Yeni yasalar, sertleşen karşı karşıya gelişler
Filipinler, denizdeki haklarını tanımlamak ve takımada sularından geçen güzergâhlar için bir çerçeve oluşturmak amacıyla Kasım 2024’te iki deniz yasasını yürürlüğe koydu. Çin, Scarborough Sığlığı çevresinde düz esas hatlar ilan ederek, Filipinler’in faaliyetlerinin yasa dışı olduğu yönündeki iddialarını güçlendirerek ve giderek daha sert devriye faaliyetleri yürüterek karşılık verdi. Pekin, Eylül 2025’te buna bir idari önlem daha ekledi: sığlığın mercan resifinin binlerce hektarını kapsayan bir tabiatı koruma alanı önerisi.
İçindekiler
- Yeni yasalar, sertleşen karşı karşıya gelişler
- Pekin neden Manila’nın hukuki tutumuna karşı çıkıyor?
- Filipinler’in deniz yasaları ne getiriyor?
- Anlaşmazlık nasıl gelişti?
- Scarborough’daki esas hatlar neden önemli?
- Tabiatı koruma alanı yeni bir anlaşmazlık başlığı oluyor
- Karşı karşıya gelişler deniz güvenliğini zorluyor
- İhtilaflı suların üzerinde hava araçları baskı altında
- Deniz yolları ve sürekli devriye kaygısı
- 2016 tarihli karar neyi çözüme kavuşturdu?
- Çin sahil güvenliğinin yetkileri riskleri artırıyor
- Manila ve ortakları nasıl karşılık verebilir?
- Bilinmesi gerekenler
15 Kasım 2025’e gelindiğinde bu adımlar; kuralları kimin yazdığı, kimin uyguladığı ve ihtilaflı sularda kimin faaliyet gösterebildiği üzerine daha geniş bir rekabetin parçası hâline gelmişti. Sahil güvenlik ablukaları, deniz milislerine ait tekne grupları ve hava tacizi; yasalar, diplomatik açıklamalar ve koruma planlarıyla birlikte yürütülüyor. Pekin kendisini düzeni sağlayan taraf olarak sunuyor. Manila ise Çin’in, Filipinler’in haklarına müdahaleyi meşrulaştırmak için hukuki dili kullandığını söylüyor.
Bu yaklaşım çoğu zaman hukuk yoluyla mücadele olarak adlandırılıyor: stratejik hedefleri ilerletmek için yasaların ve hukuki argümanların kullanılması. Güney Çin Denizi’nde amaç, mahkemede bir tutumu savunmanın ötesine geçiyor. Bir hükümet kurallar koyabilir, eylemlerinin hukuka uygun olduğunu tekrar tekrar dile getirebilir ve ardından bu kuralları denizde uygulayarak diğer ülkeleri yetkisini kabul etmeye ya da bir karşı karşıya geliş riskini göze almaya zorlayabilir.
Temel hukuki başvuru kaynağı, UNCLOS olarak bilinen Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi’dir. Çin de Filipinler de sözleşmeye taraftır. Sözleşme, deniz yetki alanları, kaynaklar ve seyrüsefer için kurallar belirliyor; ancak iki hükümet, bu kuralların uygulanması ve Çin’in tarihî haklara dayandırdığı iddialar konusunda keskin biçimde anlaşmazlığa düşüyor.
Anlaşmazlık, teknik hukuk meselelerini balıkçılar, araştırmacılar, sahil güvenlik personeli ve hava araçları açısından doğrudan risklerle bir araya getiriyor. Haritaya çizilen bir hat, bir teknenin engellenmesi, balıkçılığın kısıtlanması ya da devriye görevinin bölgeyi terk etmesinin istenmesi için öne sürülen gerekçeye dönüşebiliyor.
Pekin neden Manila’nın hukuki tutumuna karşı çıkıyor?
Çin, Filipinler’i deniz yasaları ve devriyeleriyle bölgedeki istikrarı bozan bir kışkırtıcı olarak gösteriyor. Filipinler’in eylemlerini yasa dışı diye nitelemek çeşitli amaçlara hizmet ediyor: Manila’yı ülke içindeki ve uluslararası kamuoyu önünde itibarsızlaştırmak, hukuki ihtilaflarla kaynaklarını tüketmek ve Çin’in daha sert uygulamalarına gerekçe sağlamak.
Pekin’in yaklaşımı, mahkemede karar kazanmasına bağlı değil. Tekrarlanan açıklamalar, iç hukuk düzenlemeleri ve idari kararlar Çin’in iddialarına ilişkin bir kayıt oluşturuyor. Devriye faaliyetleri de bu iddiaları denizde gündelik hayatın parçası hâline getirmeye, diğer hükümetler karşı çıkmanın risklerini değerlendirirken yeni bir norm yerleştirmeye çalışıyor.
Denizde hukuk yoluyla mücadele; diğer ülkelerin kabul ettiğinin ötesinde yetki iddia eden ulusal yasaları, algıları şekillendirmeye yönelik kamuoyu açıklamalarını ve rakip iddialara itiraz eden uluslararası başvuruları içerebilir. Yetki, belirli bir yerde yasaları uygulama ve yaptırımda bulunma gücüdür.
Çin sahil güvenlik gemileri, Filipinler’in ikmal görevlerini engellerken Çin yasalarına atıfta bulunuyor. Deniz milislerine ait tekneler, uygulama faaliyetleriyle birlikte hareket ederken sivil balıkçı tekneleri gibi görünüyor. Diplomatik notalar ve kamuya açık açıklamalar rakip hükümetleri kuralları ihlal etmekle suçlarken, denizdeki baskı bu hükümetlerin faaliyet gösterebildiği koşulları değiştiriyor.
Manila’nın yanıtı UNCLOS’a ve Filipinler’in Çin’e karşı açtığı davada 2016’da verilen tahkim kararına dayanıyor. Hakem heyeti, başka bir devletin münhasır ekonomik bölgesinde sözleşmeyle çelişen tarihî hak iddialarını reddetti. Çin bu kararı reddetti ve iddialarını sürdürmeye devam ediyor.
Filipinler’in deniz yasaları ne getiriyor?
Deniz Alanları Yasası (MZA), Filipinler’in karasularını, bitişik bölgesini, münhasır ekonomik bölgesini ve kıta sahanlığını UNCLOS tanımlarını kullanarak belirliyor. Bu alanlarda farklı haklar geçerli: karasularında yetki, daha açık denizlerde belirli uygulama yetkileri ve münhasır ekonomik bölgeyle deniz yatağındaki kaynaklar üzerinde haklar.
MZA, Filipinler’in yaygın olarak EEZ diye anılan münhasır ekonomik bölgesinin esas hatlardan itibaren 200 deniz miline kadar uzandığını belirtiyor. Esas hatlar, deniz mesafelerinin ölçüldüğü referans çizgileridir. Filipinler’in deniz yetki alanlarının komşu ülkelerin alanlarıyla örtüştüğü yerlerde sınırlar, yani bir ülkenin alanının nerede bitip diğerininkinin nerede başladığı konusunda anlaşma süreci, hâlâ belirlenmeyi bekliyor.
Yasa, 2016 tarihli tahkim kararındaki tespitleri de içeriyor. Bunlar, Güney Çin Denizi’ndeki bazı oluşumların kendi EEZ’lerini oluşturamayacak kaya ya da sular çekildiğinde açığa çıkan yükseltiler olarak sınıflandırılmasını kapsıyor. Ayrıca tarihî hak iddialarının UNCLOS uyarınca başka bir devletin EEZ’deki haklarını geçersiz kılamayacağını ortaya koyuyor.
Takımada Deniz Yolları Yasası (ASLA), Filipinler’in takımada sularından geçiş güzergâhlarının belirlenmesi için bir çerçeve oluşturuyor. Bunlar, ülkeyi oluşturan ada gruplarının içindeki sulardır. Yasa, bu sulardan geçen yabancı gemi ve hava araçlarını düzenliyor; güvenli ve kesintisiz geçiş temel önemini koruyor.
Manila’nın güzergâhlar ve koşullar konusunda alacağı kararlar, yabancı askerî gemilerle sahil güvenlik gemilerinin nereden geçeceğini, hassas bölgelere ne kadar yaklaşacağını ve Filipin makamlarının güvenlik ve çevre kurallarını nasıl uygulayacağını etkileyecek. Çin’in Luzon yakınlarında ve Filipinler’in takımada sularındaki hareketleri, belirli güzergâhları olağan göstererek bu kararları etkileme çabasına işaret ediyor.
Anlaşmazlık nasıl gelişti?
Bugünkü karşı karşıya geliş; tahkim kararını, sahil güvenlik mevzuatını, Filipinler’in deniz yasalarını ve Çin’in birkaç yıla yayılan idari önlemlerini bir araya getiriyor. Her adım, devriye faaliyetleri ve denizdeki karşılaşmalarla sınanan mevcut argümanlara yeni bir katman ekliyor.
- 2016: Filipinler’in Çin’e karşı açtığı tahkim davasındaki hakem heyeti, UNCLOS’la çelişen tarihî hak iddialarını reddetti ve ihtilaflı deniz oluşumlarının hukuki statüsü hakkında karar verdi.
- 2019’dan bu yana: Hükümetler, deniz yetki alanları, tarihî haklar ve oluşumların statüsüne ilişkin tutumlarını ortaya koyan çok sayıda diplomatik nota sundu.
- 2021: Çin’in Sahil Güvenlik Yasası, Pekin’in kendi yetki alanında gördüğü sularda uygulama ve güç kullanımıyla ilgili yetkiler getirdi.
- Haziran 2024: Çin, 3 sayılı Emir olarak bilinen idari uygulama usullerini yayımladı. Bu usuller, karmaşık durumlarda 60 güne kadar çıkabilen 30 günlük gözaltı süresine izin veriyor.
- Kasım 2024: Filipinler, Deniz Alanları Yasası’nı ve Takımada Deniz Yolları Yasası’nı yürürlüğe koydu. Çin, birkaç hafta içinde Scarborough Sığlığı çevresinde düz esas hatlar ilan etti.
- 2025’in başları: Çin gemileri bir Filipin gemisinin pruvasından geçti; ardından Filipinler’e ait bir araştırma teknesine tazyikli su sıktı ve tekneye yandan çarptı.
- Eylül 2025: Çinli yetkililer, Scarborough Sığlığı’nda tabiatı koruma alanı oluşturma planlarını duyurdu.
Bu gelişmeler, hukuki önlemlerle operasyonel baskının birlikte ilerlediğini gösteriyor. Filipinler’in mevzuatı Manila’nın tutumunu netleştirdi; Çin’in önlemleri rakip bir yetki iddiası ortaya koydu; gemiler ve hava araçları aynı ihtilaflı bölgelerde karşı karşıya gelmeyi sürdürdü.
Scarborough’daki esas hatlar neden önemli?
Scarborough Sığlığı, Filipinler’in EEZ’sinde, önemli deniz ticaret yollarının yakınında ve Luzon’a yakın bir noktada bulunuyor. 2016 tarihli tahkim kararında burası kaya olarak sınıflandırıldı; bu nedenle kendi EEZ’sini oluşturamıyor. Kararda ayrıca hem Çinli hem Filipinli balıkçıların geleneksel balıkçılık erişimi tanındı.
Çin’in sığlığın çevresinde düz esas hatlar ilan etmesi, daha sıkı denetim için hukuki bir argüman sunuyor. Düz esas hatlar, kıyı şeridinin her girinti ve çıkıntısını izlemek yerine belirli noktaları birleştiriyor. UNCLOS, bunların yalnızca girintili çıkıntılı kıyılar ya da adalarla çevrili kıyılar gibi sınırlı durumlarda kullanılmasına izin veriyor.
Bu yöntemin yalıtık bir deniz oluşumuna uygulanması ve ardından çevrelenen suların iç sular olarak değerlendirilmesi, yaygın biçimde UNCLOS’la bağdaşmaz görülüyor. İç sular, çevredeki deniz yetki alanlarına kıyasla daha güçlü bir ulusal denetim iddiası anlamına geliyor.
Pekin’in ilanı, sığlığın çoğu devletçe tanınan hukuki statüsünü değiştirmedi. Buna rağmen Çin makamlarına Filipinler’in hareketlerinin Çin yasalarını ihlal ettiğini ve uygulama önlemlerinin gerekli olduğunu söylemek için başka bir gerekçe sağladı.
