasına denk gelen 1.425 tonluk sevkiyatı denetledi.
- Kontrollü yetiştiricilik ve 2019’da geliştirilen, yerli fikrî mülkiyet haklarına sahip Lanmei No 1 çeşidi maliyetlerin düşmesine ve arzın artmasına yardımcı oldu.
- 622 modeline göre kârın yüzde 60’ı çiftçilere, yüzde 20’si köylerin ihtiyaçlarına, yüzde 20’si de işletmelere ayrılıyor. Model 20 bin hanenin gelirini artırdı.
- Çin, mevsimler boyunca arzı sürdürmek için 2024’te 38 bin 700 ton dâhil olmak üzere yaban mersini ithal etmeyi sürdürüyor. Bu ithalatın yaklaşık yüzde 90’ı Peru’dan geldi.
- Mart ve nisanda yoğunlaşan hasat, iklim değişkenliği, kalite farklılıkları ve çeşitlerin korunması; üreticiler ihracatı ve işlemeyi büyütürken karşılaşılan temel zorluklar arasında.






