Bangladeşli İşçiler, Dakka’daki Eylemde Ödenmeyen Malezya Ücretlerinin Ödenmesini ve Küresel Markaların Harekete Geçmesini İstedi

11 dakikalık okuma
Bangladeşli İşçiler, Dakka’daki Eylemde Ödenmeyen Malezya Ücretlerinin Ödenmesini ve Küresel Markaların Harekete Geçmesini İstedi

431 işçi ücretlerinin, tazminatın ödenmesini ve korunmayı talep ediyor

Daha önce Malezya’da çalışmış yaklaşık 100 Bangladeşli işçi, ödenmeyen ücretlerin ödenmesi, adil tazminat ve iddia edilen kötü muamelenin sona ermesi talebiyle Dakka’daki Gurbetçiler Refahı ve Denizaşırı İstihdam Bakanlığı önünde toplandı. Eylem, iki Malezyalı üretici Mediceram ve Kawaguchi Manufacturing’i ve bu şirketlerden ürün satın alan uluslararası şirketleri çözüm bulunmasına yardımcı olmaları için yeniden baskı altına aldı.

İçindekiler
  1. 431 işçi ücretlerinin, tazminatın ödenmesini ve korunmayı talep ediyor
  2. Dakka’daki eylemciler ne istiyor?
  3. Kawaguchi işçileri ücretlerini aylarca bekledi
  4. İşe alım ücretlerinin iadesi ile ödenmeyen ücretler ayrı talepler
  5. Mediceram işçileri mahkemenin ödeme planının durduğunu söylüyor
  6. İşe alım masrafları ücret kaybını nasıl borç krizine dönüştürüyor?
  7. Pasaportlara el konması ve diğer uyarı işaretleri
  8. Fabrika uyuşmazlıklarından hükümetlere yöneltilen taleplere
  9. Uyuşmazlıklar nasıl gelişti?
  10. Bilinmesi gerekenler

Eylemi koordine eden Göçmen Refahı Ağı, iki şirkette çalışan 431 Bangladeşli işçinin yasal ücretlerinden ve temel korumalardan mahrum bırakıldığını söylüyor. İşçiler aylarca ücret alamadıklarını, pasaportlarına el konduğunu, kötü koşullarda barındıklarını ve şikâyet etmeleri hâlinde gözaltına alınma ya da sınır dışı edilme korkusu yaşadıklarını anlattı. Birçoğu, alacakları ödenmeden ve borç yüküyle Bangladeş’e döndü.

Talepleri fabrika kapılarının ötesine uzanıyor. Malezya makamlarından iş mahkemesi kararlarını uygulamalarını, işverenlerin ödenmemiş ücretleri ödemesini ve şirket kapandığında ya da yasaları ihlal ettiğinde göçmen işçilerin vakit kaybetmeden iş değiştirebilmesini istiyorlar. Japonya ve Avustralya’daki markalar da dâhil olmak üzere çok uluslu alıcıların, verilen zararın giderilmesinde doğrudan rol üstlenmesini de talep ediyorlar.

İki uyuşmazlık, neden acil adım atılması gerektiğini gösteriyor. Kawaguchi’de, uzun süre ücretlerin ödenmemesi ve fabrikanın kapanmasının ardından bir Malezya iş mahkemesi, 3 milyon ringgitten fazla birikmiş ücret ve ilgili alacağın ödenmesi gerektiğini teyit etti. İşçiler, alacağın yalnızca küçük bir bölümünün kendilerine ulaştığını söylüyor. Mediceram’da ise eski çalışanlar, mahkemenin hükmettiği ödeme planının tek taksitten sonra durduğunu belirtiyor.

Japon alıcılar Sony, Panasonic ve Daikin, işe alım ücretlerinin geri ödenmesine yardımcı olmayı kabul etti; taahhüdün yaklaşık 1,3 milyon dolar olduğu tahmin ediliyor. İşçiler ve hak savunucuları bu yardımı memnuniyetle karşılıyor ancak ödenmeyen ücretlerin ve borçlanma maliyetlerinin de karşılanması için baskı yapmayı sürdürüyor. Malezya’da iş bulabilmek için yüksek miktarda borçlanan aileler açısından işe alım ücretlerinin iadesi ile kazanılmış ücretlerin ödenmesi, aynı mali krizin farklı yönlerini oluşturuyor.

Reklam

Dakka’daki eylemciler ne istiyor?

Dakka’daki eylem, kişisel alacak taleplerini daha kapsamlı bir hesap verebilirlik çağrısıyla bir araya getirdi. Eylemcilerin çoğu, ücretlerin uzun süre ödenmemesi ve koşulların kötüleşmesi üzerine Malezya’dan ayrılmıştı. İş bulabilmek için, genellikle yüksek faizle aldıkları krediler, gelirleri kesildikten sonra da üzerlerinde yük olmaya devam etti.

Göçmen Refahı Ağı, ücretlerin tamamının ödenmesini, uğranılan zarar için tazminat verilmesini ve benzer ihlallerin tekrarlanmasını önleyecek resmî bir çözüm planı hazırlanmasını istiyor. İşçiler mesajlarını işverenlere, Bangladeş ve Malezya’daki yetkililere ve siparişleriyle fabrikaların faaliyetini sürdüren uluslararası alıcılara yöneltti.

Organizatörlerin yakın zamanda sınır dışı edildiğini belirttiği işçi lideri Nironjan, gruptakilerin yasalara uygun muamele talep ettikten sonra cezalandırıldığını söyledi. Konuşmanın karşılığında taciz ve sınır dışı edilmeyle karşılaştıklarını anlattı.

İnsan olarak haklarımızı istedik ama bize hayvan gibi davranıldı. Sesimizi çıkarmamız sınır dışı edilmeye ve tacize yol açtı ama adalet için mücadele etmeyi sürdüreceğiz.

İşçiler, mevcut işleri sürdürülemez hâle geldiğinde uzun süre beklemek zorunda kalmadan başka bir işverene geçebilmek istiyor. Bu talep, ücretlerin geri alınması kadar önemli: Geçmiş alacaklarını tahsil edemeyen bir kişinin, uyuşmazlık çözülürken para kazanıp borçlarını ödeyebilmesi için yasal bir yola ihtiyacı var.

Kawaguchi işçileri ücretlerini aylarca bekledi

Kawaguchi Manufacturing, Port Klang’daki fabrikasında büyük Japon markaları için plastik parçalar üretiyordu. İşçiler, fabrika geçen yılın sonlarında kapanmadan önce şirketin ücretleri yedi ya da sekiz aya varan sürelerle ödemediğini söylüyor.

Kapanma, kilit alıcıların kötü muamele iddialarına karşılık siparişleri durdurma kararının ardından geldi. Bu kararlar, fabrikanın başlıca gelir kaynağını ortadan kaldırdı. İşçiler, bir yandan hak ettikleri parayı almaya çalışırken diğer yandan yeni iş bulmak ya da ülkelerine dönmek zorunda kaldı.

Bir Malezya iş mahkemesi daha sonra, 3 milyon ringgitten fazla birikmiş ücret ve ilgili alacağın ödenmesi gerektiğini teyit etti. İşçiler, paranın yalnızca küçük bir bölümünün ödendiğini söylüyor. Şimdiki talepleri, mahkeme kararındaki tutarın hızla ve eksiksiz tahsil edilip ödenmesi.

Reklam

Kapanmanın ardından Malezya’dan ayrılan eski Kawaguchi çalışanı Omar Faruk, ücret alamadıkları aylarda kendisinin ve çalışma arkadaşlarının yaşadığı zorlukları anlattı.

Aylarca yiyeceksiz ve maaşsız kaldık. Şirket kapanınca elimizde hiçbir şey kalmadı.

İşçiler, düzenli ücretler ödenmemeye başladıktan sonra şirketin kimi zaman gıda yardımı adı altında küçük ödemeler yaptığını söylüyor. Kapanma yaklaşırken bu ödemeler de tamamen kesildi ve çalışanlar bu sınırlı destekten bile mahrum kaldı.

Malezyalı yetkililer, etkilenen birçok işçiyi başka işyerlerine ya da plantasyonlara yönlendirdi. İşçiler buralardaki koşulların kötü olduğunu anlattı. Diğerleri iş değiştirme izni için aylarca bekledi. Bazıları işe alım şirketlerine ya da kredi verenlere hâlâ borçluyken Bangladeş’e döndü. Dolayısıyla fabrikanın kapanması, onları hem acil gelir sıkıntısıyla hem de çalışmaya başlamadan önce biriken borçlarla karşı karşıya bıraktı.

İşe alım ücretlerinin iadesi ile ödenmeyen ücretler ayrı talepler

Sony, Panasonic ve Daikin, Kawaguchi ile bağlantılı işçilerin ödediği işe alım ücretlerinin geri ödenmesine yardımcı olmayı kabul etti. Yaklaşık 1,3 milyon dolarlık olduğu tahmin edilen bu taahhüt, fabrika koşullarını denetimlerle incelemenin ötesine geçiyor ve işçilerin fabrikaya gelmeden önce üstlendikleri borç yükünü azaltmayı amaçlıyor.

Şirketler, bu programların başlangıçtaki borç yükünü hafifletmeyi hedeflediğini söylüyor. İşe alım masrafları yıllarca biriktirilen parayı tüketebiliyor ya da borçlanmayı gerektirebiliyor. Bu nedenle masrafların iadesi, bekledikleri geliri hiç elde edemeyen kişiler için somut bir rahatlama sağlayabilir.

Hak savunucuları ücret iadesini olumlu karşılıyor, ancak işçilerin iş mahkemesinin hükmettiği ücretleri ve kredi verenlere borçlu oldukları faizleri de alması gerektiğini söylüyor. İşe alım ücretinin iadesi, iş bulabilmek için ödenen parayı geri veriyor. Birikmiş ücretlerin ödenmesi ise yapılan iş karşılığında kazanılan parayı geri veriyor. İşçiler her iki talebin de karşılanmasını istiyor.

Japon markaları, tedarikçilerinden ihlalleri gidermelerini de istedi. Şirketler, davranış kurallarının işçilerin pasaportlarına el konması ve fazla mesai ücretlerinin ödenmemesi gibi uygulamaları yasakladığını söylüyor. İşçi grupları, ücretlerin tamamının ödendiğinin bağımsız gözlemciler tarafından belgelenmesini ve kötü muameleyi bildiren kişileri misillemeye karşı koruyacak açık bir plan hazırlanmasını istiyor.

Eski Kawaguchi çalışanlarının acil talebi, alıcıların mahkemenin hükmettiği birikmiş ücretlerin tamamının kendilerine daha fazla gecikmeden ulaşmasını sağlamaya yardımcı olması. İşe alım ücretlerinin iadesi ayrı bir destek sunarken fabrikanın kapanması ücretlerin ödenmesi talebini hâlâ çözümsüz bırakıyor.

Reklam

Mediceram işçileri mahkemenin ödeme planının durduğunu söylüyor

Eski Mediceram çalışanları hâlâ ücret alacaklarının bulunduğunu ve çalışma izinlerinin yenilenmesindeki gecikmelerin göçmenlik statülerini riske attığını söylüyor. Göçmen Refahı Ağı’na göre konuyu gündeme getiren bazı işçiler sınır dışı edildi.

İşçiler, Malezya İş Mahkemesi’nin Mediceram’ın birikmiş ücretleri ödemek için ayda 1.000 ringgit ödemesine hükmettiğini söylüyor. Şirkete göre ilk taksit dışında ödeme yapılmadı. Şikâyetleri hem ödenmesi gereken parayla hem de geri ödeme yolu sunan kararın uygulanmamasıyla ilgili.

Eldiven fabrikasında çalışan Harun Or Rasid Liton, ödeme düzenlemesini ve mahkeme kararının ardından yaşananları anlattı.