Manila, birçok hükümetin desteğiyle, bu iddiaların UNCLOS’ta dayanağı olmadığını savunuyor. Böylece Scarborough, rakip hukuki tutumların devriye ve balıkçılık üzerindeki fiilî kısıtlamalarla kesiştiği bir noktaya dönüştü.
Tabiatı koruma alanı yeni bir anlaşmazlık başlığı oluyor
Çinli yetkililer, Scarborough’da tabiatı koruma alanı oluşturma planını Eylül 2025’te duyurdu. Alan, binlerce hektarlık mercan resifini kapsayacak ve lagün girişinin yakınında yer alacaktı. Pekin önlemi çevre koruma olarak sundu; Filipinli yetkililer ise bunu idari denetimi pekiştirme ve Filipinli balıkçıları bölgeden dışlama girişimi olarak nitelendirdi.
Filipinler Ulusal Güvenlik Danışmanı Eduardo Año, öneriyi kınayarak işgalin üzerini örten bir maske olarak tanımladı. Planı şöyle niteledi:
apaçık biçimde yasa dışı
Año, koruma önleminin ileride işgalin önünü açan bir bahane olduğunu söyledi ve Manila’nın bunu kabul etmeyeceği uyarısında bulundu.
Dışişleri Bakanlığında denizcilik ve okyanus işlerinden sorumlu müsteşar yardımcısı Marshall Louis Alferez, Scarborough’un Filipin topraklarının ayrılmaz bir parçası olduğunu söyledi. Bölgede koruma alanı oluşturma yetkisinin yalnızca Filipinler’e ait olduğunu ve Manila’nın kendi sularındaki çevre korumasını yönetme yetkisine sahip bulunduğunu savundu.
Koruma alanı planı, çevre koruma söylemini idari yetki iddiasıyla birleştiriyor. İç hukuk kuralları ve tabelalar, bir iddiayı somutlaştırarak diğer kullanıcıları kısıtlamaları kabul etmekle bunları uygulayan makamlara karşı çıkmak arasında seçim yapmak zorunda bırakabiliyor. Esas hatlar, devriyeler ve hava devriye uçuşlarıyla birlikte bu öneri, Pekin’in sığlık çevresindeki denetimini güçlendirme çabasının parçasını oluşturuyor.
Karşı karşıya gelişler deniz güvenliğini zorluyor
Second Thomas Sığlığı, Sabina Sığlığı ve Scarborough Sığlığı, giderek tehlikeli hâle gelen karşılaşmaların öne çıkan noktaları oldu. Filipin gemileri, Çin’in uygulama faaliyetleri sırasında çarpışmalar, tehlikeli yakınlaşmalar ve tekrarlanan tazyikli su müdahaleleri yaşandığını bildirdi.
2024’te Sabina Sığlığı yakınlarında, Manila’nın rutin bir görev olarak tanımladığı sırada bir Filipin sahil güvenlik gemisiyle bir Çin gemisi çarpıştı. 2025’in başlarında Çin gemileri bir Filipin gemisinin pruvasından geçti; ardından Filipinler’e ait bir araştırma teknesine tazyikli su sıktı ve tekneye yandan çarptı.
Başka bir olayda, Filipinler’e ait bir gemiyi engellemeye çalışan iki Çin gemisi birbirine çarptı. Bu çarpışma, birkaç gemi birbirine yakın manevra yaptığında ortaya çıkabilecek gerilimi ve karmaşayı gözler önüne serdi. Üst düzey bir Filipin sahil güvenlik yetkilisi ayrıca yakın tarihli bir tazyikli su saldırısının bir balıkçı teknesine ağır hasar verdiğini ve uçan cam parçalarının bir mürettebat üyesini yaraladığını söyledi.
İlgili güvenlik çerçevesi, genellikle COLREGS adıyla bilinen 1972 tarihli Denizde Çatışmayı Önleme Uluslararası Kuralları Sözleşmesi’dir. Her iki hükümet de gemilerin çarpışmadan kaçınmasına rehberlik eden bu kuralları kabul ediyor.
Filipinler’in tahkim davasındaki hakem heyeti, çarpışma riski bulunan durumlarda COLREGS’in kolluk kuvvetleriyle ilgili gerekliliklere öncelik taşıması gerektiğini vurguladı. Spratly Adaları ve Scarborough çevresindeki karşılaşmalar, diğer gemilerin önünü tehlikeli biçimde kesmek, aşırı yaklaşmak ve çarpışma riskini artıran tazyikli su kullanımı dâhil, bu kurallarla çelişen bir örüntü sergiliyor.
Çin Sahil Güvenlik Sözcüsü Geng Yu, Sabina Sığlığı yakınlarındaki karşı karşıya gelişlerin ardından Çin’in eylemlerini savundu. Filipinler’e ait bir geminin:
yasa dışı biçimde bölgeye girdiğini
söyledi. Geng, Çin birliklerinin:
hukuka uygun olarak kontrol önlemleri aldığını…
ifade etti.
Filipinli yetkililer ise Çin gemileri ve hava araçlarının, Manila’nın UNCLOS kapsamında egemen haklara sahip olduğu bölgelerde faaliyet gösterdiğini söylüyor. Bu eylemleri yıldırma olarak nitelendiriyorlar.
İhtilaflı suların üzerinde hava araçları baskı altında
Filipinli yetkililer, Çin’e ait bir askerî helikopterin Scarborough Sığlığı yakınlarında Filipin balıkçılık uçağına yaklaşık 10 fit mesafede havada durduğunu ve telsiz çağrılarını yanıtsız bıraktığını söyledi. Ayrıca Çin uçaklarının Spratly Adaları üzerinde Filipin devriyelerini takip ettiğini ya da taciz ettiğini belirtti.
Hava araçlarının birbirine son derece yakın uçarken beklenmedik bir harekete karşılık verecek çok az alanı olduğundan, bu tür karşılaşmalar doğrudan güvenlik kaygılarına yol açıyor. Bu eylemler, Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü ile bağlantılı temel havacılık güvenliği normlarına ve kılavuzlarına aykırı.
Çin, denizdeki ve havadaki eylemlerinin çoğunu, Çin’in kendi yetki alanında gördüğü bölgelerde hukuka uygun denetim olarak sunuyor. Manila’ya göre ise aynı faaliyetler Filipin haklarına müdahale ediyor ve personeli önlenebilir tehlikelere maruz bırakıyor.
Deniz yolları ve sürekli devriye kaygısı
Takımada deniz yolları, UNCLOS kapsamındaki özel bir geçiş rejimine tabi. Bu güzergâhları kullanan yabancı gemiler ve hava araçları, uluslararası seyrüseferde kullanılan boğazlardan transit geçişe benzer biçimde, kesintisiz ve süratli geçiş hakkına sahip.
Bir takımada devleti güzergâhlar, trafik ayrım düzenlemeleri ve güvenlik kuralları belirleyebilir. Ancak siyasi nedenlerle geçişi kısıtlayamaz veya önceden izin alınmasını şart koşamaz. Bu nedenle Manila, deniz yolu düzenlemelerini hazırlarken hem seyrüsefer haklarını hem kendi güvenlik kaygılarını dikkate almak zorunda.
Çin gemilerinin düzenli hareketleri bu tartışmanın parçası hâline gelebilir. Zambales açıklarında kesintisiz varlık, Filipin sularının daha derinlerine yapılan hareketler ve ileride belirlenebilecek güzergâhlarla aynı doğrultudaki seyirler, bir kullanım kaydı oluşturabilir. Pekin daha sonra bu güzergâhların belirlenmesi ya da Çin faaliyetlerine elverişli koşullar için baskı yaparken bu seyirleri olağan ve yaygın kullanılan rotalar olarak gösterebilir.
Filipin savunma yetkilileri, ileride resmî deniz yolu olabilecek güzergâhlarda Çin gemilerinin varlığını şöyle tanımladı:
niyetli biçimde oyalanma
Kaygı, tekrarlanan hareketlerin Manila düzenlemelerini tamamlamadan önce Çin’in geçiş örüntülerini normalleştirmesi. Luzon yakınlarındaki sürekli devriyeler, Scarborough çevresindeki idari önlemlerle birlikte Pekin’e, eylemlerini hukuka uygun idare ya da güvenlik önlemleri olarak tanımlarken varlığını ileri sürmenin çeşitli yollarını sunuyor.
2016 tarihli karar neyi çözüme kavuşturdu?
2016 tarihli tahkim kararı, UNCLOS usulleri uyarınca kesindir. Kararda, Çin’in dokuz çizgili hat içindeki tarihî hak iddialarının başka bir devletin EEZ’sinde hukuki etkisinin olmadığı belirtildi. Dokuz çizgili hat, Çin’in Güney Çin Denizi’ndeki geniş kapsamlı iddialarıyla ilişkilendirilen harita işaretidir.
Hakem heyeti ayrıca Spratly Adaları’ndaki oluşumların hiçbirinin EEZ oluşturamayacağına ve Scarborough’un kendi EEZ’si bulunmayan bir kaya olduğuna hükmetti. Çin’in Scarborough’daki geleneksel balıkçılığa müdahale ettiğini ve Filipinler’in hidrokarbon, yani petrol ve gaz arama faaliyetlerini hukuka aykırı biçimde engellediğini tespit etti.
Kaya ve resiflerin egemenliği, hakem heyetinin kararının dışında kaldı. Karar deniz haklarını ve oluşumların hukuki statüsünü ele alırken mülkiyet anlaşmazlıkları devam etti.
2019’dan bu yana hükümetlerin sunduğu diplomatik notalar, tarihî haklar, deniz yetki alanları ve ihtilaflı oluşumlar konusundaki tutumları netleştirdi. Bazen “nota savaşı” olarak adlandırılan bu süreç, mülkiyet sorununu çözmeden anlaşmazlık hatlarını daralttı.
ABD’nin Seyrüsefer Serbestisi Operasyonları ve ortak ülkelerin geçişleri, seyrüsefer haklarını destekliyor ve hukuki meseleleri gündemde tutuyor. Bu faaliyetlerin davranışlar üzerindeki etkisi tartışılmaya devam ediyor. Avrupalı akademisyenler, Güneydoğu Asyalı hak iddiasında bulunan ülkeleri iddialarını UNCLOS’la uyumlu tutmaya, hukuk ve diplomasi yolunu izlemeye çağırdı. ABD’ye de konumunu güçlendirmek için UNCLOS’u onaylaması çağrısında bulundular.
Çin sahil güvenliğinin yetkileri riskleri artırıyor
Çin’in 2021 tarihli Sahil Güvenlik Yasası, Pekin’in kendi yetki alanında gördüğü sularda yabancı devlet gemilerine karşı güç kullanımına izin veriyor. Ayrıca, diğer devletlerin UNCLOS uyarınca Çin’e ait kabul etmediği sular da dâhil olmak üzere, sınırları belirsiz biçimde tanımlanmış bölgelerde uygulama yetkisi veriyor.
Çoğunlukla 3 sayılı Emir olarak anılan Haziran 2024 tarihli idari uygulama usulleri, komutanlara yabancı gemi ve personeli 30 gün, karmaşık durumlarda ise 60 gün gözaltında tutma yetkisi veriyor. Bu yetkilerin geçerli olduğu alan açık biçimde tanımlanmamış.
Manila’nın kaygısı, Filipin askerlerinin, bilim insanlarının ya da balıkçıların, Çin’in tek taraflı hukuk yorumuna dayanılarak Filipinler’in EEZ’sinde gözaltına alınabilmesi. Uzun gözaltı süresi kısa olanın iki katına çıkarak mürettebat ve görevler üzerindeki olası aksaklıkları artırıyor.
Düzenlemenin ardından Çin Sahil Güvenliği, İkinci Thomas ve Sabina çevresinde daha doğrudan rol üstlenerek bazı operasyonlarda deniz milislerinin yerini aldı. Bu değişim, devlet sorumluluğunun daha kolay belirlenmesini sağlarken devlet gemileri arasında karşı karşıya geliş tehlikesini artırıyor.
Sahil güvenlik yasaları, kamuoyu açıklamaları ve Scarborough koruma alanı önerisi, yönetim yetkisi iddiasında bulunan bir dizi önlem olarak birlikte işliyor. Pekin, Çin’de yazılan kuralların kabul edilmesini isterken Manila hem bu kuralların hukuki dayanağına hem de denizde uygulanışına itiraz ediyor.
Manila ve ortakları nasıl karşılık verebilir?
Filipinler, iç hukukunu UNCLOS’la uyumlu hâle getirmeyi, ayrıntılı deniz yolu düzenlemeleri yayımlamayı ve sözleşmeyle çelişen Çin eylemlerini belgelemeyi sürdürebilir. Radar verileri, telsiz kayıtları ve video görüntüleri; çarpışma kurallarıyla havacılık güvenliğine ilişkin ihlal örüntülerinin ortaya konmasına yardımcı olabilir.
Filipin kurumları, karşılaşmalara ilişkin görüntüleri yayımlama ve diplomatik protestolarda bulunma konusunda daha etkin hâle geldi. Kamuya açık olay kayıtları ve hukuki açıklamalar, tartışmalı uygulamaların olağan idari işlemler gibi sunulmasına karşı çıkıyor.
Ortak hükümetler, Filipinler’in EEZ’deki hukuka uygun faaliyetlerini destekleyebilir, seyrüsefer haklarını teyit eden varlık gösterme operasyonları yürütebilir ve UNCLOS’un belirli hükümlerine atıfta bulunan protestoları eşgüdüm içinde sunabilir. Uygulama kararları zor olsa da anlaşmazlıkların mümkün olduğunda uluslararası kuruluşlara taşınması, hukuki iddiaların inceleme altında tutulmasını sağlar.
Asya ve Avrupa’daki hükümetler, geniş kapsamlı tarihî hak iddialarını reddeden ve deniz yetki alanlarına ilişkin tutumları netleştiren Birleşmiş Milletler notaları sunmayı sürdürebilir. Güneydoğu Asyalı sahil güvenlik ve balıkçılık kurumlarına verilecek teknik destek, olayların belgelenmesini ve hukuka uygun usullerin geliştirilmesini sağlayabilir.
Uluslararası hukukun belirli ihlallerine bağlanan ekonomik ve ticari önlemler de hükümetlerin dikkatle değerlendirebileceği bir başka seçenek. Kanıt toplama, deniz suçlarının kovuşturulması ve çevre denetimi konularındaki bölgesel eğitimler de hesap verebilirliği artırabilir.
ABD, Güney Çin Denizi dâhil Pasifik’te Filipin silahlı kuvvetlerine, kamu gemilerine ya da hava araçlarına yönelik saldırıların karşılıklı savunma taahhütlerini devreye sokacağını yineledi. Japonya, Avustralya ve Avrupalı ortaklar denizcilik alanındaki iş birliğini ve kapasite geliştirme faaliyetlerini artırdı. Bu iş birliği, yanlış hesaplama riskini caydırmayı ve anlaşmazlıkların zorlamaya başvurulmadan yönetilmesini desteklemeyi amaçlıyor.
Bilinmesi gerekenler
- Filipinler, deniz haklarını tanımlamak ve geçiş için bir çerçeve oluşturmak amacıyla Deniz Alanları Yasası’nı ve Takımada Deniz Yolları Yasası’nı Kasım 2024’te yürürlüğe koydu.
- Çin, Scarborough’daki esas hatlarla ve Eylül 2025’te binlerce hektarlık bir alanı kapsayan tabiatı koruma alanı planıyla karşılık verdi.
- 2016 tarihli karar, UNCLOS’la çelişen tarihî hak iddialarını reddetti; Scarborough ve Spratly oluşumlarının kendi EEZ’lerini oluşturamayacağını belirledi.
- Çarpışmalar, tazyikli su saldırıları ve hava araçlarının tehlikeli yakınlaşmaları Filipin mürettebatı için riskleri artırdı.
- Çin’in gözaltı usulleri, Pekin’in kendi yetki alanında saydığı sularda 30 gün; karmaşık durumlarda ise 60 güne kadar gözaltına izin veriyor.
- Çin gemilerinin sürekli hareketleri, gelecekteki Filipin takımada deniz yollarına ilişkin tartışmaları etkileyebilir.
- Manila’nın yanıt seçenekleri arasında hukuki uyum, şeffaf olay kayıtları, eşgüdümlü diplomasi ve ortaklarla iş birliği bulunuyor.






