68 stant, Hong Kong seslerini Taipei’ye taşıdı
Taipei’deki Huashan 1914 Yaratıcı Parkı’nda, Tayvan’da yaşayan Hong Kongluların işlettiği 68 stant; artık Hong Kong’da yayımlanamayan atıştırmalıkları, el işlerini ve kitapları bir araya getirdi. Cumartesi ve pazar günleri düzenlenen pazarda uzun kuyruklar oluştu; Kantonca ve Mandarin Çincesi sohbetler duyuldu. Alışverişin yanı sıra etkinlik, memleketlerinde ifade alanı daralırken yaratıcıların yeni kitlelere nasıl ulaştığını da gösterdi.
İçindekiler
- 68 stant, Hong Kong seslerini Taipei’ye taşıdı
- Protestolar yayıncılık alanını nasıl değiştirdi?
- Konsey, kültürel alışverişi yıllık bir buluşmaya dönüştürüyor
- Sanatçılar Tayvan’da çalışma hayatlarını yeniden kuruyor
- Tayvanlı bir film Hong Kong’un sansür kurallarına takılıyor
- Polisten mobil oyuna uyarı
- Film özgürlüğü, izleyiciye ulaşma işiyle karşı karşıya
- Hong Kong’dan Tayvan’a daha önceki bir göç
- Derinleşen kültürel ayrımın tarihleri
- Pazar, izleyicilerin yanı sıra bağlantılar da kuruyor
- Öne Çıkanlar
Amy adını kullanan Hong Konglu bir kadının işlettiği kitap standı bu karşıtlığı görünür kıldı. Masasındaki iki kitap, 2019’daki Suçluların Çin’e İadesine İlişkin Yasa Değişikliği Tasarısına karşı hareketi belgeleyen gazeteciler tarafından yazılmıştı. Hong Kong’un sivil yaşamında Pekin’in giderek artan nüfuzuna meydan okuyan bu hareket, kentin yazarları, gazetecileri ve sanatçıları için bir dönüm noktası oldu.
Amy, bu kitapların Tayvan’da açıkça yayımlanabildiğini, aynı konuların Hong Kong’un ulusal güvenlik mevzuatı kapsamında artık risk taşıdığını söyledi. Standında tarih, siyaset ve Hong Kong kimliği bir araya geliyordu; bazı yaratıcılar bu konuları işlemek için başka yerlere taşınmıştı.
Tayvan’da yaşayan ve kitap standını işleten Hong Konglu Amy, yazarların neden boğazın karşı yakasındaki yayınevleriyle çalışmaya başladığını anlattı:
Son yıllarda bazı kitaplar Hong Kong’da yayımlanamıyordu; bu nedenle yazarlar yerel yayınevleriyle çalışmak üzere Tayvan’a taşındı.
Bu yazarlar için taşınmak, yazacak bir yer bulmaktan fazlasını ifade ediyor. Amy, yazarların ve medya çalışanlarının eserlerine korkmadan erişebilecek okurlar istediğini söyledi. Tayvan, eserlerin yayımlanıp satılabildiği ve tartışılabildiği bir ortam sunarak yaratıcıları, memleketlerinde ulaşmaları daha zor olabilecek bir kitleyle buluşturuyor.
Hafta sonu pazarı, bu sürece kamusal bir alan sağladı. Ziyaretçiler kitaplara göz atabiliyor, el yapımı ürünler satın alabiliyor ve onları üreten kişilerle tanışabiliyordu. Etkinliğin temel mesajı, bir şey üretme, paylaşma ve sesini duyurma özgürlüğüydü.
Protestolar yayıncılık alanını nasıl değiştirdi?
2019’daki kitlesel yürüyüşler ve aylar süren protestoların ardından Hong Kong’un kültürel ortamı hızla değişti. Ayrılıkçılık, yıkıcılık, yabancı güçlerle iş birliği ve terörizmi kapsayan suçları tanımlayan kapsamlı Ulusal Güvenlik Yasası 2020’de yürürlüğe girdi.
Yasa geniş tanımlar kullanıyor, ağır cezalar öngörüyor ve Hong Kong sınırlarının ötesinde de geçerli olduğunu iddia ediyor. Yayıncılar ve gazeteciler açısından bu durum, hassas siyasi konular etrafında yeni hukuki riskler yarattı. Baskı, eserlerini okurlara ulaştırmak için gereken kuruluşları da etkiledi.
Demokrasiyi destekleyen Apple Daily gazetesi, polis baskınları ve yöneticilerinin tutuklanmasının ardından 2021’de kapandı. Ulusal güvenlik yasasıyla medya ortamı değişirken yayınevleri, gazeteciler ve bağımsız medya hukuki risklerle ve mali baskıyla karşı karşıya kaldı.
Hong Kong, 2021’de film sansürüne yönelik yaklaşımını da sıkılaştırdı. Film Sansürü Yönetmeliği kapsamındaki değişikliklerle sansür kurullarından, gösterimin ulusal güvenliğe aykırı olup olmayacağını değerlendirmeleri istendi. Yönetmenler, dağıtımcılar ve festivaller, bir filmin izleyiciye ulaşıp ulaşamayacağına karar verirken artık bu ölçütü göz önünde bulundurmak zorundaydı.
Amy, Tayvan’da 2019 protestoları ve LGBTQ+ hikâyeleri gibi hassas konuların devlet sansürü olmadan basılıp dağıtılabildiğini söyledi. Bu özgürlüğün Hong Konglu yazar ve gazetecilerin bölgeye gelmesinde etkili olduğunu belirtti.
Amy, yayıncılık özgürlüğü ile taşınma arasındaki bağlantıyı şöyle anlattı:
Tayvan’ın yayıncılık sektöründe, LGBTQ+ konuları gibi hassas temalarda bile sansür yok. Bu özgürlük, çok sayıda Hong Konglu yaratıcıyı buraya taşınmaya yöneltti.
Bu fark, yaratıcı bir eserin tüm yolculuğunu etkiliyor. Bir yazarın yayınevine, bir kitabın satılacağı yere, okurların da esere erişme olanağına ihtiyacı var. Pazar, bu unsurları tek bir yerde buluşturarak hukuki ve siyasi ayrımı bir stanttaki kitaplar üzerinden somutlaştırdı.
Konsey, kültürel alışverişi yıllık bir buluşmaya dönüştürüyor
Pazarı Tayvan Hong Kong Ekonomik ve Kültürel İşbirliği Konseyi düzenledi. Devlet desteği alan kurum, etkinliği ilk kez 2023’te gerçekleştirdi ve buluşmayı yıllık hale getirdi.
Konsey, yeni gelenlere yönelik pratik desteği kültürel ifade özgürlüğüne dair kamusal bir taahhütle birleştiriyor. Kurumun çalışmaları, Tayvan’ı dilin, sanatın ve medyanın yoğun siyasi denetim olmadan gelişebildiği bir yer olarak öne çıkarıyor. Hayatlarını yeniden kuran Hong Konglular için pazar, müşterilerle tanışma ve bağlantılar kurma fırsatı da sunuyor.
Konsey Genel Sekreteri Lu Chang-shui, özgür, çeşitli ve demokratik bir toplumun yaratıcıların fikirlerine odaklanmasına olanak tanıdığını söyledi. Lu’ya göre sanatçılar, belirsiz siyasi sınırları öngörmeye çalışmak yerine enerjilerini eser üretmeye harcamalı.
Lu, konseyin desteklemek istediği ortamı şöyle anlattı:
Tayvan’ın özgür, çeşitli ve demokratik ortamı herkesin yaratıcılığını ortaya koymasına imkân veriyor. İnsanlar burada eserlerini paylaşamayacakları endişesini taşımadan kendilerini ifade etmeye odaklanabiliyor.
Lu, konseyin Hong Konglu kültür çalışanlarına desteğini sürdüreceğini söyledi. Planları arasında, Hong Kong’da gösterilemeyen filmlerin yer alacağı gelecek yılki bir film festivali de bulunuyor. 11 Kasım 2025 itibarıyla festival için belirli bir tarih açıklanmamıştı.
Planlanan gösterimler, pazarda görülen çalışmaları daha ileri taşıyacak. Kitaplar stantlar ve yerel yayınevleri aracılığıyla okurlara ulaşabiliyor; filmlerin ise salonlara, programlara ve izleyicilere ihtiyacı var. Bir festival, birbirinden ayrı projeleri bir araya getirerek izleyicilere bu eserlerle ortak bir ortamda buluşma fırsatı sunabilir.
Sanatçılar Tayvan’da çalışma hayatlarını yeniden kuruyor
Hong Konglu çağdaş sanatçı Kacey Wong, tutuklanma korkusu ve memleketinde kendini sansürlemek zorunda kalacağı bir gelecek kaygısıyla 2021’de Tayvan’a taşındı. Demokrasiyi destekleyen mitinglerin tanınan simalarındandı; hicvi performansla birleştiren protesto sanatı üretiyordu.
Wong, taşındıktan sonra Ulusal Güvenlik Yasası’nı çarpıcı bir ifadeyle tanımladı. Sözleri, yaratıcı çalışanların 2020 ve 2021’de neleri üretmeye ve paylaşmaya devam edebileceklerine karar verirken hissettiği korkuyu yansıtıyordu.
Wong, yasayı şöyle niteledi:
kültürel kitle imha silahı
Yasanın korku saldığını ve ifade özgürlüğünü baskıladığını söyledi. Öz sansür, bir yetkili değişiklik emri vermeden önce bile yaratıcının, olası sonuçlardan çekinerek bir fikirden vazgeçmesi veya eserini değiştirmesi anlamına geliyor. Wong’un kaçmak istediğini söylediği baskılardan biri de buydu.
Wong, Tayvan’da çalışmalarını sürdürerek sokak performanslarından daha büyük projelere yöneldi. Sanatın, bir dönemin ruhunu koruyarak baskıcı dönemlerden daha uzun süre varlığını sürdürebileceğini söyledi. Yakın dönem planları arasında, savaşı ve sivil savunmayı bir sanatçının bakış açısından ele alan Taichung’daki bir sergi de yer alıyor.
Wong, istikrarlı bir düzen kurmasına yardımcı olan istihdam amaçlı Gold Card gibi vizeler sayesinde Tayvan’ın profesyonellere kucak açmasından da söz etti. Memleketinden ayrılan bir sanatçı için yerleşip çalışabilmek, kariyerini sürdürmenin pratik açıdan önemli bir parçası.
Vawongsir adıyla tanınan siyasi karikatürist, eğitimciler ve sanatçılar üzerindeki uzun süreli baskının ardından Hong Kong’dan ayrıldı. Hafıza, kayıp ve umut temalarını işleyen eserlerini Tayvan’dan yayımlamayı sürdürüyor.
Vawongsir, bu eserleri yaşatmanın gereğini şöyle dile getirdi:
Mum ışığı sönük olsa bile onu yaşatmak gerekir; en azından biraz ışık kalmalı.
Bu sanatçılar, Hong Kong’un kültürel hafızasını yeni ortamlara taşıyor. Eserleri kentin dili ve simgeleriyle bağını korurken Tayvan’daki yayınevleri, sergi alanları ve festivaller dolaşıma girmeleri için imkân sağlıyor.
Tayvanlı bir film Hong Kong’un sansür kurallarına takılıyor
Hong Kong, 2024’te kabul edilen yerel güvenlik yasasıyla ulusal güvenlik çerçevesini genişletti. Yeni yasa, 2020 Ulusal Güvenlik Yasası’yla oluşturulan çerçeveyi güçlendirirken kültürel çalışmalara yönelik kısıtlamalar gazetelerin ve siyasi mitinglerin ötesine geçti.
Film sansür kurullarına, bir gösterimin ulusal güvenliği zedeleyebileceğine inanmaları hâlinde filme gösterim izni vermemeleri talimatı verildi. Gösterim izni, bir filmin seyirciyle buluşabilmesi için gereken onaydır. Bu ölçüt hem yerli hem yabancı yapımlara uygulanıyor.
Tayvan yapımı Family Matters, yetkililerin Film Sansürü Yönetmeliği kapsamındaki düzeltme şartlarını karşılamadığını söylemesinin ardından Hong Kong’daki bir film festivalinden çekildi. Filmin dağıtımcısı, yapım ekibinin eserin bütünlüğünü korumak istediği için görüntülerdeki ifadeleri değiştirmeyi reddettiğini bildirdi.
Tayvan’daki haber kaynakları, anlaşmazlığın nedenlerinden birinin Tayvan’ın resmî adıyla bağlantılı ifadeler olduğunu belirten kaynaklara dayandı. 2021’den bu yana çok sayıda Tayvan filmi Hong Kong’daki gösterim programlarından çıkarıldı.
Family Matters ekibi için acil karar, değişiklikleri kabul etmekle gösterimlerden vazgeçmek arasındaydı. Dağıtımcı, ekibin eseri olduğu gibi korumayı seçtiğini ve bu nedenle filmin festival gösterimlerinin yapılamadığını söyledi. Bu olay, kapsamlı sansür kurallarını sinemacıları ve izleyicileri etkileyen somut bir kararla ilişkilendiriyor.
Polisten mobil oyuna uyarı
Hong Kong polisi, halka Tayvan yapımı Reversed Front: Bonfire mobil oyununu indirmemeleri yönünde de uyarıda bulundu. Polisi, oyunu ayrılıkçılığı teşvik etmek ve silahlı devrimi savunmakla suçladı.
Polis, uygulamayı indirmenin veya paylaşmanın ulusal güvenlik mevzuatı kapsamında kovuşturulma riski doğurabileceğini söyledi. Oyunu, yıkıcı yayın bulundurmaya benzeterek mobil oyunları, yetkililerin siyasi açıdan yasa dışı saydığı yazılı materyallerle aynı tartışmanın içine çekti.
Oyun daha sonra Hong Kong’daki uygulama mağazalarından kaldırıldı. Uyarı, oyuna daha geniş bir kitlenin ilgisini çekti ve polis müdahalesinin ardından aramalardaki ilgi hızla arttı.
Bu olay, bir şeyi bastırma girişiminin ona daha fazla ilgi çektiği durumları tanımlayan “Streisand etkisi”ni gözler önüne serdi. Uyarıdan önce oyunu duymamış kişiler, açıklamanın ardından oyuna ilgi göstermeye başladı.
Reversed Front: Bonfire siyasi senaryoları ele alıyor ve oyuncular Çin’i temsil etmeyi seçebiliyor. Bazı kullanıcılar polis açıklamasına yanıtlarında bu seçeneğe dikkat çekti. Tartışma, dijital kültüre yaklaşımın boğazın iki yakasında nasıl farklılaşabildiğini gösterdi: Hong Kong makamları siyasi istikrara öncelik verirken Tayvan yaratıcı risk almaya alan tanıyor.
Film özgürlüğü, izleyiciye ulaşma işiyle karşı karşıya
Hong Kong’un usta oyuncularından Chow Yun-fat, Çin ana karası pazarı için film yapımında karşılaşılan çok katmanlı onay süreçlerini ve kısıtlamaları anlattı. Bu şartların film yapımını karmaşıklaştırdığını söyledi.
Chow, bu ortamı Kore sinemasındaki tür ve konu çeşitliliğiyle karşılaştırdı; bu çeşitliliği daha geniş yaratıcı özgürlüğe bağladı. Sözleri, sinemacıların karşısındaki tercihi ortaya koyuyor: Bir pazarda daha yüksek gişe geliri olasılığı ya da başka bir pazarda farklı hikâyeler anlatmak için daha geniş alan.
Tayvan, yerel yapımı büyütmeyi amaçlayan yatırım ve ortaklıkları da kendine çekiyor. Beş yıla yayılan 30 milyon dolarlık fonun arkasında CJ ENM Hong Kong, Tayvanlı Far EasTone Telecom, yayın kuruluşu TVBS ve Tayvan Yaratıcı İçerik Ajansı bulunuyor.
Fon, Mandarin Çincesi içeriklere ve fikrî mülkiyet (IP) alışverişine yatırım yapacak. Bu bağlamda IP, ortakların yapımlara dönüştürüp dağıtabileceği yaratıcı içerikleri ifade ediyor. İttifak; yetenekleri geliştirmeyi, ortak yapımları desteklemeyi ve Tayvan’da ve yurt dışında dağıtım olanaklarını genişletmeyi amaçlıyor.
Yatırım, kültürel hareketliliğe ticari bir boyut kazandırıyor. Yaratıcıların fikir geliştirmek için özgürlüğe, izleyiciye ulaşmak içinse yapım ortaklarına ve dağıtım yollarına ihtiyacı var. Fonun yetenek geliştirme, ortak projeler ve dağıtıma odaklanması, pazardaki yaratıcıların Tayvan için tarif ettiği rolü, yani siyasi ödünler vermeden Çince hikâye anlatımının merkezi olma hedefini destekliyor.
Hong Kong’dan Tayvan’a daha önceki bir göç
Çince çalışan yaratıcıların Tayvan’a yönelmesinin daha eski bir örneği yönetmen King Hu. Hu, 1960’larda daha az kısıtlamayla mesleğini ilerletmek için Hong Kong’dan Tayvan’a taşındı.
Hu kısa süre sonra Dragon Inn’i çekti. Film; keskin kurgusu, özenle düzenlenmiş aksiyon sahneleri ve geniş ekran formatının iddialı kullanımıyla wuxia olarak bilinen dövüş sanatları türünde bir dönüm noktası oldu.
Bugünün koşulları farklı olsa da Hu’nun taşınması tanıdık bir örüntüyü gösteriyor: Yaratıcılar deneme yapabilecekleri ve eserlerinin görülebileceği yerleri arıyor. Taipei’deki pazarda bu arayış günümüz kitapları, el işleri ve gelecekteki gösterimlere yönelik planlarla kendini gösterdi.
Derinleşen kültürel ayrımın tarihleri
Pazarda ele alınan değişimler birkaç yıla yayıldı. Protestolar, yeni yasalar, bir gazetenin kapanması ve sanatçıların taşınması, hafta sonu buluşmasının arka planını oluşturan gelişmeler arasında.
- 1960’larda King Hu, Hong Kong’dan Tayvan’a taşındı ve kısa süre sonra Dragon Inn’i çekti.
- 2019’da kitlesel yürüyüşler ve Suçluların Çin’e İadesine İlişkin Yasa Değişikliği Tasarısına karşı hareket, Pekin’in Hong Kong’un sivil yaşamındaki giderek artan nüfuzuna meydan okudu.
- 2020’de Hong Kong’un Ulusal Güvenlik Yasası yürürlüğe girdi.
- 2021’de Apple Daily, polis baskınları ve yöneticilerinin tutuklanmasının ardından kapandı; film sansürü kuralları sıkılaştırıldı ve Kacey Wong Tayvan’a taşındı.
- 2023’te Tayvan Hong Kong Ekonomik ve Kültürel İşbirliği Konseyi pazarı ilk kez düzenledi.
- 2024’te Hong Kong, ulusal güvenlik çerçevesini güçlendiren yerel bir güvenlik yasasını kabul etti.
- 11 Kasım 2025’e gelindiğinde konsey, Hong Kong’da gösterilemeyen filmlerin yer alacağı bir sonraki yılın festivali için planlama yapıyordu.
Bu zaman çizelgesi, bir hafta sonu alışverişinin neden ifade özgürlüğü etrafında bir buluşmaya dönüştüğünü açıklıyor. Kitap satan ve sanat üreten kişiler; gazeteleri, yayınevlerini, sinemaları ve dijital platformları çoktan etkilemiş olan değişimlere yanıt veriyordu.
Pazar, izleyicilerin yanı sıra bağlantılar da kuruyor
Huashan’daki ziyaretçiler yumurtalı waffle tadabiliyor, bağımsız fanzinlere göz atabiliyor ve yeni projelerin arkasındaki kişilerle tanışabiliyordu. Bu gündelik etkileşimler, Tayvan’daki Hong Konglulara ağlar kurma ve eserlerini yerel kitlelerle buluşturma fırsatı sundu.
Tayvanlı ziyaretçi Doris Weng, Tayvan’ın Hong Kongluların kültürel katkılarına açık olduğunu ve bu alışverişin yerel yaşamı zenginleştirdiğini söyledi. Her iki toplumun da boğazın karşı yakasından gelen baskıyla karşı karşıya olduğunu belirten Weng, dayanışmayı güç kaynağı olarak niteledi.
Weng, aralarındaki bağı şöyle anlattı:
Tayvan ve Hong Kong, Çin’in baskısıyla karşı karşıya olan özgürlük müttefikleri. Daha fazla dost edinmek, otoriter güce karşı daha fazla güç demek.
Pazar, bu bağın çeşitli unsurlarını bir araya getirdi. Yeni gelenler müşterilerle ve diğer yaratıcılarla tanıştı. Okurlar, memleketlerinde yayımlanamayan kitapların yazarlarıyla buluştu. Organizatörler, Hong Kong’da gösterilemeyen filmler için bir festival de dâhil olmak üzere sıradaki planlarını anlattı.
Hong Kong kültürü açısından hafta sonu, kent dışındaki izleyicilere de ulaşılabildiğini gösterdi. Yaratıcıların taşıdığı dil, anılar ve temalar Tayvan’da okur ve izleyiciler buluyor; memlekette yayın ve gösterim olanaklarına erişim ise giderek kısıtlanıyor.
Öne Çıkanlar
- Taipei’deki Huashan 1914 Yaratıcı Parkı’nda düzenlenen hafta sonu pazarında, Tayvan’da yaşayan Hong Kongluların işlettiği 68 stant yer aldı.
- 2019 protestolarını konu alan kitaplar, Tayvan’daki yayıncılık olanaklarıyla Hong Kong’daki ulusal güvenlik riskleri arasındaki farkı ortaya koydu.
- Hong Kong’un 2020 Ulusal Güvenlik Yasası, 2021’deki film sansürü değişiklikleri ve 2024 yerel güvenlik yasası, kültürel çalışmaların yürütüldüğü ortamı yeniden şekillendirdi.
- Organizatör konsey, pazarı 2023’ten bu yana her yıl düzenliyor ve 2026’da Hong Kong’da gösterilemeyen filmler için bir festival planlıyor.
- Kacey Wong ve Vawongsir, kültürel hafıza, kayıp ve umut temalarını işleyen eserler üretmeyi Tayvan’da sürdürüyor.
- Family Matters, zorunlu düzeltmeler konusundaki anlaşmazlık nedeniyle Hong Kong’daki festival gösterimlerini kaybederken polis, Reversed Front: Bonfire’ın indirilmesi veya paylaşılmaması için uyarıda bulundu.
- Beş yıl boyunca kullanılacak 30 milyon dolarlık fon; Mandarin Çincesi içerikleri, yetenekleri, ortak yapımları ve dağıtımı destekleyecek.
- Pazar; kitaplar, yiyecekler, el işleri ve sohbetler aracılığıyla Hong Konglu yaratıcıları Tayvanlı izleyicilerle buluşturdu.