Mahkeme, şirketin ayda 1.000 ringgit ödemesine hükmetti ama şirket yalnızca ilk taksiti ödedi, sonra ödemeyi kesti.

Mediceram ve şirketin önemli müşterilerinden, şirketten ürün alan Avustralyalı eldiven üreticisi Ansell ile bağlantılı zorla çalıştırma iddiaları hakkında da şikâyette bulunuldu. Malezya makamlarına yapılan başvuruda, hem üretici hem de alıcıyla bağlantılı olduğu öne sürülen zorla çalıştırma iddiaları ele alınıyor.

Mediceram işçileri, ödenmemiş ücretlerinin ödenmesini ve izinlerinin ele alınış biçiminin düzeltilmesini istiyor. İzinlerin gecikmesi, zaten ücret alamadığı için sıkıntı yaşayan bir işçinin üzerindeki baskıyı artırabilir; özellikle de şikâyet ettikten sonra gözaltına alınmaktan ya da sınır dışı edilmekten korkuyorsa.

İşe alım masrafları ücret kaybını nasıl borç krizine dönüştürüyor?

Bangladeş’ten Malezya’ya göç, dünyanın en pahalı iş gücü göçü güzergâhlarından biri. Resmî ücret tarifelerinde masraflar 700 doların altında görünürken işçiler, işe alım şirketlerine ve aracılara yapılan ödemeler dâhil gerçek maliyetin 5.000 dolara yaklaştığını anlatıyor.

Rakamlar, tarifedeki maliyet ile işçilerin ödediklerini söylediği tutar arasında büyük bir fark olduğunu gösteriyor. Yaklaşık 5.000 dolarlık maliyet, kendisi de belirtilen resmî ücret düzeyinin üzerindeki 700 dolarlık ölçütün yedi katından fazla. Dolayısıyla işçiler, işe başladıklarında resmî tarifelerin gösterdiğinden çok daha büyük bir mali yük taşıyor.

Aileler bu masrafları karşılamak için çoğu zaman borç alıyor, topraklarını teminat gösteriyor ya da yüksek faizli kredileri kabul ediyor. Ücretler geciktiğinde borç yerinde kalıyor. Ücretler aylarca ödenmediğindeyse işçiler hem borçlarını ödemek hem de temel yaşam giderlerini karşılamak için kullanmayı bekledikleri gelirden oluyor.

Reklam

Bu baskı, koşullar güvensiz olsa ya da ücretler ödenmese bile işçiyi işverene bağlı tutabiliyor. İşten çıkarılmak ya da ücret alamadan geçen zaman borçların ödenmesini zorlaştıracağından, kötü muameleyi bildirmek mali açıdan riskli görünebilir. Dakka’daki eylemcilerin anlattıkları, işe alım borcunun, ödenmeyen ücretlerin ve göçmenlik statüsünü kaybetme korkusunun birbirini nasıl besleyebildiğini gösteriyor.

İşçiler ayrıca birikimlerinin ve hukuki desteğin olmadığını, bu yüzden kısa sürede alacaklarını tahsil etmelerinin zorlaştığını anlattı. Bangladeş’e dönmek, işe girebilmek için alınan borçları ortadan kaldırmıyor. Eski çalışanların birçoğu için uyuşmazlığın sonuçları ülkelerine kadar ulaştı.

Pasaportlara el konması ve diğer uyarı işaretleri

Dakka’daki eylemciler pasaportlara el konduğunu, düzgün fazla mesai ücreti olmaksızın uzun vardiyalar çalıştırıldıklarını, dar ve sağlıksız konutlarda kaldıklarını ve çalışma izinlerinin yenilenmesinde gecikmeler yaşandığını bildirdi. Bu uygulamalar, özellikle misilleme ya da sınır dışı etme tehditleriyle birleştiğinde, Uluslararası Çalışma Örgütü’nün (ILO) belirlediği standartlar kapsamında zorla çalıştırmanın bilinen uyarı işaretleri arasında yer alıyor.

Bu bağlamda zorla çalıştırma, kişilerin çalışma koşullarından özgürce ayrılamamasına ya da bu koşullara itiraz edememesine yol açan baskıyı ifade ediyor. İşe alım borcu işten ayrılmayı mali açıdan ağırlaştırabilir; pasaportların kontrol edilmesi ve izinlerin belirsizliği de uygulamada ek engeller yaratabilir.

Göçmen işçiler, Malezya ekonomisinin elektronik, plastik, eldiven, plantasyon ve inşaat dâhil büyük bölümlerinde çalışıyor. İşverenler düşük ücretler ve zor koşullar nedeniyle yerel çalışanların tercih etmediği işlerde çalıştırmak üzere çoğunlukla Bangladeş, Nepal ve Myanmar’dan işçi alıyor.

Malezya’nın bu iş gücüne bağımlılığı, yüksek işe alım masrafları ve zayıf denetimle birleşince birçok göçmeni borç ile işini kaybetme tehdidi arasında bırakıyor. Fabrikalar uluslararası şirketlere tedarik sağladığından Malezya’daki işyerlerinin koşulları, ürünleri satın alan markaların itibarını da etkiliyor.

Eldiven üretimi Malezya’nın ihracat ekonomisinin temel taşlarından biri ve pandemi döneminde hızla büyüdü. Sektör, çalışma koşulları nedeniyle defalarca incelemeye alındı. Sınır makamlarının zorla çalıştırma endişelerini gerekçe göstermesinin ardından bazı eldiven şirketleri daha önce dış pazarlarda ticaret kısıtlamalarıyla karşılaştı.

Hak savunucuları, ihlallerin tekrarlanmasını önlemek için denetimlerin tutarlı biçimde uygulanmasının, şikâyet yollarının erişilebilir olmasının ve iş değiştirme imkânı sağlanmasının şart olduğunu söylüyor. Hak örgütleri ayrıca fabrikalar Güneydoğu Asya’ya taşınırken göçmen iş gücüne talebin artmasının, daha güçlü korumalar bulunmadığında riskleri büyüttüğü uyarısında bulunuyor.

Reklam

Fabrika uyuşmazlıklarından hükümetlere yöneltilen taleplere

Malezya, zorla çalıştırma göstergelerini 2030’a kadar ortadan kaldırma sözü verdi ve Zorla Çalıştırmaya Karşı Ulusal Eylem Planı’nı yayımladı. Dakka’da eylem yapan işçiler için somut adımlar; ihlalleri tespit eden denetimler, mahkeme kararlarının gecikmeden uygulanması ve iş başarısız olduğunda gerçekten yeni bir işverene geçebilme imkânı.

Uluslararası markalar, gelecekteki tedarikçileri denetlemenin yanı sıra daha önce yaşanan zararlar için çözüm sunmaları yönündeki baskıyla karşı karşıya. Sony, Panasonic ve Daikin’in işe alım ücretlerinin iadesi taahhüdü ile Mediceram ve Ansell’i ilgilendiren şikâyet, hak savunucularının alıcıları sürece katmaya çalıştığı iki farklı yolu gösteriyor.

Dakka’daki eylemi düzenleyen Göçmen Refahı Ağı, işçilerin her iki ülkeye katkısının taleplerinin ele alınış biçimine yansıması gerektiğini söyledi.

Bu işçiler Malezya’nın sanayisini inşa etti ve havaleleriyle Bangladeş’e destek oldu. Sınır dışı edilmeyi, borca mahkûm edilmeyi ya da susturulmayı değil, adaleti hak ediyorlar.

İşçiler ve hak savunucuları, kötü muamelede bulunan işe alım şirketlerine ceza verilmesini, iş değiştirmenin derhâl mümkün olmasını ve kararların hızla uygulanmasını istiyor. Ödenmemiş ücret alacaklarının tamamının ne zaman ödeneceğine ilişkin bir tarih verilmedi. Talepleri, Bangladeş’e dönmüş kişilerin yanı sıra Malezya’da çalışma hayatlarını yeniden kurmaya çalışanlara da ulaşacak bir çözüm bulunması.

Uyuşmazlıklar nasıl gelişti?

Davalar işe alım sürecinden aylarca düzgün ücret almadan çalışmaya, mahkeme süreçlerine ve Bangladeş’e dönüşe uzanıyor. İşçiler ve hak savunucularının aktardığı başlıca gelişmeler şöyle:

  • İşçiler Malezya’da çalışmaya başlamadan önce, genellikle borç alarak, yaklaşık 5.000 dolara ulaşabildiğini söyledikleri işe alım masraflarını ödedi.
  • İşçiler, Kawaguchi’nin geçen yılın sonlarında kapanmasından önce ücretlerin yedi ya da sekiz aya varan sürelerle ödenmediğini söylüyor.
  • Kawaguchi’nin Port Klang’daki fabrikası, kilit alıcıların kötü muamele iddiaları üzerine siparişleri durdurmasının ardından kapandı.
  • Bir Malezya iş mahkemesi daha sonra Kawaguchi işçilerine 3 milyon ringgitten fazla birikmiş ücret ve ilgili alacağın ödenmesi gerektiğini teyit etti.
  • Mediceram işçileri, ayda 1.000 ringgit ödeme yapılmasını öngören İş Mahkemesi düzenlemesinin ilk taksitten sonra durduğunu söylüyor.
  • 11 Kasım 2025’e gelindiğinde, yaklaşık 100 eski işçi ücretlerinin ödenmesini, tazminat verilmesini ve yetkililerle alıcıların harekete geçmesini talep etmek için Dakka’da eylem yaptı.

Dakka’daki eylem, bu deneyimleri ortak bir talep etrafında bir araya getirdi: kararları ve şirket taahhütlerini, işçilerin gerçekten alabileceği ödeme ve korumaya dönüştürmek.

Bilinmesi gerekenler

  • Yaklaşık 100 eski Bangladeşli işçi, Dakka’daki Gurbetçiler Refahı ve Denizaşırı İstihdam Bakanlığı önünde eylem yaptı.
  • Göçmen Refahı Ağı, Mediceram ve Kawaguchi Manufacturing’de 431 Bangladeşlinin yasal ücretlerinden ve temel korumalardan mahrum bırakıldığını söylüyor.
  • Bir mahkeme Kawaguchi işçileri için 3 milyon ringgitten fazla birikmiş ücret ve ilgili alacağın ödenmesi gerektiğini teyit etti; işçiler bunun yalnızca küçük bir bölümünün ödendiğini söylüyor.
  • Mediceram işçileri, ayda 1.000 ringgit ödenmesini öngören mahkeme kararının tek taksit sonrasında uygulanmadığını söylüyor.
  • İşçiler pasaportlarına el konduğunu, kötü konut koşullarını, ödenmeyen fazla mesai ücretlerini ve izin gecikmelerini bildirdi. Ağ, taleplerini dile getiren bazı işçilerin sınır dışı edildiğini söylüyor.
  • Sony, Panasonic ve Daikin, işe alım ücretlerinin geri ödenmesine yardımcı olmayı kabul etti; taahhüdün yaklaşık 1,3 milyon dolar olduğu tahmin ediliyor.
  • Malezya makamlarına yapılan bir şikâyet, Mediceram ve müşterisi Ansell ile bağlantılı zorla çalıştırma iddialarını konu alıyor.
  • İşçiler, resmî tarifelerde 700 doların altında görünen masraflara karşılık işe alım maliyetlerinin 5.000 dolara yaklaştığını söylüyor.
  • Hak savunucuları ücretlerin tamamının ödenmesini, tazminat verilmesini, iş değiştirmenin hızlandırılmasını, misillemeye karşı koruma sağlanmasını ve kötü muamelede bulunan işe alım şirketlerine ceza verilmesini istiyor.
  • Malezya, zorla çalıştırma göstergelerini 2030’a kadar ortadan kaldırma sözü verirken işçiler mevcut mahkeme kararlarının uygulanmasını talep etmeyi sürdürüyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir