Endonezya 2028’e Kadar Siyasi Başkent Hedeflerken Nusantara Finansman, Arazi ve Çevre Sınavlarıyla Karşı Karşıya

12 dakikalık okuma
Endonezya 2028’e Kadar Siyasi Başkent Hedeflerken Nusantara Finansman, Arazi ve Çevre Sınavlarıyla Karşı Karşıya

Tamamlanmamış Bir Geleceğe Sahip Yeni Başkent

Endonezya'nın planlanan başkenti Nusantara'nın merkezinde, yaklaşık 1.000'i kamu görevlisi olmak üzere yaklaşık 10.000 kişi yaşıyor. Borneo'daki Doğu Kalimantan'da anıtsal hükümet binaları yükselirken, yaklaşık 33 milyar dolarlık proje azalan devlet finansmanı, belirsiz yatırımlar ve güzergâhındaki ormanlar ile topluluklar üzerindeki anlaşmazlıklarla karşı karşıya.

İçindekiler
  1. Tamamlanmamış Bir Geleceğe Sahip Yeni Başkent
  2. Endonezya Neden Cakarta'dan Ayrılmak İstiyor?
  3. Siyasi Başkent Ne Anlama Geliyor?
  4. Yerleşikler İçin Hükümet Ofislerinden Fazlası Gerekiyor
  5. Nusantara'nın Maliyetini Kim Karşılayacak?
  6. Orman Kent, Vaatlerini Yerine Getirebilir mi?
  7. Kaçak Madencilik Ormanları Başka Bir Tehditle Karşı Karşıya Bırakıyor
  8. Yerli Aileler İçin Arazi, Tarihi Barındırıyor
  9. Mahkeme Kararı Yatırımcıların Arazi Haklarını Değiştiriyor
  10. Kalkınma Kuralları Daha Geniş Zorluklarla Karşı Karşıya
  11. Putrajaya, Sejong ve Astana'dan Çıkarılan Dersler
  12. Bilinmesi Gerekenler

16 Nisan 2026 itibarıyla Cumhurbaşkanı Prabowo Subianto, Nusantara'nın 2028'e kadar Endonezya'nın siyasi başkenti olması hedefini destekliyor. Ancak 2026 yılı için devlet finansmanı, önceki yıla kıyasla yarıya indirildi. Okullar, evli kamu görevlileri için konutlar, alışveriş merkezleri ve eğlence mekânları büyük ölçüde hâlâ yok.

İnşaat alanı yaklaşık 1.000 mil kareye yayılıyor; bu, New York kentinin yaklaşık üç katı büyüklüğünde. Merkezde, Endonezya'nın ulusal amblemi olan efsanevi kuş Garuda biçimindeki metal yapı, başkanlık sarayının 250 fit üzerinde yükseliyor. Yakınında bitkilerle kaplı beyaz ofis binaları ve uzay gemisini andıran fütüristik bir banka bulunuyor.

Merkezdeki hükümet bölgesi neredeyse tamamlandı. Buna karşın daha geniş metropol alanında çoğunluğu inşaat işçileri ve proje öncesinden beri bölgede yaşayan köylüler olmak üzere yalnızca yaklaşık 150.000 kişi var. Bu karşıtlık, Nusantara'nın önündeki acil zorluğu gözler önüne seriyor: hükümet binalarının çevresinde işleyen bir kent kurmak.

Eski Cumhurbaşkanı Joko Widodo, mevcut başkentin trafik sıkışıklığı, kirlilik ve zemin çökmesi sorunlarıyla boğuştuğu bir ülkeye yeni bir başlangıç sunmak amacıyla projeyi 2019'da duyurdu. İnşaat 2022'de başladı; Nusantara'nın Ağustos 2024'te açılması umuluyordu. Ancak bu tarih geldiğinde binalar tamamlanmamış, kutlamaların kapsamı da küçültülmüştü.

Prabowo hükümeti şimdi bu binaları kamu görevlilerinin, işçilerin ve ailelerin yaşayabileceği bir yere dönüştürmeli; aynı zamanda yatırımcı bulmalı ve inşaata eşlik eden çevre ile arazi anlaşmazlıklarını ele almalı.

Reklam

Endonezya Neden Cakarta'dan Ayrılmak İstiyor?

Geniş metropol alanında 40 milyondan fazla kişinin yaşadığı Cakarta, dünyanın en kalabalık kenti hâline geldi. Süregelen trafik sıkışıklığı yılda tahminen 4,5 milyar dolarlık ekonomik kayba yol açarken ağır hava kirliliği de günlük yaşamın yükünü artırıyor.

Cakarta'nın bazı bölgeleri her yıl 3 ila 10 santimetre çöküyor. Kentin yaklaşık yüzde 40'ı hâlihazırda deniz seviyesinin altında; bu da kenti sellere ve yükselen deniz seviyelerine karşı giderek daha savunmasız kılıyor. Nusantara, bu sorunlardan uzakta yeni bir idari merkez olarak tasarlandı.

Widodo, yenilenebilir enerjiyle çalışan ve ileri teknolojiyle yönetilen bir kent vadetmişti. Geliştirme projesinin, yerini alacağı kalabalık başkentten farklı bir model sunması; hükümet ofislerini ormanlar, modern altyapı ve planlı yerleşim alanlarıyla bir araya getirmesi amaçlanıyordu.

Projenin önemli tarihleri, takvimin nasıl değiştiğini gösteriyor:

  • 2019: Widodo, Doğu Kalimantan'da yeni başkent planlarını duyurdu.
  • 2022: İnşaat başladı.
  • Ağustos 2024: İlk açılış hedefi geldiğinde binalar tamamlanmamıştı ve kutlamaların kapsamı daraltılmıştı.
  • Ekim 2024: Prabowo göreve başladı.
  • Ocak 2026: Prabowo, cumhurbaşkanı olarak ilk kez Nusantara'yı ziyaret etti ve geceyi orada geçirdi.
  • 2028: Hükümet, Nusantara'nın siyasi başkent olmasını ve cumhurbaşkanının buraya taşınmasını hedefliyor.

Siyasi Başkent Ne Anlama Geliyor?

Prabowo'nun ocak ayındaki ziyareti, göreve gelmesinden bir yıldan uzun süre sonra gerçekleşti. Özenle düzenlenen ziyaret ve geceyi orada geçirmesi, maliyetinin yaklaşık 32 milyar dolar olduğu da belirtilen projeye bağlılığını ortaya koymayı amaçlıyordu.

Bank Permata ekonomisti Josua Pardede, cumhurbaşkanının Nusantara'da kalmasının ve bunun kamuoyuna güçlü biçimde yansıtılmasının önemini şöyle değerlendirdi:

sahiplenme ve geri dönülemezlik yönünde siyasi bir sinyal

Prabowo desteğini yineleyerek Parlamento ve mahkeme binalarının 2028'e kadar tamamlanması için yeni hedefler belirledi. İmzaladığı bir düzenleme, Nusantara'yı o yıl itibarıyla Endonezya'nın siyasi başkenti olarak tanımladı; böylece daha önce ulusal başkent olarak kullanılan ifade değiştirildi.

Milletvekilleri ve politika uzmanları, kullanılan ifadeye anlam veremedi ve bunun projenin rolünün küçültüldüğüne işaret etmesinden kaygı duydu. Bu değişiklik, yıllık devlet finansmanının yarıya indirilmesiyle aynı döneme denk geldi ve söz konusu kaygılara somut bir mali boyut kazandırdı.

Reklam

Nusantara Başkent Otoritesi Başkanı Basuki Hadimuljono, projenin hayalet kente dönüşebileceği yönündeki endişeleri reddetti:

Endişelenmeyin. Proje devam edecek.

İnşaat takviminde farklı aşamalar bulunuyor. Parlamento ve mahkeme binalarının 2028'e kadar tamamlanması hedefinin yanı sıra taşınma planı, yasama ve yargı binalarının 2027'de bitirilmesini, cumhurbaşkanının ise 2028'de taşınmasını öngörüyor. Öncelikli görev, kurumları ve onlara destek sağlayan hizmetleri birlikte hazır hâle getirmek.

Yerleşikler İçin Hükümet Ofislerinden Fazlası Gerekiyor

Yetkililer 2026'da 4.100 kamu görevlisini daha taşımayı hedefliyor. Planlanan bu sayı, merkezde hâlihazırda yaşayan yaklaşık 1.000 kamu görevlisinin dört katından fazla; ancak 2029'a kadar 1,2 milyon kişiyi taşıma yönündeki ilk hedefin çok altında.

Ailelerin okullara, uygun konutlara, alışveriş yapabilecekleri ve boş zamanlarını geçirebilecekleri yerlere ihtiyacı var. Nusantara'nın bu alanlardaki eksikleri, taşınmayı bir kamu görevlisine yeni bakanlık binasında masa tahsis etmekten çok daha karmaşık hâle getiriyor. Evli kamu görevlilerine yönelik konutlar özellikle eksik.

İnşaat işçilerinin de barınma ihtiyacı var. Hükümet, onları barındırmak için Hunian Pekerja Konstruksi'yi (HPK) inşa etti. Nusantara Başkent Otoritesi ve Badan Usaha Milik Otorita (BUMO), Kamu İşleri ve Konut Bakanlığının desteğiyle bu barınma alanlarını yönetiyor.

İşçi konutları, diğer yeni başkentlerin çevresinde oluşan kayıt dışı yerleşimlerin önüne geçmek amacıyla tasarlandı. Buna karşın MIT araştırmacıları, hem kısa vadede hem de daha uzun dönemde mevcut konut miktarının yetersiz kalabileceğine dikkat çekiyor.

İşçiler konutlar inşa edilenden daha hızlı gelirse, Nusantara resmen açılmadan önce kayıt dışı yerleşimler oluşabilir. Bu nedenle yeterli barınma sağlamak; yollar, bakanlıklar ve kamu binalarıyla birlikte kentin temel inşa görevinin bir parçası.

Nusantara'nın Maliyetini Kim Karşılayacak?

Tahmini 33 milyar dolarlık maliyet, büyük ölçüde devlet bütçesi dışındaki kaynaklara bağlı. Kamu kaynaklarının maliyetin yalnızca yaklaşık yüzde 19'unu karşılaması bekleniyor; kalan yaklaşık yüzde 81'in özel sektör ve yabancı yatırımlardan gelmesi gerekiyor. Bu desteği sağlamak zor oldu.

Reklam

Eleştirmenler Nusantara'yı, maliyeti sağladığı faydayı aşan pahalı bir proje anlamında kullanılan "beyaz fil" olarak nitelendiriyor. Endişelerinin merkezinde yeterli özel sektör yatırımının olmaması ve projeyle, onu ayakta tutacak kadar sakini, hizmeti ya da ekonomik faaliyeti bulunmayan bir başkent inşa edilmesi riski yer alıyor.

Çin, önde gelen uluslararası ortaklardan biri hâline geldi. Mayıs 2025'e kadar Çinli şirketler Nusantara'ya yaklaşık 70 trilyon rupiah, yani yaklaşık 4,3 milyar dolar yatırım yapmıştı. Delonix Group, 2024'ün sonlarında temel atarak projeye başlayan ilk yabancı yatırımcı oldu. Şirket, çeşitli işlevleri bir araya getiren ticari bir kompleks inşa etmeye başladı.

Çinli şirketler ulaşım, enerji, dijital sistemler ve sanayi geliştirme alanlarına da ilgi gösterdi. Huawei, kentin hizmetlerini birbirine bağlayacak ağlar ve dijital sistemlerden oluşan bilgi ve iletişim teknolojileri ekosistemine destek vermeye ilgi duyduğunu belirtti.

Çinli şirketlerin yer aldığı iki büyük konsorsiyum, kamu ve özel sektör ortaklıkları aracılığıyla entegre ulaşım projelerini ilerletiyor. China Harbour Engineering Company-IJM konsorsiyumu ile China State Construction Engineering Corporation-China Railway Group Limited konsorsiyumunun her biri, yaklaşık 27 trilyon rupiah değerindeki projelerle ilişkilendiriliyor.

Bu yatırımlar, Cakarta-Bandung Hızlı Tren Hattı gibi projelerle Endonezya altyapısını daha önce de şekillendirmiş olan Çin'in Kuşak ve Yol Girişimi'yle örtüşüyor. Yabancı sermaye, Nusantara için büyük bir finansman açığının kapatılmasına yardımcı olabilir.

Çin finansmanına yüksek ölçüde bağımlılık, borç sürdürülebilirliği ve stratejik bağımlılıkla ilgili kaygıları da beraberinde getiriyor. Sanayi gelişimi yeni orman alanlarının açılmasına ve insanların yerinden edilmesine yol açabileceğinden çevresel ve toplumsal güvenceler önem taşıyor. Endonezya, toplulukları ve çevreyi korurken sermaye bulma göreviyle karşı karşıya.

Orman Kent, Vaatlerini Yerine Getirebilir mi?

Nusantara'nın ana planlarına göre, yeniden ağaçlandırma yoluyla alanın yüzde 65'inin orman olarak kalması, yüzde 10'unun ise parklar ve gıda üretimi için ayrılması gerekiyor. Orman kenti tanımı, geniş inşaat alanındaki arazileri korumanın yanı sıra ağaçları yeniden yetiştirmeye de bağlı.

Hükümet, Nusantara'nın 2030'dan önce net karbon yutağı olmasını istiyor. Basitçe söylemek gerekirse bu, saldığından daha fazla karbonu emmesi demek. Ayrıca Endonezya'nın 2060 net sıfır hedefine kıyasla daha erken bir tarihte, 2045'e kadar karbon nötrlüğüne ulaşmayı; kalan emisyonları, atmosfere salınan karbonu gidererek ya da dengeleyerek telafi etmeyi amaçlıyor.

Reklam

Widodo, Nusantara'yı Endonezya'nın iklim değişikliğiyle mücadele taahhüdünün bir göstergesi olarak tanımlamıştı. Ancak çevre örgütleri, inşaatın projenin korumayı vadettiği ekosistemlere şimdiden zarar verdiğini söylüyor.

Endonezya Çevre Forumu WALHI, Balikpapan Körfezi çevresinde mangrov ormanlarının yok edildiğini bildiriyor. WALHI Doğu Kalimantan İcra Direktörü Fathur Roziqin Fen, en çok risk altındaki ekosistemleri ve yaban hayatını şöyle sıraladı:

En çok etkilenecek olanlar, mangrov ekosistemi, hortumlu maymun ve Kalimantan gibonunu içeren, bizim sessiz kurbanlar dediğimiz canlılar olacak.

Kalimantan gibonu, bölgeye özgü ve nesli tükenme tehlikesi altındaki bir primat. WALHI'nin kaygıları doğrudan inşaat sahasıyla sınırlı değil: Sulawesi'den inşaat malzemesi temin edilmesinin, bölgede artan sellere ve toz kirliliğine katkıda bulunduğu bildiriliyor.

Dolayısıyla Nusantara'nın çevresel ayak izi, hükümet bölgesinin çevresindeki ormanların yanı sıra inşaat malzemelerinin tedarik edildiği yerlere de uzanıyor. İklim hedeflerinin yanında, mangrovlar, yaban hayatı habitatları ve kentin inşasıyla bağlantılı zararlar konusunda bugün yaşanan anlaşmazlıklar da bulunuyor.

Kaçak Madencilik Ormanları Başka Bir Tehditle Karşı Karşıya Bırakıyor

Özel bir görev gücü, Nusantara çevresinde 13.000 hektardan fazla ormanın kaçak madencilik ve tarım faaliyetleri yüzünden zarar gördüğünü bildiriyor. Müfettiş General Edgar Diponegoro, yasa dışı çiftlik faaliyetleri nedeniyle 8.338 hektarın, kaçak madenler nedeniyle de 4.236 hektarın yok edildiğini belirtti.

Bu iki kategori toplam 12.574 hektara karşılık geliyor; görev gücünün genel rakamı ise 13.000 hektarı aşıyor. Her iki rakam da kimliği orman planlarına dayanan bir projenin çevresindeki geniş bir arazi alanının zarar gördüğünü ortaya koyuyor.

Hükümet izleme istasyonları kurdu ve bozulmuş arazileri iyileştirme sözü verdi. Eleştirmenler, güçlü madencilik çıkarları söz konusu olduğunda yaptırımların yeterince sıkı uygulanıp uygulanmayacağını sorguluyor.

Yeniden ağaçlandırma, arazi iyileştirme ve yaptırımlar birbiriyle bağlantılı sorumluluklar. Kentin orman hedeflerine ulaşması için arazinin yeniden kazandırılması gerekiyor; yasa dışı orman açımının sürmesi ise onarılması gereken alanı daha da büyütebilir.

Yerli Aileler İçin Arazi, Tarihi Barındırıyor

Kısaca AMAN olarak bilinen Takımadaların Yerli Halkları İttifakı, 20.000'den fazla yerli halktan kişinin yerinden edilme riskiyle karşı karşıya kalabileceğini tahmin ediyor. Proje sahasında, Sepaku Lama köyü de dâhil olmak üzere yaklaşık 800 Balik ailesi yaşıyor.

Reklam

51 yaşındaki Syamsiah ile 53 yaşındaki eşi Pandi de bu ailelerden. Balik halkından olan çift, Sepaku Lama'daki çiftliklerinde beton bloklardan yapılmış bir evde yaşıyor; manyok, muz, yeşil fasulye ve meyve ağaçları yetiştiriyor. Syamsiah'ın anne ve babasıyla büyükanne ve büyükbabası köy mezarlığında yatıyor.

Yakındaki Sepaku Nehri'nde, Batu Badok adı verilen ve gergedana benzeyen bir kaya, Balik halkı için kutsal bir yer. Kaya şimdi, toplulukla arasına selleri azaltmak için inşa edilen beton bir duvarın girdiği su arıtma tesisinin sınırları içinde kalıyor.

Duvar, köylülerin geleneksel olarak yıkandıkları ve çamaşır yıkadıkları nehre ulaşmalarını da engelliyor. Kent ücretsiz arıtılmış su sağlıyor, ancak konutlarına boru hattı çektirmek isteyen sakinlerin ücret ödemesi gerekiyor. Pek çok kişi bunun yerine yağmur suyu biriktiriyor ya da tankerlerle getirilen suyu satın alıyor.

Yetkililer, Syamsiah ve Pandi'nin de aralarında bulunduğu sakinlere sonunda arazilerini projeye satmak zorunda kalacaklarını söyledi. Pandi ise bir mülkün fiziksel karşılığını ödemekle ailenin bir yerle olan bağını karşılamanın farklı şeyler olduğunu belirterek satışa yanaşmıyor:

Belki hükümet bitkilerimin, hatta evimin bedelini ödeyebilir. Ama anılarımın, tarihimin yerini hükümet doldurabilir mi?

Çiftin yaşadıkları, Nusantara'yı çevreleyen çeşitli anlaşmazlıkları bir araya getiriyor: arazi edinimi, suya erişim, kutsal yerlerin korunması ve başkent planlanmadan çok önce bölgede var olan toplulukların geleceği.

Mahkeme Kararı Yatırımcıların Arazi Haklarını Değiştiriyor

Kasım 2025'te Endonezya Anayasa Mahkemesi, yatırımcılara 190 yıla kadar arazi kullanım hakkı veren 2024 tarihli bir kararı iptal etti. Mahkeme, bu ayrıcalıkların anayasaya aykırı olduğuna hükmetti ve Nusantara'nın, arazi kullanım haklarını en fazla 95 yılla sınırlayan ulusal düzenlemelere uymasını istedi.

Dayak yerli halkının temsilcisi Stepanus Febyan Babaro ile başka bir bölge sakini başvuruyu yaptı. Yerli gruplar kararı memnuniyetle karşılarken, geliştiriciler süre kısalmasının yatırımı caydırabileceğini düşündü.

Azami süre 190 yıldan 95 yıla, yani yarıya indirildi. Önemli ölçüde özel finansman arayan bir proje açısından karar, yatırımcıların arazi kullanım haklarını ne kadar süreyle elinde tutabileceğini değiştiriyor. Yerli topluluklar açısından ise yeni başkentin çevresindeki araziyi yöneten yasal çerçevenin bir bölümünü ele alıyor.

Reklam

Kalkınma Kuralları Daha Geniş Zorluklarla Karşı Karşıya

Çok sayıda kuralı aynı anda değiştirdiği için genellikle torba yasa olarak anılan Endonezya'nın İş Yaratma Yasası, sivil toplum gruplarının itirazlarının ardından yargı denetiminden geçiyor. Gruplar, yasanın çevre korumasını zayıflattığını ve zorla tahliyelere olanak sağladığını savunuyor.

Yasa 2020'de kabul edilmiş, usul yönünden anayasaya aykırı bulunduğu daha önce karara bağlanmasına rağmen 2023'te yeniden teyit edilmişti. Yasa, önerilen projelerin insanları ve doğayı nasıl etkileyebileceğini inceleyen çevresel etki değerlendirmelerine halkın katılımını kısıtlıyor; çevre izinlerinin yerine, geliştiricilerin kendi beyanlarına dayalı onaylar getiriyor.

Nusantara, ulusal stratejik öneme sahip proje (PSN) olarak tanımlanıyor. Bu tür projeler hızlandırılmış ruhsatlardan ve arazi haklarına ilişkin daha zayıf güvencelerden yararlanıyor. 173. madde, kamu yararı adına arazi edinme yetkisini hükümetin yanı sıra özel kuruluşlara da veriyor.

Rempang Eco City'deki anlaşmazlık, bu çerçevenin ne kadar önemli olduğunu gösteriyor. Burada yaşayanlar, bir cam fabrikası ve ekoturizm tesisi için yerlerinden edilme riskiyle karşı karşıya. Direnişe yönelik şiddetli müdahalelerde polis plastik mermi kullandı ve göstericileri tutukladı.

WALHI, politika kararlarının da inşaat makineleri kadar çevreye zarar verebileceğini savunarak bu kalkınma kurallarına karşı mücadelesini sürdürüyor. Örgüt, halkın katılım haklarının yeniden tesis edilmesini ve toplulukların refahını ve haklarını koruyacak daha güçlü kamu yararı tanımları getirilmesini talep ediyor.

Putrajaya, Sejong ve Astana'dan Çıkarılan Dersler

Nusantara'nın planlamacıları, Birleşmiş Milletler destekli ve Gönüllü Yerel Değerlendirme (VLR) adı verilen bir süreç kapsamında, belirli bir amaçla inşa edilmiş diğer başkentleri inceliyor. Yeni bir kent için gerçekleştirilen ilk bu tür değerlendirme, inşaat sürerken sürdürülebilirlik ölçütlerini ve insan hakları ilkelerini projeye dâhil etmeyi amaçlıyor.

Kuala Lumpur'un güneyinde akıllı bir bahçe kenti olarak tasarlanan Malezya'daki Putrajaya, yerli halkı topraklarından ayırmak yerine mevcut Malay köylerini bünyesine kattı. Güney Kore'deki Sejong ise aşamalı kalkınma ve idari işlevlerin Seul'den kademeli olarak taşınması için bir model sunuyor.

Kazakistan'daki Astana, uzun yıllara yayılan sürekli altyapı yatırımlarının ve planlamanın rolünü gösteriyor. Kentin nüfusu 1,3 milyona ulaştı.

VLR süreci şeffaflık, hesap verebilirlik, veriye dayalı kararlar ve toplumun anlamlı katılımını gerektiriyor. Kamu kurumlarından birlikte çalışmaları ve halktan gelen geri bildirimlerin kalkınmayı nasıl etkilediğini belgelemeleri bekleniyor. Değerlendirme, ilerlemeyi ve risklerin nasıl yönetildiğini göstererek yatırımcı çekmeye de yardımcı olabilir.

Reklam

Nusantara'nın sıradaki aşamaları, bu dersleri doğrudan gündeme taşıyor: 2026'da 4.100 kamu görevlisinin daha taşınması, yasama ve yargı tesislerinin 2027 ve 2028 hedefleri doğrultusunda tamamlanması ve cumhurbaşkanının 2028'de planlanan taşınmasına hazırlık. Bu geçişin başarıya ulaşması için konut, yatırım ve mevcut toplulukların korunması önemini koruyor.

Bilinmesi Gerekenler

  • Nusantara, Borneo'daki Doğu Kalimantan'da inşa ediliyor ve 2028'e kadar Endonezya'nın siyasi başkenti olması hedefleniyor.
  • Projenin maliyeti yaklaşık 32 ila 33 milyar dolar olarak tahmin ediliyor; 2026 yılı devlet finansmanı ise 2025'e kıyasla yarıya indirildi.
  • Merkezde yaklaşık 10.000 kişi yaşıyor; bunların yaklaşık 1.000'i kamu görevlisi. Yetkililer 2026'da 4.100 kamu görevlisini daha taşımayı hedefliyor.
  • Hükümet bölgesi tamamlanmaya yaklaşırken okullar, aile konutları ve gündelik yaşama yönelik diğer hizmetler hâlâ eksik.
  • Orman ve iklim hedefleri; mangrovların yok edilmesi, inşaatın etkileri ve kaçak madencilik ile tarımdan kaynaklanan zorluklarla karşı karşıya.
  • AMAN, 20.000'den fazla yerli halktan kişinin yerinden edilme riskiyle karşı karşıya kalabileceğini tahmin ediyor.
  • Anayasa Mahkemesi, yatırımcılara tanınan azami arazi kullanım haklarını 190 yıldan 95 yıla indirdi.
  • Çinli şirketler Mayıs 2025'e kadar yaklaşık 70 trilyon rupiah, yani 4,3 milyar dolar yatırım yapmıştı.
  • Birleşmiş Milletler destekli değerlendirme; kalkınma, topluluk hakları ve hesap verebilirlik konularında Putrajaya, Sejong ve Astana'dan dersler çıkarıyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir