Daha Büyük Hasat, İş Gücü Açığıyla Karşılaşıyor
Tayland, 2026’da bir önceki yıla göre yüzde 10 artışla 1,78 milyon ton durian üretmeyi bekliyor. Ancak nitelikli iş gücü açığı, meyvenin hasat edilip paketlenmesini ve ihraç edilmesini zorlaştırıyor. İç Ticaret Dairesi (DIT), yalnızca doğu bölgesinde 1,06 milyon ton üretim öngörüyor. Bu miktar, ülke toplamının yaklaşık yüzde 59,5’ine denk geliyor.
İçindekiler
- Daha Büyük Hasat, İş Gücü Açığıyla Karşılaşıyor
- Nitelikli Hasat İşçilerinin Yerini Doldurmak Neden Zor?
- Yasal İşe Alım ve Daha Fazla İşçi Arayışı
- Haziranda Toplama Merkezleri ve Taşımacılık Baskı Altında
- Çin Denetimleri Zamana İlişkin Ek Baskı Yaratıyor
- Çin’e Giden İki Güzergâh: R3A’ya Daha Fazla İlgi
- Vietnam’ın Büyümesi Tayland’ın Fiyat Baskısıyla Buluşuyor
- Çiftçiler Daha Uzun İzinler ve Devlet Desteği İstiyor
- Teknoloji Üretime Yardımcı Oluyor, Hasat İçin İnsan Emeği Gerekli
- Yeni Alıcılar, Yerel Satışlar ve Lisa’ya Önerilen Rol
- Öne Çıkanlar
DIT Genel Müdürü Wittayakorn Maneenetr, özellikle haziran ayının zorlu geçeceğine dikkat çekti. Doğudaki bahçelerde hasat mart-haziran döneminde yapılırken güneyde üretim haziran-ağustos arasında başlıyor. İki sezonun çakışması, sektörün büyük miktarda çabuk bozulan meyveyi sevk etmesi gereken dönemde işçiler, toplama merkezleri ve nakliye konteynerleri üzerindeki baskıyı artıracak.
Vietnam ise bu yıl 2 milyon ton durian üretmeyi öngörüyor. Bu miktar, Tayland’ın tahminini 220 bin ton, yani yaklaşık yüzde 12 aşacak. Her iki ülke de büyük ölçüde Çin talebine bağımlı. Bu nedenle yaklaşan sezonda meyveyi düzenli ve rekabetçi fiyatlarla teslim edebilmek belirleyici olacak.
Tayland, 2020’de küresel durian ihracatının yüzde 76’sını gerçekleştirdi. Ancak ülkenin konumu artık birçok yönden baskı altında: COVID-19 salgınından bu yana süregelen iş gücü açığı, artan üretim maliyetleri, Çin’in sıkılaşan denetimleri ve büyüyen rekabet. Daha fazla meyve, daha çok satış olanağı anlamına geliyor; ancak bahçeden alıcıya uzanan her aşamada daha fazla iş de gerektiriyor.
2 Şubat 2026 itibarıyla en acil soru, sektörün öngörülen hasadı meyveler elde kalmadan kaldırıp kaldıramayacağı. En yoğun haftalarda toplama merkezlerinin yetersiz kalması, başka yerlerdeki tüketiciler satın almaya hazır olsa bile tonlarca durianın tarlalarda çürümesine yol açabilir.
Nitelikli Hasat İşçilerinin Yerini Doldurmak Neden Zor?
Tayland’daki durian çiftlikleri, meyvenin narin etli kısmına zarar vermeden seçilmesi, kesilmesi ve paketlenmesi için uzun süredir nitelikli Kamboçyalı işçilere dayanıyor. Bu işçilerin giderek daha fazlası ülkelerine dönüyor. Myanmar’dan gelen işçiler ise sektör standartlarını karşılamak için kapsamlı bir eğitim almaları gerektiğinden açığı hemen kapatamıyor.
Durian hasadı, meyveyi ağaçtan toplamaktan ibaret değil. İşçilerin hangi meyvenin olgunlaştığını anlaması, dikenli dış kabuğuyla dikkatle çalışması ve kesim ile paketleme sırasında meyvenin etli kısmını koruması gerekiyor. İş gücünün artması, ancak yeterli sayıda kişi kaliteyi istikrarlı biçimde koruyacak becerilere sahipse fayda sağlıyor.
Demografik değişimler, sınır politikaları ve salgının kalıcı etkileri iş gücü açığına katkıda bulundu. Geoforum’da yayımlanan ve 2024 ortasında Tayland’ın doğusundaki 52 çiftçiyle yapılan görüşmelere dayanan araştırma, çiftçilerin COVID-19 kaynaklı aksaklıklara karşı çalışma biçimlerini değiştirdiğini ortaya koydu.
Görüşülen çiftçiler arasında ağır makine kullanımı salgın öncesindeki yüzde 33 düzeyinden yüzde 44’e çıktı; bu, 11 yüzde puanlık artış demek. Çiftçiler ayrıca kooperatiflere daha fazla katıldı ve e-ticaret kanallarını benimsedi. Böylece birlikte örgütlenip çevrim içi satışlarla alıcılara ulaşabildiler.
Araştırmada çiftçilerin uyum sağlamak için yaptığı değişiklikler ve bunların çevresel, toplumsal ve ekonomik sistemlerde süren etkileri şöyle anlatıldı:
Çiftçiler daha fazla ağır makine kullandıklarını ve e-ticaret gibi yeni dağıtım kanallarını benimsediklerini belirtti. Ancak bu değişikliklerin birçoğu çevresel, toplumsal ve ekonomik sistemlerde kalıcı sonuçlar doğurmaya devam ediyor.
Makineler bazı çiftlik işlerini üstlenebilir, yeni satış kanalları da meyvenin müşterilere ulaşmasına yardımcı olabilir. Ancak durianın toplanması ve sınıflandırılması hâlâ büyük ölçüde insan emeğine dayanıyor. Bu nedenle üretim ve dağıtım yöntemlerindeki değişiklikler, hasat dönemindeki temel iş gücü sorununu çözmüyor.
Yasal İşe Alım ve Daha Fazla İşçi Arayışı
Mart 2024’te parlamentoda verilen ifadede, imalat ve hizmet sektörlerinde tarıma geçebilecek teorik olarak 192.655 “fazla işçi” bulunduğu belirtildi. Buna karşın plantasyon sahipleri, zorla çalıştırma iddiaları ve uluslararası standartlara uyum konusundaki kaygılar nedeniyle bu kişileri işe almakta tereddüt etti.
Bu kaygılar iki ihtiyacı bir araya getiriyor: ürünü toplayacak yeterli sayıda işçi ve başlıca ihracat pazarlarındaki etik tedarik koşullarına uygun istihdam düzenlemeleri. Potansiyel işçi havuzunun bulunması, eğitim almış ve yasal olarak istihdam edilen bir hasat iş gücünün kendiliğinden oluşacağı anlamına gelmiyor.
Bitki besleme ürünlerinin büyük tedarikçilerinden Yara Thailand, artan girdi maliyetleri ve iklimdeki dalgalanmaların yanı sıra iş gücü açığını da durian üreticileri üzerindeki başlıca baskılardan biri olarak gösteriyor. Şirket, yetiştirme dönemindeki el emeği ihtiyacını azaltmak için gübrenin dronla uygulanmasını ve sulama sistemleri üzerinden gübre verilmesini sağlayan fertigasyonu teşvik ediyor.
Bu yöntemler, işçilerin ağaçları beslemek ve sulamak için harcadığı zamanı azaltabilir. Ancak olgun durianları seçme, kesme ve satışa hazırlama aşamalarından farklı bir üretim bölümüne çözüm getiriyor. Hasat zamanı geldiğinde sektörün yine nitelikli ekiplere ihtiyacı olacak.
Haziranda Toplama Merkezleri ve Taşımacılık Baskı Altında
Toplama merkezleri çiftçileri ihracatçılarla buluşturuyor. Farklı bahçelerden gelen meyveleri bir araya getiriyor, sınıflandırıp paketliyor ve sevkiyata hazırlıyorlar. Bir anda çok fazla meyve geldiğinde bu merkezlerdeki gecikmeler çiftliklere ve taşımacılık işletmelerine yayılabiliyor.
DIT, doğu ve güneydeki hasat sezonlarının haziranda çakışmasıyla toplama merkezlerinin yetersiz kalabileceği uyarısında bulundu. Kurum ayrıca en yoğun dönemde nakliye konteyneri sıkıntısı bekliyor. Bu, çabuk bozulan ürünlerin limanlarda beklemesine neden olabilen ve tekrarlanan bir sorun.
Tayland’ın hasat takvimi ve yakın dönemdeki politika görüşmeleri, baskının nasıl arttığını gösteriyor:
- Mart 2024: Parlamentoda verilen ifadede, imalat ve hizmet sektörlerindeki 192.655 fazla işçi, tarım için olası bir iş gücü kaynağı olarak gösterildi.
- 2024 ortası: 52 çiftçiyle yapılan görüşmelerde, salgının ardından makine kullanımı, kooperatiflere katılım ve çevrim içi satışlardaki değişiklikler belgelendi.
- Mayıs 2025: Başbakan Paetongtarn Shinawatra, Chanthaburi’deki Suan Rak Tawan Çiftliği’nde meyve üreticileriyle görüştü.
- Mart-haziran 2026: Doğu bölgesindeki hasadın, bölge için öngörülen 1,06 milyon tonun büyük bölümünü karşılaması bekleniyor.
- Haziran 2026: Doğu ve güneydeki hasat sezonları çakışarak işçi, toplama kapasitesi ve konteyner talebini artırıyor.
- Haziran-ağustos 2026: Güneydeki üretim arzı artırırken Taylandlı ihracatçılar Vietnam meyvesiyle rekabet ediyor.
Hasat, paketleme ve taşımacılığın birbiriyle uyumlu işlemesi gerekiyor. Daha fazla toplayıcı bulmak bahçelere yardımcı olur; ancak meyveler için toplama merkezlerinde yer ve bir konteyner ya da başka bir taşıma bağlantısı da gerekir. Zincirin bir bölümünü genişletip diğer bölümdeki tıkanıklığı çözmemek, kuyruğu yalnızca başka bir noktaya taşır.
Çin Denetimleri Zamana İlişkin Ek Baskı Yaratıyor
Çinli yetkililer, Basic Yellow 2 boyası ve kadmiyum bulaşmasına yönelik denetimleri sıkılaştırdı. İhracatçılar, daha büyük bir ürünü zaten baskı altındaki bir ağ üzerinden sevk ederken bu koşulları da karşılamak zorunda.
Basic Yellow 2, denetimlerde hedef alınan boya; kadmiyum ise bulaşma riski olarak değerlendiriliyor. Tüketicileri korumayı amaçlayan kontroller, sevkiyatların gümrük işlemleri tamamlanana kadar bekleme süresini de uzatabilir. Bu da meyvenin hedefine hızla ulaşması gereken dönemde baskıyı artırıyor.
DIT, bulaşma kaynaklarını belirlemek ve denetim süreçlerini hızlandırmak için Çinli yetkililerle görüşmeleri sürdürüyor. İhracatçılar ise değişen uyum koşullarının yanı sıra hasat ekipleri, paketleme kapasitesi ve taşımacılığı ayarlama gibi pratik sorunlarla karşı karşıya.
Tayland’ın durian ihracatının yaklaşık yüzde 80’i Çin’e gidiyor. Bu yoğunlaşma, Çin pazarına erişimde yaşanacak bir gecikmenin ihraç edilen her beş birimden yaklaşık dördünün varış noktasını etkilemesi anlamına geliyor. Bu nedenle başka alıcılar bulmak, sektörün başlıca ihracat kanalındaki baskıyı azaltma çabasıyla yakından bağlantılı.
Çin’e Giden İki Güzergâh: R3A’ya Daha Fazla İlgi
Tayland, Çin pazarlarına ulaşmak için hâlihazırda iki ana kara güzergâhı kullanıyor. Bunlardan biri Tayland’ın kuzeydoğu sınırından geçerek Laos ve Vietnam üzerinden Çin’in Guangxi Zhuang Özerk Bölgesi’ne ulaşıyor. R3A olarak bilinen diğer güzergâh ise kuzey sınırından başlayıp Laos üzerinden Yunnan eyaletine gidiyor.
Yetkililer, Chiang Khong’dan Kunming’e uzanan R3A koridorunun daha fazla kullanılmasını istiyor. Vietnam üzerinden geçen güzergâha kıyasla daha kısa olması, çabuk bozulan yüklerin transit süresini kısaltabilir.
R3A, Chengdu’nun bir dağıtım merkezi olarak hizmet verebileceği batı ve orta Çin’e erişimi de iyileştirebilir. Dağıtım merkezi, sevkiyatların teslim alınıp başka pazarlara yönlendirildiği bir noktadır. Böylece ihracatçılar, yükün ülkeye ilk giriş yaptığı yerin ötesindeki alıcılara ulaşabilir.
Üreticiler ve ihracatçılar için güzergâh planlaması, hasat iş gücü sorunuyla aynı meselenin parçası. Meyvenin bahçelerden çıkması, denetimleri geçmesi ve alıcılara uygulanabilir bir takvim içinde ulaşması gerekiyor. R3A’nın daha fazla kullanılması ürünü dağıtmak için yeni bir seçenek yaratabilir; ancak toplama merkezlerinin ve sınır işlemlerinin yine de bu hacmi karşılaması gerekecek.
Vietnam’ın Büyümesi Tayland’ın Fiyat Baskısıyla Buluşuyor
Önceki bitki sağlığı sorunlarının çözülmesinin ardından Vietnam’ın Çin’e durian ihracatı 2025’te yaklaşık yüzde 17 arttı. Bitki sağlığı koşulları, tarım ürünlerinin ticaretini düzenleyen bitki sağlığı kurallarıdır. Vietnam’ın 2026 için öngördüğü 2 milyon tonluk üretim, rekabet baskısını daha da artırıyor.
Tayland 2023’te Çin’e 928.645 ton durian gönderdi; kaydedilen değer 4,5 milyar baht olarak verildi. 2024’ün ilk yarısında Tayland’ın durian ihracatı 595.681,88 tona, değeri ise 79,3 milyar bahta ulaştı. Bu verilerin kapsadığı dönemler ve kapsamlar farklı. Dolayısıyla ticaret baskısını daha doğrudan gösteren unsur, alım maliyetleri ile satış fiyatları arasındaki ilişki.
2024’ün ilk yarısında 1.500’den fazla tüccar rekabet etti. Haziran sonlarına doğru Çin’deki Jiangnan pazarında durianın fiyatı 18,5 kilogramlık kasa başına 600 yuana geriledi. Bu, kilogram başına yaklaşık 146 bahta denk geliyor.
Tayland’da satın alma ve paketleme maliyetleri kilogram başına 185-195 bahta ulaşmıştı. 146 bahtlık satış fiyatı karşısında, diğer masraflar hesaba katılmadan kilogram başına 39-49 baht açık oluşuyordu. Yerleşik tüccarlar ağır kayıplara uğrarken deneyimsiz alıcılar piyasadan çekildi.
Tayland’ın güneydeki hasat sezonunda Vietnam meyvesinin gelmesi, Çinli alıcılara daha fazla seçenek ve daha güçlü pazarlık gücü sağlıyor. Taylandlı çiftçiler, kuraklık ve girdi fiyatlarındaki enflasyon üretim maliyetlerini artırırken bu fiyat baskısıyla da mücadele ediyor. Bu nedenle rekor bir hasat, satış fiyatları meyvenin üretim ve taşıma maliyetlerinden daha hızlı düştüğünde mali sıkıntı yaratabilir.
Çiftçiler Daha Uzun İzinler ve Devlet Desteği İstiyor
Başbakan Paetongtarn Shinawatra Mayıs 2025’te Chanthaburi’yi ziyaret ederek Suan Rak Tawan Çiftliği’nde üreticilerle görüştü. Çiftçiler sektörün karşılaştığı zorlukları varoluşsal bir tehdit olarak nitelendirdi ve iş gücü açığına karşı acil adım atılmasını istedi.
Üreticiler, göçmen işçilerin çalışma izinlerinin üç aydan altı aya çıkarılmasını talep etti. Ayrıca işçilerin birbirini izleyen hasatları takip etmek için eyaletler arasında seyahat etmesine izin verilmesini istedi. Her iki öneri de deneyimli işçilerin tarım takviminin daha uzun bir bölümünde çalışabilmesini sağlamayı amaçlıyordu.
Chanthaburi milletvekili Yanthicha Buaphuean da üç aylık izin süresiyle ilgili aynı kaygıyı dile getirdi. Doğu bölgesindeki plantasyonlara zarar ve güvensizlik yaratan yaban fillerinin baskınlarından etkilenen aileler için 100 milyon bahtlık tazminat fonu kurulmasını da önerdi.
Hükümetin açıkladığı yanıt, Tarım ve Kooperatifler Bakanlığı’yla istişare ve araştırma desteği sözü verdi:
Hükümet, sürdürülebilir çözümler bulmak için Tarım ve Kooperatifler Bakanlığı’yla istişare edecek ve komşu ülkelerden gelen artan rekabete karşı Tayland ürünlerini güçlendirmek amacıyla araştırma ve geliştirmeyi etkin biçimde destekleyecek.
Halk Partisi adına konuşan Thanathorn Juangroongruangkit, doğu bölgesi için dört maddelik bir gündem sundu. Önerileri arasında, zorla çalıştırma iddialarına karşı korumaları sürdürürken yasal işe alımı hızlandırmak için göçmen işçi kartı sisteminin genişletilmesi, su yönetiminin reforme edilmesi ve insanlarla yaban filleri arasındaki çatışmaların çözümünde teknolojiden yararlanılması vardı.
İzin sürelerinin uzatılması, işçilerin hareketliliğinin değiştirilmesi ve tazminat fonu birer talep ya da öneriydi. Uygulama tarihi açıklanmadı. Çiftçilerin acil önceliği, su sıkıntısı, ürün hasarı ve işe alımın yasal koşullarıyla uğraşırken hasat için yeterli sayıda kişiyi bulmaktı.
Teknoloji Üretime Yardımcı Oluyor, Hasat İçin İnsan Emeği Gerekli
Malezya, durian üreticilerinin iş gücü ihtiyacını azaltmak için teknolojiden nasıl yararlandığına ilişkin örnekler sunuyor. Çiftlikler, daha az işçiyle üretimi yönetmek amacıyla 5G ağlarına bağlı sensörler ve yapay zekâ destekli zararlı tespit sistemleri kullanıyor.
Akıllı tarım çözümleri sunan Malezyalı Sustainable Hrvest, toprak sensörlerini otomatik fıskiye sistemlerine bağlıyor. Sensörler nemi ve sıcaklığı izleyerek sulamanın, işçilerin tarlaları elle kontrol etmesine bütünüyle bağlı kalmak yerine mevcut koşullara göre yapılmasını sağlıyor.
Şirketin kurucusu Tan Han Wei’ye göre sensörler su baskınını ve ısı stresini tespit ederken yapay zekâ sistemleri zararlı salgınlarını yüzde 70 doğrulukla belirliyor. İşçi bulmak zorlaştıkça ve ücretler yükseldikçe bu araçlar daha yararlı hâle geliyor. Malezya’nın Penang bölgesinde meyveleri tedarik zinciri boyunca izleyen, orijinini ve kalitesini doğrulayan sistemler de devreye alındı.
Tayland da benzer araçları kullanmaya başladı, ancak bunların yaygınlığı hâlâ sınırlı. Yara Thailand’ın 2022’de kullanıma sunduğu FarmCare uygulaması, gübre hesaplamaları ve hava durumu tahminleriyle 390 binden fazla çiftçiye hizmet veriyor. Yakın zamanda eklenen rezervasyon özelliğiyle çiftçiler, akıllı telefon üzerinden dronla hassas gübre uygulaması ayarlayabiliyor.
Hava durumu bilgisi, sulama kontrolleri ve dron hizmetleri üretim dönemindeki iş gücü ihtiyacını azaltabilir. Ancak işçilerin meyvenin fiziksel özelliklerini dikkatle gözetmesi ve olgunluğunu hassas biçimde değerlendirmesi gerektiğinden durian hasadını otomatikleştirmek zor.
Otomasyona daha fazla yatırım yapmak zaman içinde Tayland’ın rekabet gücünü destekleyebilir; ancak ekipman ve eğitim için kaynak gerekiyor. Tayland üretiminde küçük çiftçiler ağırlıkta ve devlet desteği olmadan bu dönüşümün maliyetini karşılamakta zorlanabilirler. 2026 ürünü için mevcut teknolojiler çiftlik işlerinin bir bölümünü kolaylaştırırken nitelikli hasat işçisi açığı sürüyor.
Yeni Alıcılar, Yerel Satışlar ve Lisa’ya Önerilen Rol
DIT, Orta Doğu ülkelerinde soğutulmuş ve dondurulmuş durian pazarını deniyor. İlk geri bildirimler talebin arttığına işaret ediyor. Tanıtım kampanyaları da Hindistanlı turistleri hedefleyerek bu ülkeden tüketicileri meyvenin kendine özgü özellikleriyle tanıştırıyor.
Yurt içi planları arasında süpermarket kampanyaları ve daha küçük köylere hizmet veren gezici marketler bulunuyor. Bu girişimler yerel tüketimi artırabilir ve ihracat kanalı bulamayan fazla ürünün bir bölümünü değerlendirebilir.
Chanthaburi’deki toplantıda üreticiler, Taylandlı K-pop yıldızı Lalisa “Lisa” Manobal’ın Tayland meyvelerinin küresel elçisi olmasını önerdi. Uluslararası etkisinin, yoğun biçimde Çin’e bağımlı pazarın ötesine geçerek Güney Kore, Hindistan ve Orta Doğu’daki satışları artırmaya yardımcı olabileceğini savundular.
Üreticiler, bu tür çabaların yıllık meyve ihracat değerini mevcut 200-300 milyar baht düzeyinden yaklaşık iki katına çıkararak 500 milyar bahta ulaştırabileceğini öne sürdü. Bu rakam, açıklanmış bir satış sonucu değil, pazarlama önerilerine eşlik eden bir hedefti.
Tayland’ın yanıtı hem acil ihtiyaçları hem de daha uzun sürede sonuç verecek değişiklikleri kapsıyor: işçilerin yasal olarak çalışabilmesi, yeterli toplama ve taşımacılık kapasitesi, Çin denetimlerine uyum, üretimde teknoloji kullanımı ve ürüne yeni pazarlar bulunması. Öngörülen 1,78 milyon ton sektöre büyük bir fırsat sunuyor; ancak bu bolluk satılamayan ürüne dönüşmeden önce üreticilerin söz konusu bağlantıların işlemesini sağlaması gerekiyor.
Öne Çıkanlar
- Tayland, 2026’da yüzde 10 artışla 1,78 milyon ton durian üretmeyi öngörüyor. Doğu bölgesinin 1,06 milyon tonla toplamın yaklaşık yüzde 59,5’ini karşılaması bekleniyor.
- Haziranda doğu ve güneydeki hasat sezonlarının çakışması, nitelikli işçiler, toplama merkezleri ve konteynerler üzerindeki baskıyı artıracak.
- Daha fazla Kamboçyalı işçi ülkesine dönerken Myanmar’dan gelen yeni işçilerin kapsamlı eğitim alması gerekiyor.
- Tayland’ın durian ihracatının yaklaşık yüzde 80’ini Çin alıyor ve Çin, Basic Yellow 2 boyası ile kadmiyum bulaşmasına yönelik denetimleri sıkılaştırdı.
- Vietnam, durianın Çin’e ihracatının 2025’te yaklaşık yüzde 17 artmasının ardından 2 milyon ton üretim bekliyor.
- Çiftçiler, göçmen işçilerin çalışma izinlerinin üç aydan altı aya uzatılmasını ve işçilerin hasatları takip ederek eyaletler arasında çalışabilmesini talep etti.
- Yetkililer Çin’e giden R3A güzergâhını teşvik ediyor, Orta Doğu pazarlarını deniyor ve yurt içi satışları artırmayı planlıyor.
- Dijital araçlar, sensörler ve dronlar üretimdeki iş gücü ihtiyacını azaltabilir; ancak hasat ve sınıflandırma için nitelikli insan emeği hâlâ vazgeçilmez.






