Kabil'de Binlerce Kişi Toplanırken Sar-e Pul Afganistan Ulusal Buzkaşi Şampiyonası'nı Kazandı

10 dakikalık okuma
Kabil'de Binlerce Kişi Toplanırken Sar-e Pul Afganistan Ulusal Buzkaşi Şampiyonası'nı Kazandı

11 Günlük Mücadelenin Finalinde 7-0'lık Galibiyet

Sar-e Pul, Afganistan'ın her yıl düzenlenen ulusal buzkaşi şampiyonasının finalinde Badahşan'ı 7-0 yenerek Kabil'de binlerce seyircinin izlediği 11 günlük turnuvayı tamamladı. Ülkenin en prestijli geleneksel atlı spor organizasyonuna 11 il takımı katılırken Tacikistan ve Kırgızistan'dan sekiz binici de mücadele etti.

İçindekiler
  1. 11 Günlük Mücadelenin Finalinde 7-0'lık Galibiyet
  2. Biniciler Nasıl Sayı Yapıyor?
  3. İl Takımları Ulusal Unvan İçin Yarıştı
  4. Otomobiller, Sponsorlar ve İyi Bir Atın Değeri
  5. Afgan Kimliğine Kök Salmış Bir Gelenek
  6. Orta Asya'ya Yayılan Bir Spor Ağı
  7. Taliban Yetkilileri Bir Zamanlar Yasakladıkları Sporu İzledi
  8. Coşkulu Kalabalıkta Kadınlar Yoktu
  9. Fiziksel Riskler ve Sporu Yaşatmanın Bedeli
  10. Gelenek Daha Profesyonel Bir Yarışmayla Buluşuyor
  11. Öne Çıkanlar

Kuzeydeki ilin kuzeydoğudaki Badahşan karşısında aldığı ezici galibiyetin ardından şampiyon takım, taraftarların tezahüratları eşliğinde il bayrağını taşıyarak sahada tur attı. Baglan üçüncü, Kunduz ise dördüncü oldu. Turnuvaya bir petrol şirketi sponsor oldu; ilk dört sırayı alan takımlara otomobil verildi.

Turnuva, Afganistan'ın dört bir yanından atlıları ve tribünlerdeki coşkuları taşan erkeklerle erkek çocuklarından oluşan kalabalıkları bir araya getirdi. Bazı seyirciler maçı görebilmek için ağaçlara ve elektrik direklerine tırmandı. Şampiyonanın Kabil'in dış mahallelerinde düzenlendiği belirtilirken seyirci tribünlerinin Kabil'in merkezindeki bir alanda olduğu da ifade edildi.

Etkinlik boyunca buzkaşinin popülerliğini koruduğu görüldü; sahadaki iller arası rekabetten her sayı girişimini izleyen kalabalıklara kadar. Turnuva, Taliban yönetimi altındaki Afganistan'da kamusal yaşamın değişen koşullarını da yansıttı: Hareketin önceki iktidarı döneminde yasakladığı bir spora üst düzey yetkililer katılırken kadınların izleyici olması engellendi.

Şampiyona, yüzyıllara dayanan bir geleneği modern sponsorluk, uluslararası katılım ve değerli ödüllerle buluşturdu. Merkezinde ise binicilerin güçlü atları kontrol etmesi, yerdeki ağır bir yükü kaldırıp rakipleri onu almaya çalışırken sayı alanına taşıması gereken zorlu bir mücadele vardı.

Reklam

Biniciler Nasıl Sayı Yapıyor?

Farsçada buzkaşi, “keçi çekme” anlamına geliyor. Geleneksel olarak biniciler başı kesilmiş bir keçi leşi için yarışırdı; ancak sporla ilgili anlatımlarda dana leşi kullanıldığı da belirtiliyor. Günümüzdeki turnuvalarda hayvan ağırlığını taklit edecek şekilde deri ve ipten yapılan, içi samanla doldurulmuş bir yük kullanılıyor. Bu yükün ağırlığı genellikle yaklaşık 30 kilogram, yani 66 pound oluyor.

Çapandaz olarak bilinen yarışmacıların gücü olağanüstü denge ve kontrolle birleştirmesi gerekiyor. Atları tam dörtnala ilerlerken yükü almak için eyerlerinden yana doğru eğiliyor, bazen neredeyse imkânsız görünen açılara ulaşıyorlar. Bir binici yükü ele geçirince rakipleri peşine düşerek sayı rotasını tamamlamasını engellemeye çalışıyor.

Temel amaç, yükü belirlenmiş bir hedef alanına taşımak. Sporun klasik biçiminde iki takımın her birinde 12 binici bulunuyor. Diğer birçok takım sporuna kıyasla resmî kuralların görece az olduğu mücadele, fiziksel açıdan son derece sert geçiyor.

Buzkaşinin iki ana türü var. Tudabarai “kalabalıktan sıyrılma”, Qarajai ise “kara yer” anlamına geliyor. Ulusal şampiyonada, binicinin yükü bir işaretleyicinin çevresinden dolaştırıp ardından sayı çemberine taşıdığı Qarajai oynandı. Bu rotayı tamamlamak için rakipler peşinden gelirken arenada hızla bir tur atmak gerekiyor.

İşaretleyici ve sayı çemberi nedeniyle yükü ele geçirmek, başarılı bir girişimin yalnızca başlangıcı. Binicinin ağır yükü elinde tutması, atını gerekli rotada yönlendirmesi ve diğer yarışmacıların baskısına dayanması gerekiyor. Biniciler bir araya gelip ayrılarak sayı alanına doğru yarışırken atların kaldırdığı toz da görsel şöleni artırıyor.

İl Takımları Ulusal Unvan İçin Yarıştı

11 il takımı, turnuvanın Sar-e Pul ile Badahşan arasındaki finalle tamamlanmasından önce lig usulüyle mücadele etti. Sar-e Pul turnuva boyunca güçlü bir performans sergiledi ve ülkenin yılın en iyi buzkaşi takımı unvanını kazandıran belirleyici 7-0'lık galibiyetle tamamladı.

Baglan'ın üçüncü, Kunduz'un dördüncü olması ilk sıraları belirledi. Sonuçlar, final kuzey ve kuzeydoğu takımları arasındaki rekabete odaklansa da birçok ilin taraftarına şampiyonada destekleyecek bir takım sundu.

Sar-e Pul'un başarılı sayı girişimleri taraftarlarından yüksek tezahüratlar aldı. Takımları rakiplerini durdurmakta zorlandıkça Badahşan taraftarlarının sesi kısıldı. Kazanan binicilerin il bayrağının arkasında sahada tur attığı final kutlaması, bölgesel gururu ulusal etkinliğin görünür bir parçası hâline getirdi.

Turnuvaya komşu Tacikistan ve Kırgızistan'dan sekiz uluslararası katılımcı da geldi. Katılımları, buzkaşi ve benzeri sporların farklı adlar, gelenekler ve düzenli yarışmalarla yaşatıldığı Afganistan sınırlarının ötesine uzanan bağları yansıtıyordu.

Reklam

Otomobiller, Sponsorlar ve İyi Bir Atın Değeri

Bir petrol şirketi şampiyonaya maddi destek sağladı ve en üst sıralarda yer alan dört takıma otomobil verdi. Sar-e Pul kupaların, madalyaların ve sertifikaların yanı sıra yeni bir otomobil kazandı. Bu ödüller, ulusal şampiyonluk unvanının prestijine somut karşılıklar da ekledi.

Kurumsal sponsorluk, eski bir spor geleneğini modern bir turnuva düzenlemenin maliyetleriyle buluşturuyor. Afganistan'ın ekonomik sıkıntıları atların bakımını pahalılaştırıyor ve dış destek olmadan yarışmaları finanse etmeyi zorlaştırıyor. Sponsorluk bu şampiyona için hayati önem taşıdı; ancak bu tür destekler düzenlilik göstermiyor.

Afgan takımları ve sponsorları, kazanma şanslarını artırmak için sık sık komşu ülkelerden biniciler buluyor ve at temin ediyor. Dolayısıyla uluslararası boyut, turnuvaya konukların katılmasından ibaret değil; başarıya ulaşmanın dayandığı sahipler, biniciler ve atlar arasındaki ortaklıkları da şekillendiriyor.

Atlar, buzkaşi için gereken güç, çeviklik ve tepki kabiliyetini geliştirmek üzere kapsamlı bir eğitimden geçiyor. Binicinin atından hızla dönmesini, diğer hayvanların arasında konumunu korumasını ve eyerden yana doğru eğilirken ya da yükü taşırken hızlanmasını istemesi gerekebiliyor. En iyi çapandazlar, bu talepleri anlayan belirli atlarla çoğu zaman yakın bir çalışma ortaklığı kuruyor.

İl takımları, yabancı biniciler, eğitimli atlar ve sponsorlu ödüllerin bir araya geldiği şampiyona, buzkaşinin zorlu bir kırsal eğlenceden profesyonel bir spor etkinliğine nasıl dönüştüğünü gösteriyor. Rekabetin yapısı değişirken biniciliğin temel sınavı kültürel köklerine bağlılığını koruyor.

Afgan Kimliğine Kök Salmış Bir Gelenek

Buzkaşi, Orta Asya'da sık sık “kralların sporu” olarak anılıyor. Kökeni 10. ve 15. yüzyıllar arasında Asya bozkırlarında yaşayan göçebe topluluklara dayandırılıyor ve kuşaklar boyunca Afgan kültürel kimliğinin önemli bir parçası hâline geldi.

Afganistan Beden Eğitimi ve Spor Genel Müdürlüğü sözcüsü Atal Meşvani, bu sporu ülkenin tarihiyle ortak aidiyet duygusu arasında bir bağ olarak tanımladı.

“Buzkaşi Afganistan'da yalnızca bir spor değil; tarihimizin, gücümüzün ve halk olarak birliğimizin yansımasıdır,” dedi Atal Meşvani.

Birçok Afgan, özellikle buzkaşi gibi düzenli yarışmaları, onlarca yıllık savaşın, yabancı işgallerinin ve iç çatışmaların ardından ulusal birlikteliği güçlendirmenin bir yolu olarak görüyor. İl takımları insanlara destekleyecekleri yerel bir ekip sunarken ulusal turnuva farklı bölgeleri ve etnik toplulukları aynı spor etkinliğinde buluşturuyor.

Çapandazlar da topluluklarında çoğu zaman saygın bir konuma sahip. Bu itibar cesaretlerine, becerilerine ve geleneği yaşatmaya olan bağlılıklarına dayanıyor. Buzkaşi, kitaplarda ve sinema uyarlamalarında da yer alarak Afgan kimliğindeki konumunu sahanın ötesine taşıyor.

Reklam

Orta Asya'ya Yayılan Bir Spor Ağı

Tacikistan ve Kırgızistan'dan katılan sekiz kişi, Kabil'deki şampiyonayı daha geniş bir bölgesel geleneğin parçası hâline getirdi. Benzer oyunlar Orta Asya'da kokpar, kupkari ve ulak tartyş gibi adlarla biliniyor; oynanış biçimleri yöreden yöreye değişiyor.

Kazakistan ve Kırgızistan, kokpar veya kokboru olarak bilinen türleri ulusal dernekler ve şampiyonalar aracılığıyla destekliyor. Adları ve biçimleri farklılık gösterse de bu organizasyonların ortak çekiciliği, at üzerindeki binicilerin yükün hâkimiyeti için yarışması.

Tacikistan'da buzkaşi sezonu genellikle kasımdan nisana kadar sürüyor. Maçlar sık sık düğünlere ve diğer toplumsal etkinliklere eşlik ederek spor karşılaşmalarını aileleri ve toplulukları buluşturan toplantılarla bir araya getiriyor.

Pakistan'da buzkaşi, çoğunlukla Afganistan sınırındaki bölgelerde Vahiler ve Peştun toplulukları tarafından oynanıyor. Bölgesel gelenekler, Afgan takımlarının neden ülkelerinin dışından binici bulabildiğini ve at temin edebildiğini, komşu ülkelerden yarışmacıların da ulusal şampiyonaya neden katıldığını açıklamaya yardımcı oluyor.

Taliban Yetkilileri Bir Zamanlar Yasakladıkları Sporu İzledi

Taliban, 1990'larda önceki iktidarı döneminde buzkaşiyi, diğer pek çok eğlence biçimi ve kamusal etkinlikle birlikte yasaklamıştı. Hareket iktidardan uzaklaştırıldıktan sonra spor yeniden canlandı ve 2021'de geri dönüşlerinden bu yana devam ediyor.

Bu yılki şampiyonaya üst düzey Taliban yetkilileri katılarak hükümetin onayını gösterdi. Meşvani, yetkililerin artık yarışmaları düzenli olarak izlediğini ve etkinliklerin sorunsuz ilerlemesine yardımcı olan devlet desteğini sağladığını söyledi.

Afganistan'ın spor geleneklerini inceleyen bölgesel bir analist, buzkaşiye izin verilmesi kararını sporun kültürel öneminin kabul edilmesi olarak değerlendirdi. Analistin adı açıklanmadı.

“Taliban'ın buzkaşiye izin verme kararı, sporun derin kültürel köklerini tanıyan pragmatik bir yönetim anlayışını yansıtıyor,” dedi bölgesel analist.

Sporun yetkililerle ilişkisinde yaşandığı belirtilen değişimler birkaç döneme yayılıyor:

  • Taliban'ın 1990'lardaki iktidarı sırasında buzkaşi, diğer eğlence biçimleri ve kamusal etkinliklerle birlikte yasaklandı.
  • Taliban iktidardan uzaklaştırıldıktan sonra spor yeniden canlandı.
  • Taliban'ın 2021'de geri dönmesinden bu yana buzkaşi devam ediyor.
  • Bu yılki ulusal şampiyonada üst düzey Taliban yetkilileri etkinliğe katıldı ve turnuva hükümetin tam onayıyla düzenlendi.

Yetkililerin finalde bulunması, bu geleneksel sporu kabul ettiklerini kamuoyu önünde gösterdi. Kadınların spor etkinliklerine erişimi de dahil olmak üzere kültürel ve kamusal yaşamın diğer alanları sıkı kısıtlamalara tabi olmaya devam ediyor.

Reklam

Coşkulu Kalabalıkta Kadınlar Yoktu

Binlerce erkek ve erkek çocuğu, il takımlarını tezahüratlarla destekleyerek tribünleri doldurdu. Ağaçlara ve elektrik direklerine tırmanan taraftarlar, hızlı ve kalabalık mücadelelerde yükün kimde olduğunu takip etmenin zorlaştığı karşılaşmayı daha iyi görebilmek istiyordu.

Deneyimli seyirciler oyunun ayrıntılarını genç taraftarlara anlattı. Bu paylaşımlar, binicilerin ve at eğitmenlerinin öğrendiği becerilerin yanı sıra spor bilgisinin de kuşaklar arasında aktarılmasına yardımcı oldu.

Mevcut kısıtlamalar kadınların bu tür spor etkinliklerine katılmasını yasakladığı için kadınlar tribünlerde yoktu. Kadınların buzkaşi karşılaşmalarına katılması, Afganistan'ın muhafazakâr toplumunda kadınların hareketlerine yönelik resmî kısıtlamaların olmadığı dönemlerde bile tarihsel olarak hoş karşılanmıyordu. Mevcut yasak, eski toplumsal baskılara hukuki ve siyasi bir engel daha ekliyor.

Tamamen erkek ve erkek çocuklarından oluşan kalabalık, yüzyıllardır Afganistan'ın kuzey bozkırlarında oynanan maçların geleneksel atmosferini hatırlattı. Coşku, katılabilenler arasında sporun hâlâ ilgi gördüğünü ortaya koyarken kadınların dışlanması da bu kamusal kutlamaya kimlerin katılabildiğini belirledi.

Fiziksel Riskler ve Sporu Yaşatmanın Bedeli

Buzkaşi binicilerden güç, denge ve cesaret istiyor; fiziksel yoğunluğu hem insanlar hem de atlar için risk yaratıyor. Sporda sakatlanmalar yaşanması, hayvan refahı savunucuları ve sağlık yetkilileri arasında endişeye yol açıyor.

Morning Star Online, oyuncular ve atlar için tehlikelere, ayrıca sporun yerel siyaset ve şiddetle bağlantılarına dikkat çekerek şampiyonayı “tartışmalı bir buzkaşi turnuvası” olarak nitelendirdi. Buna rağmen turnuva hükümetin onayıyla düzenlendi.

Uluslararası gözlemciler atların eğitim yöntemleri ve veterinerlik hizmetleriyle ilgili endişelerini de dile getirdi. Hayvanlardan beklenenler, geleneksel uygulamaların uygun bakım sağlanarak nasıl sürdürülebileceğine yönelik ilgiyi artırdı.

Binicileri ustalaşmaya uzun bir yol bekliyor. Yetenekli bir çapandazın çoğu zaman kırklı yaşlarında olduğu düşünülüyor; bu da oyunun fiziksel ve taktiksel zorluklarıyla başa çıkmak için gereken deneyimi yansıtıyor. Gençlerin profesyonel yarışmacı olmak için gereken çabayı ve kaynakları bulması zor olabiliyor.

Atları besleyip bakmanın ve turnuvaları finanse etmenin maliyeti de başka bir güçlük oluşturuyor. Bu yıl petrol şirketinin sağladığı sponsorluk ihtiyaçların karşılanmasına yardımcı oldu; ancak kurumsal desteğin düzensizliği, yarışmaların gelecekteki finansmanını belirsizleştiriyor.

Reklam

Gelenek Daha Profesyonel Bir Yarışmayla Buluşuyor

Tacikistan ve Kırgızistan'dan binicilerin katılımı şampiyonaya zenginlik kattı ve buzkaşinin bölgesel bağlarını gösterdi. Uluslararası katılımcı bulma çabaları, geleneksel olarak amatör kabul edilen bu eğlencenin profesyonelleşmesi ve olası ticarileşmesiyle ilgili tartışmaları da artırıyor.

Otomobiller, kupalar, madalyalar ve sertifikalar artık il gururu ve toplumsal saygınlık gibi eski ödüllerin yanında yer alıyor. Başarı, yetenekli binicilerle iyi eğitilmiş atlara bağlı; dolayısıyla sponsorluk ve kaynaklara erişim de atletik becerinin yanı sıra yarışmanın bir parçası hâline geliyor.

Kabil'deki turnuva bu unsurları 11 gün boyunca bir araya getirdi: 11 il takımının yer aldığı lig usulü bir yarışma, uluslararası katılımcılar, coşkulu kalabalıklar ve etkileyici bir final. Sar-e Pul'un 7-0'lık galibiyeti sportif mücadeleyi noktalarken etkinliğin kendisi buzkaşinin Afgan kültürel yaşamındaki merkezi yerini yeniden teyit etti.

Şampiyona, bu geleneğin günümüzde hangi koşullarda sürdüğünü de ortaya koydu. Hükümetin onayı kamusal yarışmaları destekliyor, kurumsal kaynaklar masraflara katkı sağlıyor, kısıtlamalar ise kimlerin katılabileceğini belirliyor. Buzkaşi, Afganistan'ın çeşitli toplumunda ortak bir kültürel referans olmayı sürdürürken ulusal turnuvası hem sportif prestij hem de güçlü bir kimlik duygusu taşıyor.

Öne Çıkanlar

  • Sar-e Pul, Kabil'deki ulusal şampiyona finalinde Badahşan'ı 7-0 yendi.
  • 11 il takımı 11 gün boyunca mücadele etti; Baglan üçüncü, Kunduz dördüncü oldu.
  • Tacikistan ve Kırgızistan'dan sekiz binici katıldı.
  • Şampiyonada Qarajai oynandı; binicilerin yükü bir işaretleyicinin çevresinden dolaştırıp sayı çemberine taşıması gerekiyordu.
  • Günümüzdeki turnuvalarda deri ve ipten yapılan, içi samanla doldurulmuş ve genellikle 30 kilogram, yani 66 pound ağırlığındaki bir yük kullanılıyor.
  • Turnuvaya bir petrol şirketi sponsor oldu ve ilk dört takıma otomobil verildi.
  • Hareketin 1990'lardaki iktidarı döneminde yasaklanan sporu üst düzey Taliban yetkilileri izledi.
  • Binlerce erkek ve erkek çocuğu karşılaşmaları izledi; kadınların katılması yasaklandı.
  • Finansman, binicilerin yetiştirilmesi ve atların refahı, sporun karşı karşıya olduğu güçlükler arasında yer alıyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir