Eski cumhurbaşkanı en ağır cezayla karşı karşıya
Güney Koreli savcılar, 3 Aralık 2024'te sıkıyönetim ilan ederek ayaklanmaya öncülük ettiği iddiasıyla eski Cumhurbaşkanı Yoon Suk Yeol'un idam cezasına çarptırılmasını Seul Merkez Bölge Mahkemesinden istedi. Mahkemenin, askerlerin parlamentoya gönderilmesiyle sonuçlanan ve ülkeyi siyasi çalkantıya sürükleyen olaylarla ilgili davada kararını 19 Şubat'ta açıklaması bekleniyor.
İçindekiler
- Eski cumhurbaşkanı en ağır cezayla karşı karşıya
- Ülkeyi sarsan altı saat
- Kriz mahkeme salonuna nasıl taşındı?
- Savcılar iktidarı elde tutma planını anlattı
- Not, medyaya kısıtlamalar ve seçim iddiaları
- Yoon, sıkıyönetimin siyasi bir uyarı olduğunu söylüyor
- Üst düzey askerî ve polis yetkilileri de ceza talebiyle karşı karşıya
- İdam cezasının tarihsel önemi
- Siyasi bölünmenin ortasında şubat kararı
- Öne çıkanlar
Özel savcılık ekibi, kapanış konuşmalarında Yoon'u yasama ve yargı organlarının kontrolünü ele geçirmeye ve iktidardaki süresini uzatmaya çalışmak için cumhurbaşkanlığı makamını kullanmakla suçladı. Savcılar, sıkıyönetim ilanı için yasal bir dayanak bulunmadığını ve ordunun demokratik kurumlara karşı görevlendirilmesinin anayasal düzene saldırı anlamına geldiğini savundu.
Yoon suçlamaları kabul etmedi. İlanın anayasal yetkileri kapsamında olduğunu ve demokratik sistemi devirmek yerine siyasi rakiplerini uyarmayı amaçladığını öne sürdü. Cezanın istendiği açıklanırken hafif bir gülümseme dışında pek tepki göstermedi; duruşma salonundaki bazı destekçileri ise öfkeyle bağırdı.
Savcılığın talebi, Yoon'un suçlu olup olmadığına ve suçlu bulunması hâlinde hangi cezayı alacağına karar verecek hâkimlere yönelik. Güney Kore yasalarına göre ayaklanmaya öncülük etmenin üç olası cezası var: idam, ağır işlerde çalıştırılarak müebbet hapis veya ağır işlerde çalıştırılmaksızın müebbet hapis.
Güney Kore'de Aralık 1997'den bu yana infaz gerçekleştirilmedi. Ancak idam cezası yasada hâlâ yer alıyor; bu nedenle talep hem hukuki ağırlık taşıyor hem de güçlü bir sembolik anlam ifade ediyor. Dava, görevden uzaklaştırılmış bir cumhurbaşkanını ülkenin onlarca yıldır yaşadığı en ciddi siyasi ve hukuki krizlerden birinin merkezine yerleştiriyor.
Ülkeyi sarsan altı saat
Yoon, 3 Aralık 2024 gecesi televizyondan yaptığı konuşmayla olağanüstü hâl sıkıyönetimi ilan etti. Güney Kore'yi Kuzey Kore komünist güçlerinden korumak ve hükümeti felce uğratmakla suçladığı "devlet karşıtı" unsurları ortadan kaldırmak için bu önlemin gerekli olduğunu söyledi.
Seul'deki Ulusal Meclis dâhil önemli noktalara askerî birlikler gönderildi. Askerler parlamento binasını kuşattı ve kararnameye karşı oy kullanmak üzere milletvekillerinin içeri girmesini engellemeye çalıştı. Vatandaşlar dışarıda toplandı, askerî araçların önünü kesti ve özel harekât birlikleriyle çatıştı. Yaşananlar, Güney Kore'nin otoriter geçmişini hatırlatan görüntülere sahne oldu.
Meclis içinde 190 milletvekili askerî barikatları aşarak parlamentonun genel kurul salonuna ulaşmayı başardı. Sıkıyönetimin kaldırılması yönünde oy birliğiyle karar alarak Yoon'u kararnameyi geri çekmeye zorladılar. Parlamentonun direnişi ve halkın tepkisi, yaklaşık altı saat sonra acil krizi sona erdirdi.
Duruşmada verilen ifadeler, askerî harekâtın parlamentonun ötesine uzandığını ortaya koydu. Savcılar, Yoon'un Ulusal Meclis Başkanı ve muhalefetteki Demokrat Parti lideri dâhil önde gelen siyasi isimlerin tutuklanmasını emrettiğini söyledi. Askerler, seçim hilesi iddialarına ilişkin delil toplamak üzere bağımsız bir kurum olan Ulusal Seçim Komisyonuna da gitti. Savcılar bu operasyonu ülkenin seçim güvenilirliğini zayıflatma girişimi olarak nitelendirdi.
Sıkıyönetimin sona ermesi, Yoon'un cumhurbaşkanlığı üzerindeki mücadeleyi bitirmedi. Muhalefet milletvekilleri hızla azil sürecini başlattı. Yoon görevden uzaklaştırıldı ve Nisan 2025'te Anayasa Mahkemesi tarafından resmen görevden alındı. Ardından yapılan erken cumhurbaşkanlığı seçimini rakibi Lee Jae Myung kazandı.
Kriz mahkeme salonuna nasıl taşındı?
Yoon, tutuklanan ve hakkında iddianame düzenlenen görevdeki ilk Güney Kore cumhurbaşkanı oldu. Görevden alınması ve ceza yargılamaları, ülke mahkemelerinin önüne iki ayrı soru koydu: Cumhurbaşkanlığı görevinde kalıp kalamayacağı ve eylemlerinin hapis ya da idam cezası gerektiren suçlar oluşturup oluşturmadığı.
Sıkıyönetim ilanından Ocak 2026'daki ceza talebine uzanan süreçteki başlıca gelişmeler şöyle:
- 3 Aralık 2024: Yoon olağanüstü hâl sıkıyönetimi ilan etti; askerler parlamentoya ve başka noktalara gönderildi.
- Yaklaşık altı saat sonra: 190 milletvekilinin kararnameyi kaldırmak için oy birliğiyle karar almasının ardından sıkıyönetim sona erdi.
- İlanın ardından: Muhalefet milletvekilleri Yoon hakkında azil süreci başlattı ve Yoon görevden uzaklaştırıldı.
- Nisan 2025: Anayasa Mahkemesi Yoon'u cumhurbaşkanlığı görevinden resmen aldı.
- Görevden alınmasının ardından: Erken seçimle Lee Jae Myung cumhurbaşkanı oldu.
- 13 Ocak 2026: Savcılar ayaklanma davasında idam cezası talep etti.
- 19 Şubat: Seul Merkez Bölge Mahkemesinin kararını açıklaması bekleniyor.
Yoon, görevini kaybetmesine rağmen toplumun bir kesimi üzerindeki etkisini koruyor. Sağ görüşlü bazı destekçileri onu liberal düzene karşı mücadele eden bir şehit olarak görüyor. Bu bağlılık, ceza davası sürerken eski cumhurbaşkanını siyasi mücadelenin odağında tutuyor.
Savcılar iktidarı elde tutma planını anlattı
Özel savcılık ekibi, sıkıyönetimin ani bir acil durum tepkisi değil, önceden yapılan hazırlıkların sonucu olduğunu savundu. Savcılar mahkemeye, Yoon ve müttefiklerinin operasyona daha ilan yapılmadan bir yıldan fazla süre önce, Ekim 2023'te planlamaya başladığını söyledi.
Savcılığa göre amaç, stratejik açıdan önemli noktalara askerî personel yerleştirerek "uzun süreli yönetim yoluyla iktidarı tekelleştirmekti". Savcılar, iddia edilen hazırlıklarla askerlerin konuşlandırılmasını, parlamentonun çalışmasının engellenmesi girişimini ve siyasi liderlerin tutuklanmasına yönelik olduğu öne sürülen emirleri ilişkilendirdi.
Özel savcı yardımcısı Park Eok-su, Yoon'un amacının cumhurbaşkanının gücünü sınırlayabilecek kurumları ele geçirmek olduğunu söyledi. Eski cumhurbaşkanını ayrıca ülkeye hizmet etmesi gereken kaynakları kötüye kullanmakla suçladı.
Eski Cumhurbaşkanı Yoon, yargıyı ve yasama organını ele geçirerek uzun süre iktidarda kalma amacıyla sıkıyönetim ilan etti," dedi Park. "Yalnızca toplumun ortak çıkarı için kullanılması gereken maddi gücü seferber ettiği için suçun niteliği ağırdır.
Savcılar, uygulama sırasında kimse hayatını kaybetmemiş olsa da operasyonun amacının şiddet içerdiğini savundu. Yoon'un siyasi hedeflere ulaşmak için güç kullanılmasına izin vermesinin, niyetini daha önceki askerî darbelerin ardındaki niyetten daha az şiddetli kılmadığını söylediler.
Bir askerî komutan, Yoon'un milletvekillerinin tutuklanması için açıkça emir verdiğini ifade etti. Bu ifade, askerlerin yalnızca düzeni sağlamak amacıyla görevlendirildiğini savunan eski cumhurbaşkanının tutumuyla doğrudan çelişti. Birbiriyle çelişen anlatımlar, askerî operasyonun amacını davanın merkezine taşıdı.
Not, medyaya kısıtlamalar ve seçim iddiaları
Savcılar, sıkıyönetim planlayıcılarından birine atfedilen ve yüzlerce kişinin "bertaraf edilmesine" yönelik öneriler içeren bir notu mahkemeye sundu. Listede gazeteciler, işçi aktivistleri ve milletvekilleri yer alıyordu. Savcılık bu belgeyi, geçici bir olağanüstü hâl ilanının çok ötesine uzanan bir girişimin kanıtı olarak değerlendirdi.
Özel savcılık ekibi ayrıca önemli medya kuruluşlarının elektrik ve suyunun kesilmesine, seçim yetkililerine ise uydurma seçim hilesi iddialarını itiraf ettirmek için işkence yapılmasına yönelik planlardan söz etti. Savcılar bu iddiaları, operasyonun demokratik kurumları ortadan kaldırmayı ve buna karşı çıkabilecek kişileri susturmayı amaçladığı savını desteklemek için kullandı.
Ulusal Seçim Komisyonuna asker gönderilmesi de bu savın bir parçasıydı. Seçimlerden sorumlu bir kurum, iddia edilen hilelere ilişkin delil arayan askerlerin hedefi olurken, parlamentonun toplanma ve oy kullanma imkânı askerî kısıtlamalarla karşı karşıya kaldı.
Savcılar en ağır cezayı talep ederken Yoon'un tutuklanmasının ardından sergilediği tutumu da gerekçe gösterdi. Gerçek bir pişmanlık göstermediğini ve yaşanan çalkantı nedeniyle halktan özür dilemediğini söylediler. Bunun yerine muhalefeti suçlamayı ve destekçilerini kışkırtmayı sürdürmekle itham ettiler.
Destekçilerinden bazıları, Yoon'un gözaltına alınmasının ardından adliye binası dışında şiddet olaylarına dönüşen protestolara katıldı. Savcılar, bu olayları sıkıyönetim sırasında gerçekleştiği öne sürülen eylemlerin yanı sıra, Yoon'un tutuklanmasından sonraki davranışlarına ilişkin savlarının bir parçası olarak gösterdi.
Yoon, sıkıyönetimin siyasi bir uyarı olduğunu söylüyor
Yoon'un savunması aynı geceye ilişkin tümüyle farklı bir açıklamaya dayanıyor. Cumhurbaşkanının sıkıyönetim ilanının hukuken isyan suçu oluşturamayacağını savunuyor. Avukatları, yargılamayı siyasi saiklerle yürütülen bir "tasfiye" ve savcılık yetkisinin kötüye kullanılması olarak nitelendirdi.
90 dakika süren son sözünde Yoon, amacının anayasal düzeni yeniden canlandırmak ve "özgürlük ile egemenliği korumak" olduğunu söyledi. Muhalefetin kontrolündeki parlamentoyu "suçlular yuvası" diye niteledi ve yönetiminin ülkeyi yönetme kabiliyetini engellemekle suçladığı "devlet karşıtı güçleri" hedef aldı.
Eski cumhurbaşkanı, ilanını "mesaj amaçlı sıkıyönetim" olarak tanımlayarak barışçıl ve sembolik bir uyarı şeklinde sundu. Yarım gün geçmeden kaldırılacağını bildiğini, ülkeyi felce uğratmak ya da siyasi liderleri tutuklamak gibi bir niyeti olmadığını söyledi. Belirttiği amacın, Demokrat Parti'nin tehlikeli bulduğu davranışlarına kamuoyunun dikkatini çekmek olduğunu kaydetti.
Yoon, mahkemeye yaptığı açıklamada, ilanı askerî yönetim kurma girişimi değil, ülkeyi savunma adımı olarak gördüğünü söyledi.
Bu, vatandaşları baskı altına alan bir askerî diktatörlük değil, özgürlüğü ve egemenliği koruma çabasıydı," dedi Yoon mahkemeye. "Ülkeyi mahvedecek kötülüğü önlemek için bunu yaptım.
Milletvekillerinin meclisten çıkarılması için askerlere emir verdiği iddiasına karşılık Yoon, suçu askerî astlarına attı. Askerlerin eğitimlerinin güncelliğini yitirmiş, saldırgan sıkıyönetim yönergelerine dayanması nedeniyle talimatlarını aştıklarını öne sürdü.
Savcılar ve hukuk gözlemcileri, cumhurbaşkanının askerî komuta zincirinin en üstünde bulunduğuna dikkat çekerek bu açıklamayı sorguladı. Mahkeme, Yoon'un anlatımını verilen talimatlara ve atılan adımlara ilişkin ifade ve delillerle birlikte değerlendirmek zorunda.
Üst düzey askerî ve polis yetkilileri de ceza talebiyle karşı karşıya
Yoon'un ayaklanma davası, yasadışı emirleri uygulamakla suçlanan yönetimindeki bazı üst düzey isimlerin yargılandığı davalarla birleştirildi. Savcılar, iddia edilen operasyonun askerî ve polis yöneticileri arasında iş birliği gerektirdiğini öne sürdü.
Eski Savunma Bakanı Kim Yong-hyun hakkında savcılar müebbet hapis cezası talep etti. Savcılar, iddia edilen komplo boyunca Yoon'la "tek vücut hâlinde hareket ettiğini" ve sıkıyönetim operasyonunun koordine edilip yürütülmesinde merkezi bir rol oynadığını söyledi.
Eski Ulusal Polis Teşkilatı Başkanı Cho Ji-ho için 20 yıl hapis cezası talep edildi. Cho, Ulusal Meclisi engellemek üzere polis görevlendirilmesine yardım etmekle suçlanıyor. Savcılar, eski Seul Büyükşehir Polis Teşkilatı Başkanı Kim Bong-sik için de 15 yıl hapis cezası istedi.
Eski Savunma İstihbarat Komutanlığı Komutanı emekli Tümgeneral Noh Sang-won hakkında 30 yıl hapis cezası talep edildi. Bu sanıklar için istenen cezalar, savcılık dosyasının kapsamını gösteriyor. Dava, cumhurbaşkanının kararlarından operasyonu örgütlemek ve uygulamakla suçlanan yetkililere kadar uzanıyor.
Yoon sekiz ayrı ceza davasında yargılanıyor. Ayaklanmanın yanı sıra suçlamalar arasında görevi kötüye kullanma, adaleti engelleme ve seçim yasalarını ihlal etme de bulunuyor. Bu nedenle ayaklanma davasında şubat ayında verilecek karar, Yoon'un hukuki sorunlarının yalnızca bir bölümünü oluşturuyor.
Başka bir davada savcılar, Yoon'un sıkıyönetim ilanına gerekçe oluşturabilecek bir kriz çıkarmak amacıyla 2024'te Kuzey Kore üzerinde askerî insansız hava araçlarının uçurulmasını emrettiğini öne sürüyor. Bu iddia, acil durumun hazırlanmış olduğu savıyla ilgili; ayaklanma davası ise ilanı ve ardından gelen asker konuşlandırmasını ele alıyor.
İdam cezasının tarihsel önemi
Güney Kore, eski liderlere yönelik benzer bir kovuşturmayı en son 1990'larda gördü. Eski askerî diktatörler Chun Doo-hwan ve Roh Tae-woo, 1979 darbesindeki rolleri ve Gwangju'daki demokrasi hareketinin şiddetle bastırılması nedeniyle yargılanmıştı.
Savcılar Chun için de idam cezası istemişti. Chun önce idam cezasına çarptırılmış, ancak temyiz mahkemesi bu cezayı müebbet hapse çevirmişti. Chun ve Roh, cezaevinde yaklaşık iki yıl kaldıktan sonra affedilmiş ve serbest bırakılmıştı.
Bu geçmiş nedeniyle birçok hukuk uzmanı, Yoon'a idam cezası verilse bile cezanın infaz edilmesinin düşük ihtimal olduğunu ve ileride hafifletilebileceğini düşünüyor. Emsaller arasında hem mahkemenin cezayı düşürmesi hem de sonradan siyasi kararla af çıkarılması bulunuyor.
Güney Kore'de son idam cezası 2016'da verildi; son infaz ise Aralık 1997'de gerçekleştirildi. Uluslararası Af Örgütü, idam cezasını yasalarında korumasına rağmen infazları durduran ülkeler için kullanılan "fiilen kaldırmış" sınıflandırması kapsamında Güney Kore'yi değerlendiriyor.
Uzun süredir uygulanan moratoryum nedeniyle Yoon'un suçlu bulunup idam cezası alması hâlinde, fiilen cezaevinde tutulması bekleniyor. Buna rağmen savcıların talebi, iddia edilen suçun yasaların öngördüğü en ağır kınamayı hak ettiği yönündeki görüşlerini ortaya koyuyor.
Yoon'un düşüşü, eski Güney Kore cumhurbaşkanlarının skandalların ardından görevden ayrılması ya da sonradan hapse girmesi şeklindeki daha geniş örüntünün de bir parçası. Bu tekrar eden deneyim kimi zaman "Mavi Saray'ın laneti" olarak adlandırıldı. Yoon'un görevdeyken tutuklanması ve hakkında iddianame düzenlenmesi, bu sorunlu tarihte yeni bir dönüm noktası oldu.
Siyasi bölünmenin ortasında şubat kararı
Seul Merkez Bölge Mahkemesi karar tarihi olarak 19 Şubat'ı belirledi. O tarihe kadar idam cezası, Yoon'un ayaklanmaya öncülük ettiği iddiasını reddetmeyi sürdürdüğü davada savcıların talep ettiği ceza olarak kalacak.
Cumhurbaşkanı Lee Jae Myung hükümeti yargı sürecinden uzak durdu. Hükümetin açıkladığı tutum, yargının hukuk ve kamuoyunun benimsediği standartlar doğrultusunda karar vereceği yönünde. Dava, eski bir devlet başkanının ceza sorumluluğu taşıyıp taşımadığına ve bunun nasıl belirlenmesi gerektiğine mahkemeler karar verirken yargı organlarını mercek altına alıyor.
Kamuoyu derin biçimde bölünmüş durumda. Çok sayıda vatandaş sıkıyönetim ilanından dehşete düştü ve hesap sorulmasını destekliyor; Yoon'un sadık destekçileri ise davayı cadı avı olarak görüyor. Seul'de sık sık düzenlenen protestolar, karşıt grupların ülkenin geleceği konusunda çatışmasıyla zaman zaman şiddet olaylarına dönüştü.
Aralık 2024'te yaşanan kriz, yerleşik bir demokratik sisteme sahip bir ülkede bile demokratik kurumların ne kadar hızlı askerî baskıyla karşılaşabileceğini gösterdi. Parlamentonun oylaması kararnameyi birkaç saat içinde sona erdirdi; ancak ceza yargılamaları şimdi askerleri parlamentonun kapısına getiren karar ve emirleri ele alıyor.
Kararın sonucuna bağlı olarak hüküm, çalkantılı bir dönemi kapatabilir ya da yeni huzursuzluklara yol açabilir. Güney Kore'nin iç siyaseti ve uluslararası konumu üzerinde de etkileri olacak. Yoon'un görevden alınması, tutuklanması ve yargılanması, ülkenin en ağır ceza suçlamalarıyla karşı karşıya kalan kişinin cumhurbaşkanı da olabileceğini göstererek cumhurbaşkanlığı makamının siyasi yaşamdaki yerini şimdiden değiştirdi.
Öne çıkanlar
- Savcılar, 13 Ocak 2026'da ayaklanmaya öncülük ettiği suçlamasıyla Yoon Suk Yeol için idam cezası talep etti.
- Dava, 3 Aralık 2024'te ilan edilen ve 190 milletvekilinin kaldırılması yönünde oy birliğiyle karar vermesinden yaklaşık altı saat sonra sona eren sıkıyönetimle ilgili.
- Savcılar hazırlıkların Ekim 2023'te başladığını; siyasi isimleri tutuklama ve demokratik kurumların kontrolünü ele geçirme planlarını içerdiğini öne sürüyor.
- Yoon suçlamaları reddediyor ve sıkıyönetim ilanının cumhurbaşkanlığı yetkileri kapsamında sembolik bir siyasi uyarı olduğunu söylüyor.
- Anayasa Mahkemesi Yoon'u Nisan 2025'te görevden aldı; erken seçimle Lee Jae Myung iktidara geldi.
- Eski Savunma Bakanı Kim Yong-hyun için müebbet hapis; Cho Ji-ho, Noh Sang-won ve Kim Bong-sik için sırasıyla 20, 30 ve 15 yıl hapis cezası talep edildi.
- Yoon, Kuzey Kore üzerinde uçurulan insansız hava araçlarının sıkıyönetim için gerekçe oluşturmayı amaçladığı iddiasının yer aldığı başka bir dava da dâhil sekiz ceza davasında yargılanıyor.
- Güney Kore idam cezasını yasalarında koruyor, ancak Aralık 1997'den bu yana infaz gerçekleştirmedi.
- Seul Merkez Bölge Mahkemesinin kararını 19 Şubat'ta açıklaması bekleniyor.






