Üç Ülkenin Hava Sahası İzinlerini Geri Çekmesinin Ardından Tayvan, Lai'nin Esvatini Ziyaretini İptal Etti

10 dakikalık okuma
Üç Ülkenin Hava Sahası İzinlerini Geri Çekmesinin Ardından Tayvan, Lai'nin Esvatini Ziyaretini İptal Etti

Üç Hava Sahası Kararı Bir Cumhurbaşkanı Ziyaretini Durdurdu

Tayvan Cumhurbaşkanı Lai Ching-te, Seyşeller, Mauritius ve Madagaskar'ın uçağının hava sahalarından geçmesine yönelik izinleri aniden geri çekmesinin ardından, 22-26 Nisan tarihlerinde Esvatini'ye yapmayı planladığı ziyareti iptal etti. Tayvan, iptali planlanan hareket saatinden 24 saatten az bir süre önce, 21 Nisan'da duyurdu ve üç ülkeyi ekonomik tehditler yoluyla baskı altına almakla Çin'i suçladı.

İçindekiler
  1. Üç Hava Sahası Kararı Bir Cumhurbaşkanı Ziyaretini Durdurdu
  2. Uçuş Güzergâhı Neden Önemliydi?
  3. Seyşeller ve Madagaskar Ne Dedi?
  4. Tayvan Borç ve Finansman Üzerinden Tehdit İddiasında Bulundu
  5. Esvatini'nin Tayvan'la İlişkisi
  6. Zor Bir Siyasi Bağlamda Kraliyet Yıl Dönümü
  7. Pekin Tek Çin İlkesini Savunuyor
  8. Washington, Avrupa ve Tayvan Muhalefeti Tepki Gösterdi
  9. Diplomatik Tanıma Kayıplarından Uçuşların Engellenmesine
  10. Tayvan İptale Rağmen Temsil Edilmeyi Planlıyor
  11. Öne Çıkanlar

Bu gezi, Lai'nin beş ayı aşkın süredir gerçekleştireceği ilk yurt dışı ziyareti olacaktı. Tayvan'ın Afrika'da kalan tek diplomatik ortağı olan Esvatini'de, Kral III. Mswati'nin tahta çıkışının 40. yıl dönümü ve hükümdarın 58. doğum günü kutlamalarına katılması bekleniyordu.

Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreteri Pan Meng-an, Taipei'de alelacele düzenlenen basın toplantısında uçuş izinlerinin geri çekilmesinin uluslararası diplomatik uygulamalarda neredeyse emsalsiz olduğunu söyledi. Planlanan güzergâhın kapanması üzerine Tayvan ziyareti iptal etti ve kutlamalara katılmak üzere Lai'nin özel temsilci görevlendireceğini açıkladı.

Çin, Tek Çin ilkesini destekledikleri için üç ülkeyi överken ekonomik baskı uyguladığı iddiasını reddetti. Seyşeller ve Madagaskar kararlarını doğrulayarak bunları ulusal politikaları ve egemenlikleri çerçevesinde alınmış kararlar olarak nitelendirdi. Mauritius ise izinleri geri çekmesiyle ilgili henüz kamuoyuna açıklama yapmamıştı.

Anlaşmazlık, iki farklı gücü bir araya getiriyor: bir ülkenin kendi hava sahası üzerindeki kontrolü ve Pekin'in Tayvan'ın uluslararası ilişkilerini sınırlandırma çabaları. Taipei açısından sonuç hemen ve somuttu. Cumhurbaşkanı, kendisini davet eden bir müttefikine ulaşmak için planlanan güzergâhı artık kullanamıyordu; üstelik yolculuk, üç ülkeye ziyaret değil, bu ülkelerin üzerinden uçuşu kapsıyordu.

Reklam

Uçuş Güzergâhı Neden Önemliydi?

Lai'nin heyeti, Seyşeller, Mauritius ve Madagaskar'ın kontrolündeki hava sahalarından geçerek doğrudan Esvatini'ye uçmayı planlıyordu. Tayvan'ın açıklamasına göre her ülke gerekli izinleri vermiş, ancak hareketten kısa süre önce bunları geri çekmişti.

Üst geçiş izni, bir uçağın başka bir ülkenin hava sahasından geçmesine olanak tanır. Bu izin, iniş veya resmî ziyaret izninden farklıdır. Tayvan cumhurbaşkanları geçmişte Taipei'yi tanımayan ülkelerin üzerinden, bu ülkelere iniş yapmadıkları ve orada resmî faaliyet yürütmedikleri durumlarda olaysız biçimde uçmuştu.

Lai, devam eden bölgesel çatışmaların güvenlik risklerini artırdığı Orta Doğu'dan geçmemek için doğrudan bir güzergâh seçmişti. Üç iznin geri çekilmesi, güzergâhı baştan güvenlik gözetilerek belirlenmiş bir yolculuğu bu nedenle sekteye uğrattı.

Pan, ülkelerin onaylarını beklenmedik biçimde ve önceden gerekçe sunmadan iptal ettiğini söyledi. Üçüncü ülkeleri egemen kararlarını değiştirmeye zorlamanın havacılık güvenliğini zayıflattığını ve yerleşik uluslararası norm ve uygulamaları ihlal ettiğini savundu. Tayvan, hava sahası erişiminin engellenmesi nedeniyle bir Tayvan cumhurbaşkanının yurt dışı ziyaretini iptal etmek zorunda kaldığı ilk olayın bu olduğunu belirtti.

Seyşeller ve Madagaskar Ne Dedi?

Seyşeller Dışişleri Bakanlığı, Tayvan'ın egemenlik statüsüne ilişkin uzun süredir izlenen politika doğrultusunda uçuş izninin verilmediğini doğruladı. Bakanlığın kıdemli protokol yetkilisi Aline Morel, kararın bağımsız biçimde alındığını ve yerleşik prosedürlerin izlendiğini söyledi.

Madagaskar Dışişleri Bakanlığı da izin vermediğini doğruladı. Madagaskar diplomasisinin yalnızca tek bir Çin'i tanıdığını ve kararın ülkenin hava sahası üzerindeki egemenliğine uygun olduğunu belirtti.

Mauritius kamuoyuna hemen bir açıklama yapmadı. Tayvan, iptal kararında bu ülkenin rolünü Seyşeller ve Madagaskar'la birlikte duyurdu.

Seyşeller ve Madagaskar eylemlerini ulusal politika kararları olarak nitelendirdi. Tayvanlı yetkililer ise ani geri dönüşlerin ardında Çin baskısı olduğunu söyledi. Birbiriyle çelişen bu açıklamalar anlaşmazlığın merkezinde yer alıyor: ülkeler, üzerlerinden kimin uçabileceğine karar verme yetkilerini savunurken Taipei, Pekin'i bu kararları belirlemek için ekonomik gücünü kullanmakla suçladı.

Reklam

Tayvan Borç ve Finansman Üzerinden Tehdit İddiasında Bulundu

Uluslararası basına isminin açıklanmaması koşuluyla konuşan üst düzey bir Tayvanlı güvenlik yetkilisi, Pekin'in üç ülkeye Lai'nin uçağının hava sahalarından geçmesine izin vermeleri hâlinde önemli borç hafifletme paketlerini iptal etme, devam eden finansman projelerini durdurma ve yeni ekonomik yaptırımlar uygulama tehdidinde bulunduğunu öne sürdü.

Borç hafifletme, borçlunun geri ödemesi gereken miktarı azaltır veya ödeme koşullarını kolaylaştırır. Bunun geri çekilmesi tehdidi, bir hükümetin mali durumu üzerinde baskı yaratabilir; finansmanın durdurulması ise dış kaynaklara bağlı projeleri sekteye uğratabilir. Tayvan'ın iddiası, Çin'in diplomatik bir sonuç elde etmek için bu olası kayıpları kullandığı yönündeydi.

Çin, Kuşak ve Yol Girişimi aracılığıyla Afrika genelinde kapsamlı ekonomik ve siyasi ilişkiler geliştirdi. Altyapı finansmanı ve kalkınma yardımları, alıcı ülkelerin çoğu zaman Pekin'e borçlanmasına yol açtı. Tayvanlı yetkililer, bu mali bağımlılıkların Çin'e üç hükümete uçuş konusunda baskı yapma olanağı sağladığını savundu.

Pan, iddia edilen baskıyı egemen ülkelerin iç işlerine kaba bir müdahale olarak kınadı. İtirazı, Tayvan ziyaretinin iptal edilmesinin ötesine uzanıyordu: hükümetleri kendi hava sahalarıyla ilgili kararlarını değiştirmeye zorlamanın, bu tür yolculukların dayandığı uluslararası uygulamaları zayıflattığını söyledi.

Pekin ekonomik baskı uyguladığı iddiasını reddetti. Borç hafifletme, finansman ve yaptırımlara ilişkin iddialar ismi açıklanmayan Tayvanlı güvenlik yetkilisinden gelirken, Seyşeller ve Madagaskar'ın kamuoyuna yaptığı açıklamalar Çin'e yönelik diplomatik tutumlarına odaklandı.

Esvatini'nin Tayvan'la İlişkisi

Eskiden Svaziland olarak bilinen, denize kıyısı olmayan Esvatini Krallığı'nın nüfusu yaklaşık 1,3 milyon. Ülke, Afrika'da Tayvan'ın resmî diplomatik müttefiki olarak kalan tek ülke; diğer 53 Afrika ülkesi ise Pekin'le diplomatik ilişkilerini sürdürüyor.

Burkina Faso'nun 2018'de Pekin'i tanımaya başlamasıyla Esvatini, Taipei'nin Afrika'daki tek ortağı olarak kaldı. Krallık, yoğun Çin baskısına rağmen bu ilişkiyi sürdürdü. Bu nedenle cumhurbaşkanı ziyaretleri, Tayvan'ın uluslararası alandaki görünürlüğünü koruma çabaları açısından özel önem taşıyor.

Kral III. Mswati, 2024'te Lai'nin Tayvan'daki göreve başlama törenine katılmıştı. Lai'nin planlanan ziyareti, eski Cumhurbaşkanı Tsai Ing-wen'in 2023'teki ziyaretinden bu yana bir Tayvan cumhurbaşkanının Esvatini'ye yapacağı ilk ziyaret olacaktı.

Esvatini hükümeti iptal kararından üzüntü duyduğunu belirtti ancak uzun süredir devam eden ikili ilişkilerin değişmeyeceğini söyledi. Hükümet sözcüsü vekili Thabile Mdluli, uluslararası seyahat düzenlemelerinin tarafların kontrolü dışındaki lojistik ve diplomatik etkenlerden etkilenebileceğini açıkladı.

Tayvan'ın özel temsilci gönderme kararı, Lai'nin yokluğuna rağmen kraliyet kutlamalarında temsil edilmesini sağlayacak. İptal kararı cumhurbaşkanının ziyaretini engellerken Esvatini, ilişkiye bağlılığını kamuoyu önünde sürdürdü.

Reklam

Zor Bir Siyasi Bağlamda Kraliyet Yıl Dönümü

Kral III. Mswati, 1986'dan beri Esvatini'yi yönetiyor. Planlanan kutlamalar, tahta çıkışının 40. yıl dönümü ile 58. doğum gününü bir araya getiriyordu. Bu nedenle Lai'nin ziyareti hem diplomatik bir amaç taşıyor hem de hükümdarla kişisel bir bağ kuruyordu.

Esvatini, Afrika'nın mutlak monarşiyle yönetilen son ülkesi. Mutlak monarşide yönetim gücü, seçilmiş bir parlamenter sistemdeki gibi sınırlandırılmak yerine hükümdarda toplanır. Krallık, insan hakları sicili nedeniyle eleştirilerle karşı karşıya.

Bu eleştiriler arasında 2021'de demokrasi talebiyle düzenlenen protestoların şiddet kullanılarak bastırılması ve muhalif siyasetçi Thulani Maseko'nun 2023'te öldürülmesi de bulunuyor. Bu olaylar, Tayvan'ın krallıkla yakın ilişkisinin siyasi bağlamının bir parçasını oluşturuyor.

Tayvan, Esvatini'ye çeşitli yardımlar sağladı. Bunlar arasında, 2021'de Mswati'nin COVID-19'dan iyileşmesine yardımcı olduğu bildirilen antiviral ilaçlar da bulunuyor. Kralın Lai'nin göreve başlama törenine katılması ve planlanan karşılıklı ziyaret, diplomatik destek ve yardımları da kapsayan ilişkilerin kişisel boyutunu ortaya koyuyor.

Pekin Tek Çin İlkesini Savunuyor

Çin Dışişleri Bakanlığı, Pekin'in uluslararası hukuk ve uluslararası ilişkileri düzenleyen temel normlara bağlılık olarak nitelendirdiği tutumları nedeniyle üç ülkeyi takdir ettiğini açıkladı. Ekonomik baskı iddialarını reddederken Lai'nin yolculuğunu engelleyen kararları savundu.

Pekin'in Tek Çin ilkesi, Tayvan'ın Çin topraklarının ayrılmaz bir parçası olduğunu ve Çin Halk Cumhuriyeti hükümetinin tüm Çin'i temsil ettiğini öne sürüyor. Bu tutum doğrultusunda Pekin, Tayvan'ın ayrı diplomatik temsilini ve Lai'nin cumhurbaşkanlığı unvanının meşruiyetini reddediyor.

Çin Dışişleri Bakanlığı, bu unvana ilişkin tutumunu şu sözlerle ifade etti:

Dünyada artık sözde Çin Cumhuriyeti cumhurbaşkanı diye biri yok.

Bakanlık ayrıca, Esvatini dışında Çin'in tüm Afrika ülkeleriyle sürdürdüğü diplomatik ilişkilere işaret etti. Bu ülkelerin 2024 Çin-Afrika İşbirliği Forumu Zirvesi'nde Pekin Deklarasyonu'nu kabul ettiğini belirtti.

Çin'in Tayvan İşleri Ofisi sözcüsü, adil bir davanın geniş destek göreceğini, adaletsiz bir davanın ise desteğinin az olacağını söyleyerek eski Çinli filozof Mencius'a atıfta bulundu. Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Guo Jiakun da Washington'ın eleştirisini reddederek doğruyla yanlışı birbirine karıştırdığını ileri sürdü.

Pekin, Lai'yi daha önce ayrılıkçı ve sorun çıkaran biri olarak nitelendirmişti. Çin Komünist Partisi, Çin Cumhuriyeti'nin anayasal çerçevesine bağlı olduğunu kamuoyu önünde belirtmesine rağmen Lai'yi bağımsızlık yanlısı olarak görüyor. Lai ise Tayvan'ın geleceğine yalnızca Tayvan halkının karar verebileceğini savunuyor.

Reklam

Washington, Avrupa ve Tayvan Muhalefeti Tepki Gösterdi

ABD Temsilciler Meclisi Çin Özel Komitesi, hava sahası kararlarını meşru diplomasi değil, demokratik bir ortağı yalnızlaştırmayı amaçlayan ekonomik baskı olarak nitelendirdi. Senatör Ted Cruz, Mauritius'u özellikle ele alarak ülkenin Çin Komünist Partisi'yle aynı safta yer almaya kararlı göründüğünü söyledi.

Taipei'deki en üst düzey Amerikalı diplomat Raymond Greene, ABD Dışişleri Bakanlığının, üç Afrika ülkesinin Tayvan'a yönelik devam eden bir yıldırma kampanyasının parçası olarak Pekin'in talimatıyla hareket ettiği yönündeki tutumunu iletti.

Washington, Pekin'e askerî, diplomatik ve ekonomik baskıyı durdurma ve Tayvan'ın demokratik yollarla seçilmiş yönetimiyle anlamlı diyaloğa girme çağrısında bulundu. Avrupa Birliği ve İngiltere'nin Taipei'deki fiilî büyükelçisi de gelişmelerden kaygı duyduklarını belirtti.

İptal kararı Tayvan'daki siyasi yelpazenin farklı kesimlerinden eleştiri aldı. Kuomintang (KMT) Başkanı Cheng Li-wun kısa süre önce Pekin'de Çin Devlet Başkanı Xi Jinping'le görüşmüştü. Buna rağmen KMT'nin kıdemli milletvekili Lai Shyh-bao, özellikle bu görüşmenin ardından Çin ana karasının baskı taktiklerini akılsızca bulduğunu söyledi.

Lai Shyh-bao'nun tepkisi, baskıya yönelik itirazların cumhurbaşkanının siyasi çevresiyle sınırlı olmadığını gösterdi. KMT liderliğinin Pekin'le doğrudan temas kurduğu bir dönemde gelen eleştiri, iptal edilen ziyarete iç siyaset boyutu da kattı.

Diplomatik Tanıma Kayıplarından Uçuşların Engellenmesine

Tayvan'ın şu anda yalnızca 12 ülkeyle resmî diplomatik ilişkisi bulunuyor. Bu ülkelerin çoğu Pasifik, Karayipler ve Latin Amerika'daki küçük ada devletleri. Çin'in önceki baskı kampanyaları büyük ölçüde, çoğu zaman mali teşvikler yoluyla, Tayvan'ın ortaklarını Pekin'i tanımaya ikna etmeye odaklanmıştı.

Nikaragua'nın 2021'de, Honduras'ın 2023'te ve Nauru'nun Ocak 2024'te Tayvan'la ilişkilerini kesmesi Taipei'nin diplomatik ağını daralttı. Esvatini ziyaretinin iptali ise farklı bir yöntem içeriyordu: Tayvan cumhurbaşkanının, Taipei'yi tanımayı sürdüren bir ortağına giderken üçüncü ülkelerin üzerinden geçmesinin engellenmesi.

Diplomatik kayıplar ve ziyaretler dizisi, nisan ayındaki iptale arka plan oluşturuyor:

  • 2018: Burkina Faso, tanımayı Pekin'e çevirdi ve Esvatini Tayvan'ın Afrika'daki tek diplomatik müttefiki olarak kaldı.
  • 2021: Nikaragua, diplomatik tanımayı Taipei'den Pekin'e çevirdi.
  • 2023: Honduras tanımayı Pekin'e çevirdi ve Tsai Ing-wen Esvatini'yi ziyaret etti.
  • Ocak 2024: Nauru, tanımayı Pekin'e çevirdi.
  • 2024: Kral III. Mswati, Lai'nin Tayvan'daki göreve başlama törenine katıldı.
  • 21 Nisan 2026: Üç üst geçiş izninin geri çekilmesinin ardından Tayvan, Lai'nin Esvatini ziyaretini iptal ettiğini duyurdu.
  • 22-26 Nisan 2026: Lai'nin kraliyet kutlamaları için Esvatini'yi ziyaret etmesi planlanmıştı.

Hava sahası anlaşmazlığı, baskıyı diplomatik tanımadan uluslararası seyahat için gerekli pratik düzenlemelere taşıdı. Tayvan, egemen hava sahasını kapatmak için ekonomik tehditlerin kullanılmasının transit geçişlere ilişkin yerleşik diplomatik uygulamaları ihlal ettiğini savundu.

Reklam

Tayvan İptale Rağmen Temsil Edilmeyi Planlıyor

Lai, sosyal medya paylaşımında tehdit ve baskıların Tayvan'ın dünyayla ilişki kurma kararlılığını değiştiremeyeceğini ve uluslararası katkı sunma kapasitesini ortadan kaldıramayacağını söyledi. Esvatini'deki kutlamalarda kendisini temsil etmek üzere özel temsilci görevlendirmeyi planladığını belirtti.

Ulusal Güvenlik Konseyi Başkanı Joseph Wu, Taipei'nin otoriter müdahale olarak nitelendirdiği gelişmelere rağmen Tayvan'ın uluslararası ortaklıklarını sürdürmenin ve güçlendirmenin yollarını aramaya devam edeceğini söyledi.

Esvatini'nin açıklaması diplomatik ilişkinin değişmeden sürdüğünü ortaya koyarken iptal edilen yolculuk, uçuş güzergâhındaki ülkelerin kararlarının iki ortak arasındaki teması nasıl kesintiye uğratabileceğini gösterdi. 23 Nisan itibarıyla temel anlaşmazlık, bu kararların neden alındığı konusundaydı: Tayvan, Çin'in ekonomik tehditlerini öne sürdü; Çin baskı uyguladığı iddiasını reddetti; Seyşeller ve Madagaskar ise kararlarını ulusal politikalarıyla uyumlu olarak savundu.

Öne Çıkanlar

  • Seyşeller, Mauritius ve Madagaskar'ın üst geçiş izinlerini geri çekmesinin ardından Lai Ching-te, 22-26 Nisan tarihleri arasında Esvatini'ye yapacağı ziyareti iptal etti.
  • Tayvan iptal kararını, planlanan hareket saatinden 24 saatten az bir süre önce, 21 Nisan'da duyurdu.
  • Bir Tayvanlı güvenlik yetkilisi, Çin'in borç hafifletme, finansman projeleri ve ekonomik yaptırımlarla ilgili tehditlerde bulunduğunu öne sürdü. Pekin baskı iddiasını reddetti.
  • Seyşeller ve Madagaskar izin vermediklerini doğrulayarak Çin ve Tayvan konusundaki tutumlarına atıfta bulundu. Mauritius kamuoyuna hemen bir açıklama yapmadı.
  • Esvatini, Tayvan'ın Afrika'daki tek diplomatik müttefiki ve dünya genelindeki 12 resmî ortağından biri olmaya devam ediyor.
  • Lai'nin Kral III. Mswati'nin tahta çıkışının 40. yıl dönümü ve 58. doğum günü kutlamalarına katılması planlanıyordu. Tayvan özel temsilci göndereceğini açıkladı.
  • ABD, Avrupa Birliği ve İngiltere'nin Taipei'deki temsilcisi eleştiri veya kaygılarını dile getirirken KMT milletvekili Lai Shyh-bao da Pekin'in baskı taktiklerini eleştirdi.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir