Devasa Teknoloji Projesi, Özel Sektörün İhtiyatıyla Karşı Karşıya
Hong Kong hükümeti, Shenzhen sınırındaki geniş kapsamlı Northern Metropolis projesini desteklemek için para birimini savunma fonundan 150 milyar HK$ (yaklaşık 19 milyar ABD doları) ayırdı. Şubat ayında açıklanan bu çekim, söz konusu rezervlerin kalkınma amacıyla 40 yılı aşkın süredir ilk kez kullanılması ve bölgenin en büyük altyapı taahhütlerinden biri olması bakımından önem taşıyor.
İçindekiler
- Devasa Teknoloji Projesi, Özel Sektörün İhtiyatıyla Karşı Karşıya
- Konut Sıkışıklığını Gidermekten İki Merkezli Bir Kente
- Geliştiriciler Yeni Modeli Neden Yadırgıyor?
- Zayıf Gayrimenkul Piyasası Riskleri Artırıyor
- Pekin, Yatırımla Bağlılık Gösterilmesini Bekliyor
- Shenzhen'le Daha Yakın Bağlantı
- Hong Kong, Shenzhen'in Zaten Önde Olduğu Alanlarda Rekabet Edebilir mi?
- İstiridye Üreticileri ve Köylüler Belirsiz Bir Gelecekle Karşı Karşıya
- Çevresel Tahribat ve Kamuoyu Şüpheciliği
- Diğer Mega Projeler İhtiyatlı Olmak İçin Neden Sunuyor
- Öne Çıkan Noktalar
Büyük gayrimenkul geliştiricileri temkinli bir karşılık verdi. Kamuoyu önünde eleştiriden kaçınsalar da yöneticiler, talebin inşaatın ölçeğini karşılayıp karşılamayacağını, bazı bölgelerde fazla sayıda bina olup olmayacağını ve şirketlerinin alışık olmadıkları bir geliştirme modeli altında ne kadar kazanç sağlayabileceğini özel görüşmelerde sorguluyor.
Northern Metropolis yaklaşık 300 kilometrekarelik bir alanı kaplıyor; bu, Hong Kong topraklarının neredeyse üçte biri. Hükümet, 20 yıl içinde kuzey sınırını araştırma laboratuvarları, ilaç girişimleri ve diğer teknoloji şirketleri için bir merkeze dönüştürmek istiyor. Hükümetin öngörülerine göre bölgede 2,5 milyon kişi yaşayacak ve 650 bin kişiye istihdam sağlanacak.
Yetkililer, iki ana merkezli bir kent tasarlıyor: güneyde yoğunlaşan finans ve kuzeyde büyümeyi sağlayan inovasyon. Halihazırda yerleşik bir teknoloji merkezi olan Shenzhen'in yeni gelişim bölgesiyle yakın bağlantı içinde olması öngörülüyor.
Hong Kong bu taahhütte bulunurken bazı ekonomistlerin en uzun resesyonu olarak tanımladığı bir dönemden geçiyor. Perakende satışları ve gayrimenkul değerleri 2018 zirvelerinin altında kalırken, mevcut piyasalar zayıf seyrediyor ve geliştiricilerin önünde yeni konut ve ticari alanlardan oluşan büyük bir arzı değerlendirme zorunluluğu bulunuyor.
Görüş ayrılığı, yatırım getirilerinin ötesine uzanıyor. Pekin, iş dünyası liderlerinden yatırımlarıyla Hong Kong'a bağlılıklarını göstermelerini beklerken köylüler ve çevre örgütleri yerlerinden edilmekten ve yerel habitatların kalıcı biçimde zarar görmesinden endişe ediyor. Proje, ticari, siyasi ve yerel kaygıları alışılmadık ölçüde büyük bir ölçekte bir araya getiriyor.
Konut Sıkışıklığını Gidermekten İki Merkezli Bir Kente
Northern Metropolis ilk olarak 2021'de konut sıkışıklığına çözüm olarak duyuruldu. Projenin amacı o zamandan bu yana Hong Kong ekonomisini ve komşu Shenzhen'le ilişkisini yeniden şekillendirmeye yönelik daha kapsamlı bir girişime dönüştü.
Kuzeydeki gelişim alanında, konut bölgelerinin yanı sıra ileri araştırma ve imalat faaliyetlerine de yer verilmesi planlanıyor. Yetkililer, aşırı kalabalık bir kente yalnızca konut eklemek yerine teknoloji şirketlerinin, çalışanların ve ailelerinin yeni istihdam merkezlerinin çevresine yerleşebileceği bir yer oluşturmak istiyor.
Hong Kong Kalkınma Bürosu, projenin bölgenin hızlı ekonomik gelişiminden yararlanacağını söylüyor. Bu yaklaşım, Shenzhen'e yakınlığın ve iki kenti çevreleyen daha geniş ekonomik bölgenin sunduğu fırsata dayanıyor.
Proje için açıklanan başlıca kilometre taşları ve taahhütler şunlar:
- 2021: Northern Metropolis, konut sıkışıklığını gidermeye yönelik bir plan olarak duyuruldu.
- Kasım 2024: Xia Baolong, projeye yönelik yatırım planlarını sunmaları için 29 iş dünyası liderini Shenzhen'de bir araya getirdi.
- Şubat: Yetkililer, para birimini savunma fonundan 150 milyar HK$ çekileceğini açıkladı.
- 20 yıl içinde: Projenin yaklaşık 300 kilometrekarelik alanı dönüştürmesi hedefleniyor. Hükümetin öngörülerine göre bölgede 2,5 milyon kişi yaşayacak ve 650 bin kişiye istihdam sağlanacak.
Mali taahhüt, projenin hayata geçirilmesinde hükümete önemli bir rol veriyor. Projenin başarısı, alanları kullanacak şirketlerin ve inşaatı finanse etmeye istekli geliştiricilerin çekilmesine de bağlı. İş dünyası yöneticilerine göre bu kararlar, tahmini talep, maliyetler ve getiriler gibi değerlendirilmesi güç etkenlere dayanıyor.
Geliştiriciler Yeni Modeli Neden Yadırgıyor?
Northern Metropolis, Çin ana karasındaki kentlerle özdeşleşen sanayi parkı modelini kullanıyor. Bu yaklaşımda benzer sektörlerde faaliyet gösteren işletmeler belirlenmiş alanlarda bir araya geliyor ve kamu planlamacıları bu alanların gelişiminde önemli rol oynuyor.
Shenzhen ve Çin'in diğer kentleri bu sistemi başarıyla kullandı. Ancak Hong Kong'daki geliştiriciler farklı bir düzene alışkın: görece sınırlı kamu müdahalesi ve kendi ofis kuleleri, alışveriş merkezleri ve konut kompleksleri üzerinde ilk planlamadan tamamlanmaya kadar geniş denetim yetkisi.
Kuzey projesi kapsamında gayrimenkul şirketlerinin rolü daha sınırlı olabilir. Yetkililerin seçtiği büyük sanayi kiracıları için fabrikalar ve ofisler inşa edebilir ya da önemli tesislerin yakınında konut kuleleri yapabilirler; daha geniş kapsamlı gelişimi ise kamu planlamacıları yönlendirir.
Hong Kong'un gayrimenkul şirketleri, sömürge döneminde kurulan daha özerk sistem altında büyük servet ve nüfuz kazandı. Kamu yönlendirmesine geçiş, hem sorumluluklarını hem de geleneksel olarak getiri elde ettikleri karar süreçlerini değiştiriyor.
Birden fazla büyük geliştirme şirketinin yöneticileri, ayrıntılı planlama belgelerinin eksikliğine, münferit bölgelerde olası arz fazlasına ve hükümetin aynı anda çok fazla alanı geliştirmeye çalıştığı kaygısına dikkat çekiyor. Arz fazlası, alıcıların veya kiracıların talep ettiğinden daha fazla alan inşa edilmesi anlamına geliyor; bu da binaların beklenen fiyattan satılmasını veya kiralanmasını zorlaştırıyor.
Dolayısıyla geliştiriciler için soru hem ne kadar inşaat yapılacağı hem de ne ölçüde denetim yetkilerini koruyacakları. Hedeflenen kiracılar, inşaatın hızı ve rakip bölgeler hakkında yeterli ayrıntı olmadan olası kârı hesaplamanın zor olduğunu söylüyorlar.
Zayıf Gayrimenkul Piyasası Riskleri Artırıyor
Hong Kong'da perakende satışları 2018'deki 485,2 milyar HK$ düzeyinden 2024'te 376,8 milyar HK$'a geriledi. Bu iki rakama göre düşüş 108,4 milyar HK$, yani yaklaşık yüzde 22. Konut fiyatları da 2018'deki zirvelerinden önemli ölçüde geriledi.
Bu koşullar, yeni ve büyük bir kalkınma programına yönelik ihtiyatlı yaklaşımı açıklamaya yardımcı oluyor. Perakende harcamaları mağazalara olan talebi etkilerken zayıf konut piyasası, geliştiricilerin konut projelerinden ne kadar gelir bekleyebileceğini belirliyor. Her iki etken de kuzeyde sermaye yatırması istenen şirketler için önemli.
Northern Metropolis ayrıca geliştiricilerden, geleneksel iş modellerinden farklı bir yapı kapsamında sanayi ve teknoloji tesislerine yönelik talebi değerlendirmelerini istiyor. Büyük bir kamu yatırımı inşaatı finanse edebilir, ancak özel şirketlerin de kendi projelerinin yeterli gelir sağlayıp sağlamayacağına karar vermesi gerekiyor.
Hong Kong'un mevcut ekonomik sıkıntıları, zamanlamayı özellikle hassas kılıyor. Yöneticiler, birden fazla bölgenin aynı anda inşa edilmesinin talebi çok fazla yere dağıtabileceğinden ve önemli miktarda kamu ve özel sektör kaynağı taahhüt edilirken bazı alanların kullanılmadan kalabileceğinden endişe ediyor.
Pekin, Yatırımla Bağlılık Gösterilmesini Bekliyor
Pekin'in Hong Kong işlerinden sorumlu en üst düzey yetkilisi Xia Baolong, Kasım 2024'te Shenzhen'de düzenlenen bir sempozyumda siyasi beklentileri gündeme taşıdı. Yirmi dokuz iş dünyası liderinden Northern Metropolis'e yönelik yatırım planlarını sunmaları istendi.
Xia, iş dünyasını Hong Kong ekonomisinin merkezinde konumlandırdı ve yöneticileri ülkeye ve bölgeye bağlılıklarını yatırımla göstermeye çağırdı:
"Hong Kong iş dünyası, Hong Kong'un ekonomik kalkınmasının arkasındaki başlıca güçtür," diyen Xia, yöneticileri "ülkeye ve Hong Kong'a duydukları sevgiyi somut eylemlerle göstermeye" çağırdı.
Hong Kong iş dünyası, İngiliz yönetiminin şekillendirdiği kapitalist sistem altında servet kazandı. Liderleri şimdi ticari kararlarını yetkililerin "ülkeye ve Hong Kong'a duyulan sevgi" olarak adlandırdığı kavramla ilişkilendirmeleri yönünde baskıyla karşı karşıya. Kuzeydeki projeye yatırım yapmak, finansal olduğu kadar yurtsever bir anlam da taşıyor.
Eski İdare Baş Sekreteri ve büyük bir şirket ailesinin mensubu Henry Tang Ying-yen, projelerin kârlı kalması gerektiği yönündeki kaygısını dile getirdi. İcra Kurulu Başkanı John Lee ise "Devlet Başkanı Xi Jinping'in yanıt mektubunun ruhunu" anlamanın gerekliliğini vurgulayarak iş kararlarının Hong Kong'a duyulan duygusal bağlılığı yansıtması gerektiğine işaret etti.
Hong Kong'daki geliştiriciler hissedarlarına ve alacaklılarına karşı sorumlu. Bu konumları, bir kalkınma projesini desteklemek için merkezi yönetimin talimatlarını izleyebilen Çin ana karasındaki devlet şirketlerinden farklı. Bu nedenle siyasi beklentiler, yatırım riskini yönetme ve borçları geri ödeme yükümlülükleriyle bir arada bulunuyor.
Pekin, Ulusal Güvenlik Yasası ve diğer önlemlerle siyasi denetim uygulayabiliyor; ancak Northern Metropolis'in özel sektörün gönüllü katılımına da ihtiyacı var. Hükümetin mali taahhüdü ve iş dünyası liderlerine yaptığı çağrılar, bu katılımı sağlama çabasının bir parçası.
Shenzhen'le Daha Yakın Bağlantı
Northern Metropolis, bir zamanlar İngiliz Hong Kong'u ile Komünist Çin arasında keskin bir sınır oluşturan Sham Chun Nehri boyunca uzanıyor. 1960'larda milyonlarca kişi kıtlık ve zulümden kaçmak için nehrin sularını yüzerek geçti.
Nehir hâlâ akıyor, ancak proje ekonomik sınırların daha belirsiz olduğu bir geleceğe işaret ediyor. Hong Kong, 1997'de Çin'e devredilmesinden bu yana ana karadan bir sınırla ayrılmayı sürdürüyor. Kuzey projesi, yeni konutları, istihdamı ve ulaşım bağlantılarını doğrudan Shenzhen'in yanı başına getirecek.
Devlet Başkanı Xi Jinping'in Büyük Körfez Bölgesi vizyonu, dokuz kıyı kentini Hong Kong ve Makao'yla bir araya getirerek Silikon Vadisi'yle rekabet etmesi amaçlanan bir ekonomik bölge oluşturuyor. Northern Metropolis, Hong Kong'u bölgenin teknoloji sektörüyle daha yakından bağlantılandırarak bu geniş kapsamlı plana uyuyor.
Northern Metropolis'i Shenzhen'e bağlamak üzere beş yeni demir yolu hattı planlanıyor; böylece teknoloji çalışanları sınırı geçerek işe gidip gelebilecek. Bu nedenle ulaşım, şirketlerin sınırın iki tarafındaki çalışanlardan yararlanmasına imkân veren ekonomik stratejinin bir parçası.
Bazı analistler, Çin ana karası polisinin Hong Kong toprağında görev yaptığı West Kowloon İstasyonu'ndaki ortak yetki uygulamasının yeni teknoloji merkezine de taşınabileceğini öne sürüyor. Planlarla ilgili açıklamalara göre böyle bir düzenlemenin orada uygulanıp uygulanmayacağı henüz kararlaştırılmadı.
Londra Üniversitesi SOAS Çin Enstitüsü Direktörü Steve Tsang, planları Hong Kong için bir paradigma değişikliği olarak tanımlıyor. Proje, bölgeyi ana karanın teknoloji ekonomisine daha yakından bağlarken ekonomik coğrafyasını da yeniden şekillendirecek.
Hong Kong, Shenzhen'in Zaten Önde Olduğu Alanlarda Rekabet Edebilir mi?
2017'ye kadar Mali İşler Bakanı olarak görev yapan John Tsang Chun-wah, Hong Kong'un yerleşik ticari güçlü yönlerinden uzaklaşmanın ekonomik açıdan mantıklı olup olmadığını sorguladı. Finans, ticaret ve lojistik uzun zamandır kentin ekonomisinin merkezinde yer alıyor.
Eleştirmenler, yetkililerin Shenzhen'in zaten hâkim olduğu bir sektör olan ileri imalatı teşvik ederken bu faaliyetlere daha az önem verdiğini savunuyor. Shenzhen'de arazi ve iş gücü maliyetleri de daha düşük; bu durum Hong Kong'da faaliyet gösteren işletmelerin rekabet etmesini zorlaştırıyor.
Hükümet, komşu kentin büyümesini bir fırsat olarak görüyor. Geliştiriciler ve diğer eleştirmenler ise sınırın hemen ötesinde güçlü bir teknoloji merkezi varken kuzey bölgelerinin yeterli sayıda işletmeyi nasıl çekeceğini sorguluyor.
Bu gerilim kamuoyundaki tartışmalara da yansıyor. Radyo programlarını arayan dinleyiciler, yatırımın Hong Kong sakinlerinden çok Shenzhen'e yarar sağlayıp sağlamayacağını sorguladı. Mali İşler Bakanı Paul Chan bu eleştirilere karşı harcamaları savundu.
Ticari açıdan temel soru, iki yerin nasıl birlikte çalışacağı. Yetkililer Hong Kong'un bölgesel büyümeden yararlanmasını istiyor; şüpheciler ise ileri imalata yönelmenin kentin yerleşik faaliyetlerinden daha iyi getiri sağlayıp sağlamayacağını sorguluyor. Bu farklı görüşler, hükümetin hedeflerinin iş dünyasında neden aynı ölçüde heves yaratmadığını açıklamaya yardımcı oluyor.
İstiridye Üreticileri ve Köylüler Belirsiz Bir Gelecekle Karşı Karşıya
New Territories'taki kıyı köyü Lau Fau Shan'da 200 yılı aşkın süredir kurutulmuş istiridye üretiliyor. Bölgeyi konut ve ticaret alanlarına dönüştürme planları bu yaşam biçimini baskı altına alıyor.
Bu sularda 40 yıldır çalışan 72 yaşındaki istiridye üreticisi Chan To-ngan, projenin çiftliği ve çevresini nasıl etkileyeceğine dair belirsizliğini şöyle anlattı:
İşlerin nasıl değişeceğini gerçekten bilmiyorum," dedi Chan. "Belki çiftliğimizin ve buradaki deniz manzarasının fotoğraflarını çekmeye başlamalıyım.
Lok Ma Chau yakınındaki Ha Wan köyü de teknoloji parkının inşa edileceği yerde benzer bir değişimle karşı karşıya. 69 yaşındaki Kwok Chi-wai, babasının diktiği ağaçlarla ilgileniyor ve şimdi dönüşüm için belirlenen topraklarla aile bağını sürdürüyor.
Köylerdeki ailelerin çoğu yaşadıkları arazinin sahibi değil. Gelecek yıldan itibaren yerlerinden edilmeleri söz konusu olabilir, ancak gelecekteki düzenlemelere ilişkin ayrıntılar paylaşılmadı. Sakinler açısından belirsizlik, inşaatın hızı kadar evleri ve çevreleriyle de ilgili.
Bu topluluklar, Hong Kong'un sanayileşme öncesindeki yaşamının izlerini koruyor. Kentin diğer kesimleri bir finans merkezine dönüşürken kuzeyde sulak alanlar ve balık havuzları varlığını sürdürdü. Önerilen dönüşüm, çok farklı bir tempoyla yaşamış yerlerde büyük değişikliklere yol açacak.
Çevresel Tahribat ve Kamuoyu Şüpheciliği
Çevre örgütleri, Northern Metropolis'in Çin beyaz yunusu da dâhil nadir türlerin kullandığı habitatları tehdit ettiği uyarısında bulunuyor. Kaygıları sulak alanları ve suyla kaplı bölgelerin doldurularak kara oluşturulması anlamına gelen dolgu çalışmalarının etkilerini de kapsıyor.
Greenpeace Hong Kong'da kıdemli kampanya sorumlusu Chan Hall-sion, dolgu çalışmalarının geri döndürülemez olduğunu ve yaban hayatına yuva sağlayan ekosistemlere kalıcı zarar verdiğini söylüyor. Bu alanlar doldurulup yapılaşmaya açıldığında mevcut habitatlar ortadan kalkıyor.
Hükümet, kalkınma bölgelerinin ekolojik açıdan daha az hassas olduğunu belirtiyor. Çevresel etki değerlendirmeleri ise sürüyor; dolayısıyla belirli inşaat planlarına ilişkin değerlendirmeler henüz tamamlanmadı.
Bu çatışma, yerel değerlerin korunması ile hükümetin ekonomik bütünleşme hedeflerini karşı karşıya getiriyor. Topluluklar evlerinde ve geçim kaynaklarında değişikliklerle yüzleşirken çevre koruma grupları kuzey sınırının yeniden şekillendirilmesinin kalıcı çevresel maliyetini sorguluyor.
Greenpeace ve Hong Kong Kamuoyu Araştırma Enstitüsü tarafından yapılan bir ankette, katılımcıların yalnızca yüzde 6'sı Northern Metropolis ile ayrı bir proje olan Kau Yi Chau Yapay Adaları'nın aynı anda inşa edilmesini destekledi. Bulgular, iki projenin eşzamanlı inşasına yönelik tutumu yansıtıyor.
Buna rağmen yetkililer kuzeydeki gelişimi kaçınılmaz olarak tanımlamayı sürdürüyor. Kamuoyundaki şüphecilik ile geliştiricilerin temkinli yaklaşımı, Hong Kong'un aynı anda ne kadar inşaat yapması gerektiği ve faydaların sakinlerle nasıl paylaşılacağı sorusunda kesişiyor.
Diğer Mega Projeler İhtiyatlı Olmak İçin Neden Sunuyor
Hong Kong yetkilileri, diğer büyük kentsel kalkınma projelerini inceledi. İlgili örneklerden biri, Pekin'in uzantısı olarak tasarlanan ve Devlet Başkanı Xi'nin bizzat desteklediği Xiong'an Yeni Bölgesi.
Xiong'an, devasa devlet yatırımına rağmen sakin ve işletmeleri çekmekte zorlandı ve "hayalet kent" lakabını aldı. Pekin şimdi boş alanları doldurmak için devlete ait şirketleri bölgeye taşıyor.
Hong Kong, Northern Metropolis'in bazı yönlerini açıkça Çin'deki "akıllı kentler" modeline göre tasarladı. Bu nedenle Xiong'an'la karşılaştırma anlamlı olsa da iki proje farklı iş dünyası katılımı kaynaklarına dayanıyor. Xiong'an devlet şirketlerinden ve merkezi hükümetin talimatlarından yararlanabilir; Hong Kong'un ise piyasa ekonomisinde özel geliştiricilerin gönüllü yatırım yapmasına ihtiyacı var.
Suudi Arabistan'daki Neom ve Endonezya'daki Nusantara projeleri de gecikmelerle, maliyet aşımlarıyla ve arazi haklarına ilişkin anlaşmazlıklarla karşılaştı. Bu örnekler, büyük yeni kent merkezleri oluşturma girişimlerine eşlik edebilecek sorunları gösteriyor.
Liber Research Community araştırmacısı Brian Wong, bu ölçekteki projelerde tekrarlanan bir örüntüye dikkat çekiyor: iddialı planların ardından kapsamın daraltılması, borç sorunları ya da ek güçlükler yaratan uzun inşaat takvimleri.
Northern Metropolis açısından bu örnekler, hükümetin 150 milyar HK$'lık taahhüdünü daha geniş bir bağlama oturtuyor. İnşaatı finanse etmek işin yalnızca bir bölümü. Yeni bölgelerin yetkililerin amaçladığı ekonomik merkeze dönüşmesi; işletmelerin ve sakinlerin çekilmesine, özel yatırım sağlanmasına, yerinden edilmelerin yönetilmesine ve çevresel tahribatın giderilmesine de bağlı.
Öne Çıkan Noktalar
- Hong Kong, Northern Metropolis için para birimini savunma fonundan 150 milyar HK$ ayıracağını açıkladı. Bu, kalkınma amacıyla söz konusu fondan 40 yılı aşkın süredir yapılan ilk çekim.
- Yaklaşık 300 kilometrekarelik proje kapsamında 20 yıl içinde 2,5 milyon kişinin yaşaması ve 650 bin kişiye istihdam sağlanması hedefleniyor.
- Geliştiriciler olası getirileri, arz fazlası riskini ve geleneksel özerkliklerini azaltan kamu planlama modelini özel görüşmelerde sorguluyor.
- Perakende satışları 2018'deki 485,2 milyar HK$ düzeyinden 2024'te 376,8 milyar HK$'a gerilerken konut fiyatları 2018 zirvelerinin altında seyrediyor.
- Pekin, iş dünyası liderlerini yatırımla bağlılık göstermeye çağırırken yöneticiler kârlılığın önemini vurguluyor.
- Planlanan beş demir yolu hattı, kuzeydeki gelişim bölgesini Shenzhen'e bağlayacak.
- İstiridye üretimiyle geçinen topluluklar ve köylüler değişimle karşı karşıya; çevre örgütleri ise habitatların kalıcı biçimde zarar görebileceği uyarısında bulunuyor.
- Greenpeace ve Hong Kong Kamuoyu Araştırma Enstitüsü anketinde katılımcıların yalnızca yüzde 6'sı Northern Metropolis ile Kau Yi Chau Yapay Adaları'nın eşzamanlı inşasını destekledi.
- Xiong'an ve diğer büyük kentsel projeler, kullanıcıları çekme, maliyetleri denetleme ve inşaatı tamamlama konularındaki güçlükleri gözler önüne seriyor.






