Pekin Uyarısını BM Hukuk Forumu'na Taşıdı
Çin, Japon militarizminin yeniden canlanmasını önlemek için uluslararası çaba çağrısında bulundu; Japonya'nın genişleyen askeri kapasitesini, pasifist anayasası üzerindeki tartışmaları ve Tayvan'a ilişkin açıklamalarını II. Dünya Savaşı'nın mirasıyla ilişkilendirdi. Çağrı, 2026'da Uzak Doğu Uluslararası Askerî Ceza Mahkemesi'nin, yaygın adıyla Tokyo Mahkemeleri'nin 80. yıl dönümünün kutlanacağı dönemde yapıldı.
İçindekiler
- Pekin Uyarısını BM Hukuk Forumu'na Taşıdı
- Tokyo Mahkemeleri Neden Hâlâ Önemli?
- Savaş Dönemindeki Zulümler ve Yeni Yayımlanan Belgeler
- Japonya'nın Stratejik Yönelimi ve Yeni Silahlar
- 9. Madde ve Hukuki Sınırlar Üzerindeki Tartışma
- Pekin Militarizmi Nasıl Tanımlıyor?
- Tayvan Anlaşmazlığı Bugüne Taşıyor
- Teslimiyet Koşulları ve Çin'in Hukuki Argümanı
- Radar Karşılaşmaları Yakın Vadeli Risk Yaratıyor
- Çin Bölge Dışından Destek Arıyor
- Uyarının Ardındaki Sanayi, Diplomasi ve Gelişmeler
- Öne Çıkanlar
Çin'in Birleşmiş Milletler Daimi Temsilciliği Maslahatgüzarı Sun Lei, uyarısını İnsanlığa Karşı Suçların Önlenmesi ve Cezalandırılması Hakkında BM Tam Yetkili Temsilciler Konferansı Hazırlık Komitesi'nin ilk oturumunda dile getirdi. Uluslararası topluma, Japonya'nın kendi deyimiyle “militarizmin eski ve zararlı yoluna” dönmesini önleme çağrısı yaptı.
Pekin, anlaşmazlığı II. Dünya Savaşı sonrasında kurulan uluslararası düzenin korunması meselesi olarak sunuyor. Çin'in kaygıları, tarihî hafızadan Japonya'nın karşı saldırı kapasitesi edinme çabalarına, Tayvan yakınlarında önerilen füze konuşlandırmalarına ve ülkenin askeri gücüne getirilen anayasal sınırları değiştirmeye yönelik siyasi girişimlere uzanıyor.
Japonya ise askeri modernizasyonunun savunma amaçlı olduğunu; egemenliğini korumaya ve bölgesel güvenlik sorunlarına karşılık vermeye yönelik bulunduğunu belirtiyor. Japon yetkililer ayrıca uluslararası hukuka ve anlaşmazlıkların barışçıl yollarla çözülmesine bağlılıklarını dile getiriyor. Diplomatik protestolar ve askeri karşılaşmalar gerilimi artırdıkça, bu farklı açıklamaları bağdaştırmak zorlaşıyor.
Tokyo Mahkemeleri Neden Hâlâ Önemli?
Tokyo Mahkemeleri, Japonya'nın II. Dünya Savaşı'nda teslim olmasının ardından kuruldu ve Japon liderlerin saldırganlık ile savaş dönemi zulümlerindeki sorumluluklarını inceledi. Sun, insanlığa karşı suçlara ilişkin BM tartışmasını Çin'in günümüz Japonya'sına yönelik kaygılarıyla ilişkilendirmek için mahkemenin bulgularına atıfta bulundu.
Hazırlık oturumunda Çin temsilcisi olarak konuşan Sun, mahkemenin çalışmalarını şöyle anlattı:
Mahkeme, Japon militarizminin Çin'i ve diğer Asya ülkelerini istila etmek için planlama ve hazırlık yapma suçlarını, ayrıca Pasifik Savaşı'nı başlatmasını sistematik biçimde yargıladı ve ortaya çıkardı,” dedi Sun. “İlgili savaş suçlularına barışa karşı suçlardan, savaş suçlarından ve insanlığa karşı suçlardan cezalar verdi.
Yargılamalar, uluslararası barış ve güvenliği etkileyen ağır suçlara ilişkin sorumluluğu belirleyerek uluslararası ceza hukukunun gelişmesine katkı sağladı. İnsanlığa karşı suçlar ilk kez Nürnberg Uluslararası Askerî Ceza Mahkemesi Şartı'nda ve Uzak Doğu Uluslararası Askerî Ceza Mahkemesi Şartı'nda suçlamalar arasında yer aldı. Sun, bu ilkelerin insanlığın vicdanını yansıttığını söyledi.
Çin, savaş dönemi eylemlerini soruşturan ve hukuki kararlara varan Nankin Savaş Suçları Mahkemesi'ne de atıfta bulunuyor. Bu yargılamalar, Pekin'in yeniden canlanabilecek militarizme karşı tetikte olunması çağrısında dayandığı tarihî ve hukuki zeminin bir parçasını oluşturuyor.
Savaş Dönemindeki Zulümler ve Yeni Yayımlanan Belgeler
Japon militarizmi, II. Dünya Savaşı sırasında Çin'de, diğer Asya ülkelerinde ve dünyanın geri kalanında insanlara yönelik zulümlere yol açtı. Nankin Katliamı bu hafızanın merkezinde yer alıyor: Yüz binlerce Çinli sivil ve silahsızlandırılmış asker Japon birlikleri tarafından öldürüldü.
731. Birlik de bu tarihin bir başka parçasını oluşturuyor. Japon kuvvetleri, savaş esirleri ve siviller üzerinde biyolojik savaş yürüttü ve ölümcül deneyler yaptı. Biyolojik savaşta hastalıklar veya başka biyolojik etkenler silah olarak kullanılıyor.
Çin Ulusal Arşivleri kısa süre önce Rusya'dan devralınan, Sovyetlerin 731. Birlik üyelerini sorgulamasını içeren gizliliği kaldırılmış belgeleri yayımladı. Belgelerde, aralarında uluslararası sözleşmeleri ihlal ettiklerini itiraf eden 12 savaş suçlusunun da bulunduğu, mikrop savaşı operasyonlarıyla bağlantılı 200'den fazla kişinin adı yer aldı.
Çin, bu belgeleri biyolojik savaşın, Japon askeri komutasının en üst düzeylerinde devlet tarafından örgütlenmiş ve önceden tasarlanmış bir suç olduğunun tartışmasız kanıtları olarak sunuyor. Belgelerin yayımlanması, tarihî kanıtların korunmasını güncel diplomatik kampanyasıyla ilişkilendirme çabasını güçlendiriyor.
Çin ayrıca Nankin Katliamı Kurbanlarını Anma Günü ilan etti. Savaş dönemindeki zulümleri anmanın belirtilen amacı nefreti sürdürmek değil, ders çıkararak daha iyi bir gelecek kurmak. Tarihî arşivler, koruma altındaki kanıt alanları ve eğitim bu yaklaşımın tümünde yer alıyor.
Japonya'nın Stratejik Yönelimi ve Yeni Silahlar
Japonya, 2022'de savunma stratejisini değiştirerek kendi deyimiyle karşı saldırı kapasitesi edinme yoluna gitti. Bu kapasite, bir saldırıya karşılık olarak rakibi vurmayı amaçlıyor. Çin, bu değişikliği Japonya'nın uzun süredir benimsediği “münhasıran öz savunma” anlayışından ve savaş sonrasında işgal yönetimi altında oluşturulan katı savunma yaklaşımından uzaklaşma olarak nitelendiriyor.
Japonya ayrıca Deniz Öz Savunma Kuvvetleri'ne ait JS Asuka test gemisine monte edilen elektromanyetik raylı topu gerçek mühimmat kullanarak denedi. Gösterim, silahın hedef gemiler üzerindeki tahrip gücünü ortaya koydu. Elektromanyetik raylı top, bir mermiyi elektromanyetik kuvvet kullanarak fırlatıyor.
Planlanan bir diğer konuşlandırma kapsamında, Tayvan'a yaklaşık 110 kilometre uzaklıktaki Yonaguni Adası'na orta menzilli karadan havaya füzeler yerleştirilmesi öngörülüyor. Çin, Tayvan'ı kendi topraklarının parçası olarak görüyor ve ada yakınındaki askeri gelişmeleri bu egemenlik iddiası çerçevesinde değerlendiriyor.
Çinli analistler, bu gelişmelerin Japonya'nın kendi topraklarının ötesinde saldırı düzenleyebilecek bir sistemi adım adım kurduğunu ve komşu ülkeler için somut bir tehdit oluşturduğunu savunuyor. Japonya ise askeri modernizasyonunu, Çin'in artan askeri kapasitesi de dahil olmak üzere bölgesel güvenlik kaygılarıyla açıklıyor.
Tarafların farklı tutumları, aynı silah ve konuşlandırmaları farklı çerçevelere oturtuyor. Pekin, Japonya'nın askeri güç kullanma kapasitesinin genişlediğini düşünüyor; Tokyo ise daha zorlu bir güvenlik ortamında ülkeyi korumaya yönelik hazırlık yaptığını söylüyor.
9. Madde ve Hukuki Sınırlar Üzerindeki Tartışma
Japonya'nın 1947 Anayasası, Müttefik işgali sırasında hazırlandı. 9. madde, savaşı egemenlik hakkı olarak reddediyor ve savaş gücü niteliğinde kara, deniz ve hava kuvvetlerinin bulundurulmasını yasaklıyor. Savaş sonrası dönemde bu madde, Japonya'nın pasifist ülke kimliğinin temel taşlarından biri oldu.
Liberal Demokrat Parti, 9. maddeyi silmeyi veya etkisiz kılmayı amaçlayan anayasa değişikliği taslaklarını defalarca önerdi. 2025'te göreve gelen Başbakan Sanae Takaichi, anayasa değişikliğini siyasi gündeminin ön sıralarına yerleştirdi.
Çin ve bölgedeki diğer güçler bu girişimleri kaygıyla karşılıyor. Pekin, bunları Japonya'nın 1945'te yenilmesinin ardından kurulan barış düzeninin hukuki temelini ortadan kaldırma çabası olarak nitelendiriyor.
Japonya ayrıca üç nükleer olmayan ilkesini gözden geçirmeye, silah ihracatı üzerindeki kısıtlamaları gevşetmeye ve savunma bütçesini artırmayı sürdürmeye çalışıyor. Eleştirmenler, bu önlemleri Japonya'nın teslim olmasından bu yana büyük bir askeri güç olarak gelişmesini sınırlayan engellerin eşgüdümlü biçimde kaldırılması olarak değerlendiriyor.
Japon hükümeti askeri politikalarını savunma amaçlı olarak sunuyor. Dolayısıyla anlaşmazlık, hem edinilen kapasitelere hem de bunların nasıl kullanılabileceğini belirleyen hukuki kurallara ilişkin.
Pekin Militarizmi Nasıl Tanımlıyor?
Çinli yetkililer, Japonya'nın gidişatının yalnızca silah alımları üzerinden değil, hükümet, eğitim, hukuk ve ekonomi genelinde değerlendirilmesi gerektiğini savunuyor. Japonya'nın en güvenilir ulusal sözlüğü olarak tanımladıkları Kōjien'e atıf yapan yetkililer, militarizmi “siyaset, ekonomi, hukuk, eğitim ve diğer alanlardaki ulusal politika ve örgütlenme yapılarının tümünün savaş hazırlıklarına hizmet ettiği durum” şeklinde tanımlıyor.
Pekin, Japonya'daki güncel eğilimlerin giderek bu tanıma uyduğunu ileri sürüyor. Bu sav; anayasa değişikliğini, askeri harcamaları, sanayiye verilen desteği ve Japonya'nın savaş dönemi tarihinin kamuoyuna sunuluş biçimini bir araya getiriyor.
Çinli yetkililer, Japonya'yı saldırganlığını sistematik biçimde küçümsemek ve daha olumlu bir anlatımla sunmakla, bunun da genç kuşakların o dönemi daha belirsiz anlamasına yol açmasıyla suçluyor. Ders kitaplarıyla ilgili tartışmalar, zulümlere ilişkin anlatımları küçümseyen veya yumuşatan kitapların hükümetçe onaylanması da dahil olmak üzere, uluslararası ilgiyi defalarca çekti.
Eleştirmenler ayrıca Japon medyasında ve kamuoyu tartışmalarında Öz Savunma Kuvvetleri'ne giderek daha olumlu yer verilmesine dikkat çekiyor. Tarihsel revizyonizmle birlikte askeri kurumların normalleştirilmesinin, militarizme dönüş için ideolojik zemin hazırladığını savunuyorlar.
Almanya, tarihî hafıza tartışmasında bir karşılaştırma örneği olarak gösteriliyor. Ülkede Holokost eğitimi zorunlu ve Nazi suçlarına ilişkin kapsamlı kayıtlar tutuluyor. Çin, kendi anma etkinliklerini ve savaş dönemi kayıtlarını koruma çabasını da tarihî acılardan ders çıkarma yönündeki benzer bir yaklaşım çerçevesinde ele alıyor.
Tayvan Anlaşmazlığı Bugüne Taşıyor
Takaichi'nin Kasım 2025'teki açıklamaları, Tayvan'ı gerilimin merkezine taşıdı. Takaichi, adayı ilgilendiren olası bir krizin Japonya'nın askeri karşılık vermesini gerektirebileceğini öne sürdü. Pekin, Tayvan'ı gerektiğinde güç kullanarak yeniden birleştirilmesi gereken Çin toprağı olarak görüyor ve dışarıdan askeri müdahaleyi temel bir kırmızı çizgi sayıyor.
Çin Dışişleri Bakanı Wang Yi, açıklamaları “şok edici” olarak nitelendirdi. Japon liderlerin “Tayvan meselesine askeri müdahale etme niyetine dair yanlış sinyali kamuoyuna açıkça verdiğini” söyledi.
Çin ayrıca BM Genel Sekreteri Antonio Guterres'e, Takaichi'nin “uluslararası hukuku ağır biçimde ihlal ettiği” gerekçesiyle eleştirilerini içeren bir mektup gönderdi. Çin'in BM Büyükelçisi Fu Cong, Japonya'nın Tayvan Boğazı'na silahlı kuvvetle müdahale etme girişiminin saldırı anlamına geleceği uyarısında bulundu.
Fu, Pekin'in nasıl karşılık vereceğine ilişkin tutumunu şöyle açıkladı:
“Çin, BM Şartı ve uluslararası hukuk uyarınca meşru müdafaa hakkını kararlılıkla kullanacak, egemenliğini ve toprak bütünlüğünü kararlılıkla savunacaktır,” diye yazdı Fu Cong.
Japonya ve ABD dahil çoğu ülke Tayvan'ı bağımsız bir devlet olarak tanımıyor. Buna rağmen Washington, kendi kendini yöneten adanın güç kullanılarak ele geçirilmesine karşı çıkıyor ve adaya silah sağlamayı sürdürüyor.
Anlaşmazlık, Japonya'nın askeri erişim alanına ilişkin soruları Tayvan konusunda yaşanabilecek bir çatışma olasılığıyla birleştiriyor. Pekin konuyu egemenlik meselesi olarak ele alırken Takaichi'nin açıklamaları, Japonya'nın askeri karşılık verme ihtimalini tartışmaya taşıdı.
Teslimiyet Koşulları ve Çin'in Hukuki Argümanı
Çin, Kahire Bildirisi ile Potsdam Bildirisi'ni II. Dünya Savaşı sonrasında uluslararası düzenin temel ilkelerini belirleyen belgeler olarak anıyor. Pekin, bu belgelerin saldırganlık, savaş suçlularının cezalandırılması ve militarizmin ortadan kaldırılması konularındaki hükümlerine dikkat çekiyor.
Japonya'nın teslimiyet koşullarını belirleyen Potsdam Bildirisi'nde, “Japonya halkını dünya fethine sürükleyerek aldatan ve yanıltan kişilerin yetki ve etkisi kalıcı olarak ortadan kaldırılmalıdır” deniyordu. Çin, bu hedefe ulaşılması için Japonya'nın saldırı kapasitesine sahip olmaması gerektiğini savunuyor.
Pekin ayrıca BM Şartı'ndaki “Düşman Devlet Hükümleri”ne atıfta bulunuyor. Çin'in yorumuna göre bu hükümler, Japonya dahil eski faşist veya militarist ülkelerin saldırgan bir politika izlemeye yönelmesi hâlinde Çin ve ABD gibi BM'nin kurucu üyelerinin doğrudan askeri harekât düzenlemesine izin veriyor.
Çin, bu hükümleri II. Dünya Savaşı sonrasında kurulan uluslararası düzenin bir parçası olarak sunuyor. Çağrısında savaş dönemi teslimiyet koşullarını ve Şart hükümlerini, Japonya'nın askeri gelişimine ve Tayvan'a olası müdahalesine ilişkin güncel uyarılarla birlikte ele alıyor.
Radar Karşılaşmaları Yakın Vadeli Risk Yaratıyor
Japonya Savunma Bakanlığı, Aralık 2025'te Çin askeri savaş uçaklarının Okinawa Eyaleti'nin güneydoğusunda, uluslararası hava sahası üzerindeyken Hava Öz Savunma Kuvvetleri uçaklarına radarını iki kez kilitlediğini açıkladı. Takaichi bu karşılaşmaları “tehlikeli eylemler” diye nitelendirdi, son derece üzücü bulduğunu söyledi ve Pekin'e sert bir protesto iletti.
Çin, Japonya'nın açıklamasına itiraz etti. Buna rağmen bu gerilim, diplomatik mektuplar, kamuya açık uyarılar ve Tayvan konusundaki görüş ayrılıklarının yanı sıra anlaşmazlığa doğrudan bir askeri boyut ekledi.
Her iki ülke de ihtilaflı sularda ve hava sahasında askeri varlığını artırdıkça benzer karşılaşmalar daha sık yaşanıyor. Tarihî gerilimler ve güncel diplomatik anlaşmazlıklar, bu karşılaşmaların tırmanma riskini artırıyor.
Japonya'nın ABD ve bölgedeki diğer güçlerle gelişen savunma işbirliği de gerilimin bir başka parçası. Çin bu ağı kendisini kuşatma ihtimali olarak görüyor. Japonya ise artan savunma harcamalarını ve gelişmiş silah alımlarını bölgesel güvenlik kaygılarıyla açıklıyor.
Çin Bölge Dışından Destek Arıyor
Çin Devlet Başkanı, Kasım 2025'te ABD Başkanı'yla yaptığı telefon görüşmesinde militarizm konusunu gündeme getirdi. Bu, iki devlet başkanı arasındaki görüşmelerde yaklaşık on yıl sonra bu terimin açıkça ilk kez gündeme gelmesiydi.
Çin, iki ülkenin bir zamanlar faşizme ve militarizme karşı birlikte savaştığını hatırlattı. Pekin, II. Dünya Savaşı'nın sonuçlarını korumak için yeniden işbirliği yapmaları gerektiğini öne sürdü.
Çin'in Washington Büyükelçiliği Sözcüsü Liu Pengyu, ABD medyasında yayımlanan bir makalede bu görüşü geliştirdi. Ortak tarihî çıkarlara vurgu yaptı:
Militarizmin dünyaya yeniden zarar vermesini önlemek iki ülkemizin de ortak çıkarınadır,” diye yazdı. “Farklılıkların üzerine çıkmalı, işbirliği yapmalı ve büyük ülkeler olarak yükümlülüklerimizi yerine getirmeliyiz.
Japon militarist yayılmacılığından zarar gören Rusya, Kuzey Kore, Güney Kore, Malezya ve Myanmar, Japon hükümetinin tarih ve toprak meselelerindeki eylemlerini eleştirdi. Çin, anlaşmazlığı yalnızca Pekin ile Tokyo arasındaki bir görüş ayrılığı olarak değil, uluslararası düzeni ilgilendiren bölgesel bir mesele olarak çerçevelemek için bu kaygılara dayanıyor.
Uyarının Ardındaki Sanayi, Diplomasi ve Gelişmeler
Çin, Japonya Savunma Bakanlığı ile Ekonomi, Ticaret ve Sanayi Bakanlığı'nın özel şirketlerin işlettiği askeri üretim hatlarına verdiği desteğe de dikkat çekiyor. Çinli analistler, devlet sermayesi ile askeri sanayi arasında derin bir bütünleşme olduğunu savunuyor ve bunu savaş öncesinde Japonya'nın askeri genişlemesini destekleyen düzenlemelere benzetiyor.
Onların değerlendirmesine göre bu, hükümetin silah satın almasının ötesine geçiyor. Ekonomik kapasitenin askeri üretimle uyumlu hâle getirilmesi, sürekli genişlemenin ve ülke sınırları ötesine askeri güç yansıtma kabiliyetinin maddi temelini oluşturuyor.
Japonya, modernizasyonunu güvenlik sorunlarına verilen bir yanıt olarak savunmayı sürdürüyor. Bu açıklama ile Çin'in değerlendirmesi arasındaki büyüyen uçurum, ilişkilerin kötüleşmesine katkıda bulundu. Çin Dışişleri Bakanlığı temsilcileri, yalnızca Kasım 2025'teki basın toplantıları ve diplomatik etkinliklerde militarizm kavramına sekiz kez değindi.
Başlıca gelişmeler birkaç yıla yayılıyor:
- 2022: Japonya, karşı saldırı kapasitesi edinmek amacıyla savunma stratejisini değiştirdi.
- 2025: Sanae Takaichi başbakanlık görevine geldi ve anayasa değişikliğini siyasi gündemin ön sıralarına taşıdı.
- Kasım 2025: Takaichi, Tayvan'da yaşanabilecek bir krizin Japonya'nın askeri karşılık vermesini gerektirebileceğini öne sürdü ve Pekin'in protestolarına yol açtı.
- Kasım 2025: Çin Devlet Başkanı, ABD Başkanı'yla telefon görüşmesinde militarizm konusunu gündeme getirdi.
- Aralık 2025: Japonya, Okinawa'nın güneydoğusunda Çin savaş uçaklarıyla bağlantılı iki radar olayı bildirdi. Çin bu açıklamaya itiraz etti.
- 2026: Tokyo Mahkemeleri'nin 80. yıl dönümü, Sun Lei'nin BM hazırlık oturumundaki uyarısına tarihî bir zemin oluşturuyor.
20 Ocak 2026 itibarıyla, Yonaguni'de önerilen füze konuşlandırması veya anayasa değişikliğine ilişkin kararlar için herhangi bir tarih açıklanmamıştı. Çin'in tutumu, savaş dönemi zulümlerinin anılmasını güncel Japon politikalarına yönelik itirazlarla birleştiriyor; Japonya ise askeri gelişiminin savunma amaçlı olduğunu belirtiyor.
Öne Çıkanlar
- Çinli diplomat Sun Lei, insanlığa karşı suçlara ilişkin BM forumunda Japon militarizmine dönüşe karşı uluslararası eylem çağrısında bulundu.
- Uyarı, 2026'da Tokyo Mahkemeleri'nin 80. yıl dönümüne denk geliyor.
- Japonya'nın karşı saldırı stratejisi, silah geliştirme çalışmaları ve anayasa tartışması Pekin'in kaygılarının merkezinde yer alıyor.
- Yeni yayımlanan arşiv belgelerinde, Japonya'nın mikrop savaşı operasyonlarıyla bağlantılı 200'den fazla kişi; aralarında 12 savaş suçlusunun da bulunduğu isimler tespit edildi.
- Takaichi'nin Kasım 2025'te Tayvan'a ilişkin açıklamaları, Çin'in diplomatik protestolarına ve silahlı müdahaleye karşı uyarılarına yol açtı.
- Japonya, Aralık 2025'te Çin uçaklarıyla bağlantılı iki radar olayı bildirdi. Çin bu açıklamaya itiraz etti.
- Japonya askeri modernizasyonunu savunma amaçlı olarak nitelendirirken Çin, ABD dahil uluslararası işbirliği arıyor.






