Tarihi Kurtarma Operasyonunda 122,1 Trilyon Won Geri Alındı
Güney Kore, 1997-1998 Asya finansal krizi sırasında zor durumdaki finans kuruluşlarını kurtarmak için taahhüt edilen 168,7 trilyon won kamu kaynağının 122,1 trilyon wonunu, yani 83,4 milyar dolarını geri aldı. 25 Şubat 2026 öncesinde salı günü açıklanan Finansal Hizmetler Komisyonu verilerine göre geri kazanım oranı yüzde 72,5’e ulaştı.
İçindekiler
- Tarihi Kurtarma Operasyonunda 122,1 Trilyon Won Geri Alındı
- Bankacılık Sistemi Neden Kamu Kaynağına İhtiyaç Duydu?
- Asya Krizi Güney Kore’ye Nasıl Ulaştı?
- IMF Anlaşması ve Koşulları
- IMF Döneminin İnsanlar Üzerindeki Bedeli
- Altın Bağışı Kampanyası ve IMF Borcunun Erken Ödenmesi
- Kalan Payı Geri Almak Neden Zor?
- Bankaların Yeniden Yapılandırılması ve Chaebol Modelinin Değişmesi
- Kriz Sonrasında Daha Güçlü Bir Finansal Konum
- İstihdamdaki Bölünmeler Toparlanmanın Ardından da Sürdü
- Kurtarma Operasyonunun Kriz Yönetimi Hakkında Gösterdikleri
- Öne Çıkanlar
Oran bir önceki yıla göre 0,5 puan yükseldi. Ayrıca 2014’te kaydedilen yüzde 65,2’nin 7,3 puan üzerinde. Bu, acil durum sona erdikten uzun süre sonra da tahsilatın sürdüğünü gösteriyor. Finansal düzenleyiciler ilerlemeden memnuniyet duyduklarını belirterek bunu istikrar önlemlerinin zaman içinde değer yaratabildiğinin kanıtı olarak değerlendirdi.
Güney Kore’nin Aralık 1997’de ulusal iflas olasılığıyla karşı karşıya kaldığı dönemde bu kaynaklar bankaların ve diğer finans kuruluşlarının faaliyetlerini sürdürmesine yardımcı oldu. Yaklaşık otuz yıl sonra bu fonların geri alınması, ülkenin Uluslararası Para Fonu (IMF) kredilerini geri ödemesinden ayrı bir süreç olmayı sürdürüyor. IMF kredilerinin geri ödemesi Ağustos 2001’de tamamlanmıştı.
Asya’nın dördüncü büyük ekonomisi Güney Kore, IMF’ye başvurmasına yol açan güven bunalımından bu yana uzun bir yol katetti. Son geri kazanım verileri, bankacılık sistemini koruyan müdahalenin finansal getirilerinin sürdüğünü gösteriyor. Bu veriler, ekonomik büyümenin yeniden başlamasının ardından da devam eden iş güvencesizliği ve toplumsal bölünmeler gibi bir başka kalıcı mirasla birlikte değerlendiriliyor.
Kamu fonlarının kalan yüzde 27,5’i henüz geri alınamadı. Bu kaynaklarla bağlantılı bazı varlıkları satmak zor ya da varlıklar değer kaybetmiş durumda. Bu da tahsilatın son aşamalarını, manşetteki geri kazanım oranının düşündürebileceğinden daha karmaşık hâle getiriyor.
Bankacılık Sistemi Neden Kamu Kaynağına İhtiyaç Duydu?
Kasım 1997 ile 1998’in sonu arasında ilk etapta devreye sokulan kurtarma fonları, finansal çöküşün eşiğindeki ekonomiye can suyu oldu. Bankaların sermayeye ihtiyacı vardı, borçlular ödemelerini yapamıyordu ve finans piyasalarındaki para akışı ağır baskı altındaydı.
Güney Kore hem likidite sıkıntısı hem de ödeme gücü kriziyle karşı karşıyaydı. Likidite sıkıntısı, bir kuruluşun vadesi gelen bir ödeme için nakit bulamaması demek. Ödeme gücü krizi ise finansal kayıpların kuruluşun borçlarını ödeme kabiliyetini tümüyle tehdit etmesi anlamına geliyor. Bu sorunlar bir araya gelerek hızlı sanayileşmenin otuz yılda inşa ettiği finansal yapıyı tehlikeye attı.
Hükümet, ödeme gücünü yitirmiş bankalara sermaye sağlamak, tahsili gecikmiş kredileri satın almak ve piyasaların işlemesini sürdürmek için likidite sunmak amacıyla kamu kaynaklarını kullandı. Tahsili gecikmiş krediler, borçluların geri ödemeyi durdurduğu borçlardır. Bu kredilerin banka bilançolarından çıkarılması, finans kuruluşlarının faaliyetlerini sürdürürken kayıplarla başa çıkmasına yardımcı oldu.
Geri kazanım birkaç yolla sağlandı: yeniden yapılandırılan finans kuruluşlarının özel yatırımcılara satılması, kârlılığa dönen bankalardan geri ödeme alınması ve borcunu ödemeyenlerden el konulan varlıkların satılması. Her yöntem, kurtarma için başlangıçta sağlanan kaynağın bir bölümünü devlet hazinesine geri kazandırıyor.
Finansal Hizmetler Komisyonu, son raporlama döneminin dördüncü çeyreğinde 2,4 trilyon won tahsil edildiğini bildirdi. Bu tutar, onlarca yıllık yeniden yapılandırma ve satışların ardından bile eski varlıkların çözüme kavuşturulmasının getiri sağlamayı sürdürdüğünü gösteriyor.
Asya Krizi Güney Kore’ye Nasıl Ulaştı?
Tayland’ın Temmuz 1997’de bahtı devalüe etmesi, Asya’ya yayılan bir krizi tetikledi. Yatırımcılar, büyük sanayi gruplarının iflas ettiği ve bankaların riskli borçlara maruz kaldığı Güney Kore dâhil komşu ekonomilerdeki finansal zayıflıklardan giderek daha fazla endişe duymaya başladı.
Güney Kore’nin savaşta harap olmuş bir ülkeden sanayi devine dönüşümü, Han Nehri Mucizesi olarak anılıyordu. Ancak 1997’nin sonlarına doğru ülkenin büyük sanayi holdingleri olan chaebol’lerin art arda iflas etmesi, bu ekonomik modele duyulan güveni sarsıyordu.
Yabancı bankalar vadesi gelen kredi limitlerini yenilemeyi reddederken yatırımcılar da paralarını ülkeden çekti. Yurt dışından borçlanmaya dayanan Koreli kuruluşlar, yeni kredi ayarlayamadan bir anda borçlarını geri ödemek zorunda kaldı.
Aralık 1997’nin ortalarına gelindiğinde döviz rezervleri yaklaşık 30 milyar dolardan 4 milyar dolara gerilerken dış borç 153 milyar dolara ulaştı. Döviz rezervleri, bir ülkenin uluslararası ödemelerini karşılamasına yardımcı olmak için kullanabileceği yabancı para birimleri ve diğer rezerv varlıklarıdır.
Won birkaç hafta içinde değerinin yarısını kaybetti. Noel arifesinde kur, dolar başına 2.000 won seviyesini aştı. Won’un değer kaybetmesi, dolar cinsinden borçların Kore para birimiyle geri ödenmesini pahalılaştırarak nakit sıkıntısı çeken şirketler ve finans kuruluşları üzerindeki baskıyı artırdı.
IMF Anlaşması ve Koşulları
Seul, 3 Aralık 1997’de IMF ile üç yıl sürecek bir Stand-By Anlaşması imzaladı. Kurtarma paketi 58 milyar dolar tutarındaydı ve o dönemde Fon tarihindeki en büyük müdahale olarak tanımlanmıştı.
Finansman; IMF’den 21 milyar dolar, Dünya Bankası ve Asya Kalkınma Bankası’ndan 14 milyar dolar ve ABD, Japonya, Almanya ile Kanada’nın ikili katkılarından 20 milyar dolardan oluşuyordu. Sıralanan bu kalemlerin toplamı 55 milyar dolar; paket için açıklanan toplam tutar ise 58 milyar dolardı.
Kurtarma paketi, 1994 Tekila Krizi sırasında Meksika’ya sağlanan 50 milyar doları aştı. Paketin büyüklüğü, Güney Kore’nin dış yükümlülüklerini ödeme kabiliyetine duyulan güveni yeniden tesis etmenin ve daha geniş çaplı bir finansal çöküşü önlemenin aciliyetini yansıtıyordu.
IMF, yüksek faiz oranları, kamu harcamalarının azaltılması, ticaretin serbestleştirilmesi ve finans ile şirket sektörlerinde kapsamlı değişiklikler yapılmasını istedi. Yüksek faiz oranlarının para birimini destekleyip güveni yeniden sağlaması, yeniden yapılandırmanın ise bankalar ve şirketlerdeki zayıflıkları gidermesi amaçlanıyordu.
İş gücü reformları, şirketlerin çalışanları işten çıkarmasını kolaylaştırdı. Bu değişiklik, Kore çalışma kültürünü şekillendiren ömür boyu istihdam beklentisini ortadan kaldırarak kurtarma operasyonunu finans kuruluşlarının yanı sıra haneler için de bir dönüm noktasına çevirdi.
IMF Döneminin İnsanlar Üzerindeki Bedeli
Güney Koreliler, dönemin hemen sonrasını ulusal aşağılanma ve ağır ekonomik sıkıntılarla özdeşleşen “IMF günleri” olarak hatırlıyor. Ekonomi 1998’de yüzde 6,7 daralarak Kore Savaşı’ndan bu yana en kötü performansını sergiledi.
İşsizlik yüzde 2,6’dan yüzde 6,8’e yükseldi. Ekim 1997 ile Temmuz 1998 arasında bir milyondan fazla Koreli işini kaybetti; böylece finansal acil durum aile bütçelerini ve gündelik yaşamı doğrudan etkiledi.
Kia ve Daewoo’nun da aralarında bulunduğu büyük holdingler çöktü ya da kapsamlı biçimde yeniden yapılandırılmak zorunda kaldı. Dönemin en büyük 12’nci chaebol’ü Halla Group, 5,3 milyar dolarlık borcun altında kaldı. Bu kadar büyük işverenlerin yaşadığı sıkıntılar, onlarla bağlantılı şirketlere ve çalışanlara da yayıldı.
Bir yetimhane müdürü, kriz sırasında hayırsever bağışların kesildiğini ve çocukların daha önce kurumların sağladığı destekten yoksun kaldığını anlattı:
Çocuklara hediye sunmak için gönüllü olan tek bir kurum bile yoktu.
Bu anlatı, üretimin gerilemesi ve işsizliğin artmasının ötesindeki sonuçlara da ışık tutuyor. İşletmeler ve haneler kendi kayıplarıyla mücadele ederken mali sıkıntılar, bağışlara bağımlı kişilerin alabileceği yardımı da azalttı.
Altın Bağışı Kampanyası ve IMF Borcunun Erken Ödenmesi
1998’in başlarında ülke çapında düzenlenen altın toplama kampanyasına 3,51 milyon kişi katıldı. Vatandaşlar, ülkenin rezervlerini güçlendirmeye yardımcı olmak için alyanslar ve aile yadigârları dâhil 227 metrik ton altın bağışladı ya da sattı.
Kampanyada yaklaşık 2 milyar dolar toplandı. Krizi hem ekonomik acil durum hem de ulusal aşağılanma olarak yaşayan birçok kişi için bu kampanya, sivil dayanışmanın simgesi hâline geldi.
Güney Kore daha sonra IMF’den aldığı borcu vadesinden önce ödedi. Hükümet 13,5 milyar dolarlık özel yardım kredisini Eylül 1999’da kapattı ve kalan 6 milyar dolarlık stand-by kredisini 23 Ağustos 2001’de geri ödedi.
Hızlı yapısal reformlar ve ihracata dayalı toparlanma, Güney Kore’nin IMF programından öngörülen tarihten üç yıl önce çıkmasını sağladı. Son ödemenin yapıldığı tören sırasında Kore Bankası Başkanı Chon Chol-hwan, ülkeyi zorlamayı sürdüren köklü yapısal zayıflıkları kabul ederken vatandaşlara teşekkür etti.
Önemli tarihler, acil durumun ne kadar hızlı geliştiğini ve kamu kaynaklarının ülke içinde geri kazanılmasının ne kadar uzun sürdüğünü gösteriyor:
- Temmuz 1997: Tayland bahtı devalüe ederek Asya’ya yayılan krizi tetikledi.
- 3 Aralık 1997: Seul, IMF Stand-By Anlaşması’nı imzaladı.
- 1997 Noel arifesi: Won, dolar başına 2.000 seviyesini aştı.
- 1998’in başları: Vatandaşlar ülke çapındaki altın toplama kampanyasına katıldı.
- Eylül 1999: Güney Kore, 13,5 milyar dolarlık özel yardım kredisini kapattı.
- 23 Ağustos 2001: Kalan 6 milyar dolarlık stand-by kredisi geri ödendi.
- 2014: Kamu kaynaklarının ülke içindeki geri kazanım oranı yüzde 65,2’ye ulaştı.
- Şubat 2026: Finansal Hizmetler Komisyonu verilerine göre geri kazanım oranı yüzde 72,5 oldu.
Kalan Payı Geri Almak Neden Zor?
2014’ten bu yana yaşanan 7,3 puanlık artış, yıllar süren varlık satışlarını, bankaların özelleştirilmesini ve kriz sırasında satın alınan borçların tahsilini yansıtıyor. Son yıllık artışın 0,5 puan olması, başlangıçtaki kaynağın çoğu geri alınmış olsa da ilerlemenin sürdüğünü gösteriyor.
Kalan varlıkların bir kısmı alıcı bulmanın zor olduğu piyasalarda kaldı. Diğerleri ise uzun süren çözüm sürecinde değer kaybetti. İflas eden ticaret bankalarının teminat olarak elinde tuttuğu gayrimenkuller ve sonradan iflas eden holdinglerin çıkardığı tahviller, nakde çevrilmesi zor varlıklar arasında.
Teminat, bir krediyi güvence altına almak için rehin verilen mülktür. Borçlu ödeme yapamazsa kredi veren bu mülke el koyabilir; ancak geri kazanılacak tutar, bir alıcının ne kadar ödemeye hazır olduğuna bağlıdır. Şirket tahvili, bir şirketin aldığı borcu geri ödeyeceğine dair verdiği sözdür; iflas durumunda tahvil sahibi önemli kayıplarla karşılaşabilir.
Tahsilatın sürmesi, toplam tutarın tamamına yakın bir miktarın eninde sonunda geri alınması olasılığını doğuruyor. Bu, büyük çaplı bir finansal kurtarma operasyonu için ender görülen bir sonuç olurdu. Geri kazanımın tamamlanacağı tarihe ilişkin bir açıklama yapılmadı. Kalan varlıkların değeri ve bunları satmanın zorluğu, daha ne kadarının geri alınabileceğini belirleyen temel unsurlar.
Bankaların Yeniden Yapılandırılması ve Chaebol Modelinin Değişmesi
Tayland, bölgesel kriz sırasında ödeme gücünü yitirmiş 56 finans şirketini kapattı. Güney Kore de benzer önlemler alarak, kısa vadelerde geri ödenmesi gereken yurt dışı kaynaklı riskli borçlardan sonra faaliyetlerini sürdüremeyen ticaret bankalarını kapattı.
Finansal reformlar faiz oranlarına getirilen tavanları kaldırdı, döviz kurlarını serbestleştirdi ve ihtiyati denetimi güçlendirdi. İhtiyati denetim, finans kuruluşlarının riskleri yönetip kayıplara dayanacak yeterli mali gücü koruyup korumadığının kontrol edilmesidir.
Şirketlerin yeniden yapılandırılması, sanayileşmenin itici gücü olan ancak tehlikeli ölçüde borç biriktiren chaebol sistemine odaklandı. Bir trilyon dolarlık borçla mücadele eden bir holding bünyesindeki şirketin başkan yardımcısı, hükümet etkisinin ve iş ilişkilerinin kredi kararlarını nasıl zayıflattığını şöyle anlattı:
Herkes sorunun farkındaydı. Ama bankacılar çok zayıftı; hükümet yetkililerinin tavsiyesiyle iş insanlarına kredi veriyorlardı. İş insanları da karşılığında yetkililerin işlerini görüyordu.
IMF programı daha şeffaf muhasebe uygulamalarını, bağlı şirketler arasındaki borç garantilerinin kaldırılmasını ve mali kaynaklara kıyasla borcun azaltılmasını şart koştu. Bağlı şirketler arasındaki garantiler, bir şirketin diğerinin borçlanmasından sorumlu hâle gelmesine yol açarak sorunların yayılmasına neden olabiliyordu.
Daha önce kapalı olan sektörler de yabancı yatırımlara açıldı. Uluslararası bankaların ülkede faaliyet göstermesine izin verildi ve yabancı yatırımcılar Koreli şirketlerde hisse edinebildi. Böylece ekonominin bazı kesimlerinde mülkiyet yapısı ve rekabet değişti.
Kriz Sonrasında Daha Güçlü Bir Finansal Konum
Güney Kore’nin daha geniş kapsamlı ekonomik dönüşümü, yeniden yapılandırmaya eşlik etti. Haberde yer verilen karşılaştırmaya göre ülke, 20,4 milyar dolarlık döviz rezervine sahip bir kriz ekonomisinden, rezervleri 384,46 milyar dolara ulaşan ve bu varlıklar bakımından dünya dokuzuncusu olan dünyanın 14’üncü büyük ekonomisine dönüştü.
Kısa vadede vadesi dolan dış borcun rezervlere oranı 1997’de yüzde 286,1 iken 2017’de yüzde 30,8’e indi. İlk oranda bu borç, mevcut rezervlerin neredeyse üç katıyken son oranda üçte birinden azdı. Değişim, acil dış yükümlülükler ile finansal tamponlar arasındaki dengenin ne ölçüde iyileştiğini gösteriyor.
Ülke kredi notları da kriz dönemindeki B+ ya da B- seviyelerinden AA veya Aa2 gibi yüksek notlara yükseldi. Ülke kredi notu, bir hükümetin borcunu geri ödeme kabiliyetinin değerlendirilmesidir. Daha yüksek notlar, geri ödeme konusunda daha fazla güven duyulduğunu gösterir.
Güney Kore’nin rezerv biriktirmesi ve Çin ile Kanada’yla yapılan son yenilemeler de dâhil olmak üzere önemli ticaret ortaklarıyla para takası anlaşmaları imzalaması, 1997’de ortaya çıkan kırılganlığı azaltma çabalarını yansıtıyor. Para takası anlaşmaları, yabancı paraya erişimin baskı altında olduğu dönemlerde katılımcı yetkililere para birimlerini takas etme olanağı sağlıyor.
İstihdamdaki Bölünmeler Toparlanmanın Ardından da Sürdü
IMF programı sırasında yapılan iş gücü değişiklikleri, güvencesiz ve standart dışı istihdamın yaygınlaşmasına katkıda bulundu. Daimî çalışanları daha yüksek iş güvencesi, ücret ve yan haklarla; geçici çalışanları ise daha az koruma ve daha düşük ücretlerle karşı karşıya bırakan bölünmüş bir iş gücü piyasası ortaya çıktı.
Haberde yer verilen verilere göre genç işsizliği yaklaşık yüzde 9,9’la ekonomi genelindeki oranın üç katını aştı; 20’li yaşlardaki 410 bin kişi işsiz kaldı. İlk işte geçirilen ortalama süre bir yılın biraz üzerine düşerken 15-29 yaş grubunun yüzde 58’inin ücretli bir işi yoktu.
Kore medyası, gençlerin aşk, evlilik, çocuk sahibi olma, ev sahibi olma, kişisel hayaller, istikrarlı ilişkiler ve umuttan vazgeçişini anlatmak için “yediden vazgeçen kuşak” ifadesini kullandı. Bu ifade, güvencesiz işlerle sınırlı imkânların yol açtığı baskıyı yansıtıyor.
Kore Kalkınma Enstitüsü’nün araştırmasına göre en yoksul yüzde 10’luk kesimdeki hanelerin gelirleri kriz sırasında yüzde 20’den fazla düşerken en zengin yüzde 10’luk kesimdekilerin gelirleri yüzde 10 arttı. Farklı sonuçlar, ekonomik şokun haneleri ne kadar eşitsiz etkilediğini gösteriyor.
Cumhurbaşkanı Moon Jae-in, ilk bütçe teklifini sunarken yaşanan sarsıntıyı hatırlattı ve döviz krizinin ardından ortaya çıkan yapısal eşitsizliği gidermeyi taahhüt etti:
Kriz tüm Korelilerin hayatını altüst etti ve döviz kriziyle dönüşen sosyoekonomik yapı, insanların gündelik yaşam dokusuna zarar verdi.
Anketler, nüfusun yüzde 60’ından fazlasının krizin yaşamlarını olumsuz etkilediğine inandığını, yüzde 80’den fazlasının ise istihdam sorunlarının ele alınmaya devam edilmesi gerektiğini düşündüğünü gösterdi. Ardışık hükümetler, iş güvencesizliği sorununu ele alırken işletmelerin rekabet gücünü korumaya çalıştı. Birçok Koreli, krizi hâlâ yakın tarihin en ağır ekonomik travması olarak görüyor.
Kurtarma Operasyonunun Kriz Yönetimi Hakkında Gösterdikleri
1997’nin sonlarında borçların yenilenmesi için varılan eşgüdümlü anlaşma, Güney Kore’nin acil bir geri ödeme sıkışıklığına girmesini önlemeye yardımcı oldu. Başlangıçta yüksek tutulan faiz oranları, koşullar iyileştikçe düşürülerek döviz kurunun istikrara kavuşmasına ve piyasa güveninin yeniden tesisine katkı sağladı.
Hızlı finans ve şirket reformları, krize maruz kalan diğer ülkelere kıyasla daha hızlı bir toparlanmayı destekledi. Kore deneyimi, acil durumlarda güvenin yeniden tesis edilmesinin ve banka ve şirketlerdeki zayıflıkların giderilmesinin birlikte yürütülebileceğini gösteriyor.
Bununla birlikte Koreli ekonomistler ve diğer eleştirmenler, başlangıçta uygulanan yüksek faiz oranlarının şirket iflaslarını hızlandırarak daralmayı ağırlaştırıp ağırlaştırmadığını sorguladı. Yüksek borçlanma maliyetleri para birimini desteklerken borçlu işletmelerin ayakta kalmasını da zorlaştırdı.
Başlangıçta bankalara odaklanılması, yatırım ortaklıklarının daha az ilgi görmesine de yol açtı. Daewoo gibi zayıf holdingler, daha az denetlenen bu kanallar üzerinden şirket tahvili çıkarabildi. Tahvillerin vadesi geldiğinde yeni kredi sıkışıklıklarına katkıda bulundular.
Bu nedenle Güney Kore’nin yüzde 72,5’lik geri kazanım oranı daha geniş bir hikâyenin parçası: finans sistemini istikrara kavuşturan bir kurtarma operasyonu, ekonominin yeniden inşasına yardımcı olan reformlar ve son IMF ödemesinden çok daha uzun süre devam eden toplumsal maliyetler. Krizden yaklaşık otuz yıl sonra kamu kaynaklarının geri alınması hâlâ sürüyor.
Öne Çıkanlar
- Güney Kore, finans kuruluşlarını kurtarmak için taahhüt edilen 168,7 trilyon wonun, yani 83,4 milyar doların karşılığı olan 122,1 trilyon wonu geri aldı.
- Geri kazanım oranı, bir önceki yıla göre 0,5 puan ve 2014’e göre 7,3 puan artarak yüzde 72,5’e ulaştı.
- Finansal Hizmetler Komisyonu, son dördüncü çeyrekte 2,4 trilyon won tahsil edildiğini bildirdi.
- Seul, 3 Aralık 1997’de 58 milyar dolarlık IMF kurtarma anlaşmasını imzaladı ve IMF’ye olan borcunu 23 Ağustos 2001’de tamamen ödedi.
- Altın kampanyası 3,51 milyon vatandaşı bir araya getirerek 227 metrik ton altın topladı ve yaklaşık 2 milyar dolar gelir sağladı.
- Varlık satışları ve geri ödemeler sürerken ülke içindeki kamu kaynaklarının yüzde 27,5’i henüz geri alınamadı.
- Daha güçlü finansal tamponlar ve iyileşen kredi notları, daimî ve geçici çalışanlar arasındaki kalıcı bölünmelerle bir arada bulunuyor.






